Öğretmen Devamsızlık Nedenleri Ölçeği

Özet

Öğretmen Devamsızlık Nedenleri Ölçeği (ODNÖ), öğretmenlerin işten veya okuldan uzak kalma eğilimlerinin altında yatan psikolojik ve çevresel faktörleri sistematik olarak ölçmek amacıyla Şerife Türkkan ve Öznur Tulunay-Ateş tarafından 2021 yılında geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, 28 maddeden ve iki temel boyuttan oluşmaktadır: İçsel Nedenler ve Dışsal Nedenler. Yapılan kapsamlı geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin iki faktörlü yapısının hem Açımlayıcı Faktör Analizi (Açımlayıcı Faktör Analizi) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulandığını göstermektedir. Ölçeğin güvenilirlik katsayıları (Cronbach Alpha değerleri .94 ve .92) yüksek düzeyde iç tutarlılığa işaret etmektedir. Beşli Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği formatında uygulanan ODNÖ, eğitim yönetimi ve eğitim psikolojisi alanlarında öğretmen devamsızlığını anlamak için güçlü bir psikometrik araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen devamsızlığı, devamsızlık nedenleri, içsel nedenler, dışsal nedenler, psikometrik özellikler, geçerlik, güvenirlik, faktör analizi, eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Şerife Türkkan, Öznur Tulunay-Ateş

Amaç

Öğretmen Devamsızlık Nedenleri Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin okula gelmemelerine yol açan etkenleri tespit etmek ve bu nedenleri yapılandırılmış bir biçimde sınıflandırmaktır. Ölçek, devamsızlığa sebep olan faktörleri içsel (kişisel, mesleki doyumla ilgili) ve dışsal (çevresel, kurumsal, çalışma koşullarıyla ilgili) olmak üzere iki temel boyutta inceleyerek, eğitim yöneticilerine ve politika yapıcılara bu sorunun çözümüne yönelik kanıta dayalı stratejiler geliştirmede yardımcı olmayı hedefler.

Ölçek geliştirme çalışması, Türkiye’deki öğretmenlerin devamsızlık eğilimlerini ve motivasyon eksikliklerini ölçmek için kültüre özgü, geçerli ve güvenilir bir araç ihtiyacına yanıt olarak ortaya çıkmıştır. Bu sayede, öğretmenlerin mesleki bağlılıklarını ve iş tatminlerini artırmaya yönelik müdahalelerin odak noktaları belirlenebilmektedir.

Yapı

Ölçek, öğretmen devamsızlığı kavramını iki ana faktör veya boyut altında ele almaktadır. Bu yapı, toplam 28 maddeden oluşmaktadır ve devamsızlığa neden olan faktörlerin kaynağına göre ayrıştırılmıştır.

Birinci faktör Dışsal Nedenler olarak adlandırılmıştır. Bu faktör, öğretmenin kontrolü dışındaki çevresel, kurumsal ve fiziksel koşullardan kaynaklanan devamsızlık nedenlerini kapsamaktadır (örneğin, çalışma koşullarının zorluğu veya evin okula uzaklığı). İkinci faktör ise İçsel Nedenler olarak adlandırılmıştır ve bireyin kendi motivasyonu, mesleki doyumu veya kişisel tutumlarından kaynaklanan nedenleri içermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerliği, hem kapsam geçerliği hem de yapı geçerliği açısından titizlikle incelenmiştir. Kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş, yapı geçerliği için ise hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır.

Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin iki faktörlü yapısının veriyle uyumlu olduğunu göstermiştir. Elde edilen uyum indeksleri şöyledir: Ki-kare/serbestlik derecesi oranı (X² /sd) = 3.41, İyilik Uyum İndeksi (GFI) = .82, Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) = .95, Normlaştırılmış Uyum İndeksi (NFI) = .93, Yaklaşık Kök Ortalama Kare Hata (RMSEA) = .08, Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi (AGFI) = .79, Kök Ortalama Kare Kalıntı (SRMR) = .06. Bu indeks değerlerinin literatürde kabul edilen yeterli aralıkta olduğu tespit edilmiş, bu da ölçeğin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliğini belirlemek amacıyla Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı yöntemi kullanılmıştır. Yapılan analizler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu ortaya koymuştur.

• İlk uygulamada hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı: .94
• İkinci uygulamada hesaplanan Cronbach Alpha güvenirlik katsayısı: .92

Bu katsayılar, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek üzere öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA sonuçlarına göre, ölçek maddelerinin faktör yük değerleri .36 ile .66 arasında değişmektedir. Bu analiz sonucunda iki temel faktör belirlenmiştir.

Bu iki faktör, toplam varyansın %40.10’unu açıklamaktadır. Birinci faktör, toplam varyansın %22.37’sini açıklayarak Dışsal Nedenler olarak adlandırılmış; ikinci faktör ise toplam varyansın %17.73’ünü açıklayarak İçsel Nedenler olarak isimlendirilmiştir. Daha sonra, iki faktörlü bu yapının doğrulanması amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilmiş ve uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğu görülmüştür.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme

Format: 28 maddelik, 2 boyutlu psikometrik araç.

Kullanılabilen Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğretmenler (Eğitim çalışanları).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Çalışan eğitim profesyonelleri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de görev yapan çeşitli branşlardaki öğretmenler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Beşli Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği kullanılmıştır (1=Kesinlikle katılmıyorum – 5=Kesinlikle katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Öğretmen devamsızlığı, işten kaçınma, örgütsel davranış, Cronbach Alpha, Açımlayıcı Faktör Analizi, Doğrulayıcı Faktör Analizi, eğitim yönetimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2021 yılında geliştirilmiş ve yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar Şerife Türkkan ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. İletişim bilgileri yukarıda belirtilmiştir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı çalışma için aşağıdaki PDF dosyası mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ogretmen-devamsizlik-nedenleri-olceginin-gelistirilmesi-toad.pdf

Kaynaklar

Türkkan, Ş., & Tulunay-Ateş, Ö. (2021). Öğretmen Devamsızlık Nedenleri Ölçeğinin geliştirilmesi. Cumhuriyet International Journal of Education, 10(1), 123-138.

Makalenin DOI bağlantısı: http://dx.doi.org/10.30703/cije.694533

Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Öğretmen Devamsızlık Nedenleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Ölçekte 2 boyut ve 28 madde vardır.
• Çalışma koşulları zor olduğunda okula gitmek istemem. (1. madde)
• Mesleki doyum alamadığımda okula gitmek istemem (17. madde)
• Evin okula uzak olması devamsızlığa neden olur. (25. madde)