Öğretmen Düşünme Stilleri Ölçeği

Özet

Öğretmen Düşünme Stilleri Ölçeği (ÖDSÖ), öğretmenlerin bilişsel süreçlerini ve problem çözme yaklaşımlarını belirlemeye yönelik geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu çalışma, ölçeğin Türkçe’ye uyarlanması ve Türk kültürüne uygunluğunun geçerlik ve güvenirlik analizleriyle incelenmesi amacıyla Müzeyyen Sevinç ve Burcu Palut tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, öğretmenlerin farklı durumlarda sergiledikleri düşünme biçimlerini, alt ölçekler aracılığıyla kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Elde edilen bulgular, ölçeğin Türk öğretmen popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen, Düşünme Stilleri, Likert Ölçeği, Uyarlama, Psikometri, Eğitim, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Müzeyyen Sevinç, Burcu Palut

Amaç

Öğretmen Düşünme Stilleri Ölçeği’nin temel amacı, öğretmen adaylarının ve mevcut öğretmenlerin sahip olduğu baskın düşünme stillerini ölçmektir. Bu stiller, öğretmenlerin sınıf yönetimi, ders planlama, öğrenci değerlendirmesi ve mesleki sorun çözme süreçlerini nasıl yapılandırdığına dair önemli bilgiler sunar.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı, uluslararası alanda kullanılan bu yapıyı Türk eğitim sistemi ve kültürel bağlamına taşımak, böylece eğitim araştırmacılarının öğretmenlerin bilişsel tercihlerini bilimsel yöntemlerle inceleyebilmesine olanak sağlamaktır. Uyarlama süreci, dilsel eşdeğerlik, kültürel uygunluk ve psikometrik tutarlılık aşamalarını içermiştir.

Yapı

Öğretmen Düşünme Stilleri Ölçeği, öğretmenlerin karar verme ve problem çözme süreçlerinde benimsedikleri çeşitli bilişsel yaklaşımları temsil eden alt boyutlardan oluşmaktadır. Kaynak metinde belirtilen alt ölçekler arasında Yasamacı, Yürütücü, Eleştirel, Bütünsel, Kısmi, Yenilikçi ve Tutucu stiller bulunmaktadır. Bu stiller, öğretmenlerin öğretim ortamındaki esneklik, kuralcılık, yaratıcılık ve analiz derinliği gibi özelliklerini yansıtır.

Ölçek, bireylerin tek bir stile sahip olmasından ziyade, farklı stilleri farklı derecelerde kullanma eğiliminde olduğunu varsayan bir yapı üzerine kurulmuştur. Bu çok boyutlu yapı, öğretmenlerin mesleki gelişim ihtiyaçlarını ve eğitim politikalarının etkilerini anlamak açısından kritik öneme sahiptir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması için kapsamlı geçerlik çalışmaları yürütülmüştür. Yapılan analizler, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü değerlendirmiştir. Geçerlik çalışmalarının önemli bir parçası, madde analizleridir.

Madde analizleri (madde-toplam korelasyonu, madde-kalan korelasyonu ve ayırt edicilik) hem testin bütünü hem de her bir alt test için ayrı ayrı hesaplanmıştır. Ölçeğin tamamı dikkate alındığında, hesaplanan t-değerlerine göre 7 maddenin yeterince ayırt edici olmadığı tespit edilmiştir. Ancak, alt ölçekler boyutunda incelendiğinde, her bir alt ölçekteki tüm maddelerin ayırt edici olduğu belirlenmiştir. Madde toplam korelasyon değerleri açısından, 40 maddenin p<.01 düzeyinde, 8 maddenin ise p<.05 düzeyinde istatistiksel olarak anlamlı olduğu görülmüştür. Yalnızca 29. maddenin anlamlı olmadığı tespit edilmiştir, fakat alt ölçekler düzeyinde hesaplanan madde toplam değerlerinin tamamının anlamlı olduğu sonucuna varılmıştır. Bu bulgular, alt ölçek yapısının güçlü olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Öğretmen Düşünme Stilleri Ölçeği’nin güvenirlik analizleri, farklı istatistiksel yöntemler kullanılarak titizlikle incelenmiştir. Ölçeğin tümü için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı, kararlılık ve eş-yarılar güvenirlik değerleri aşağıda özetlenmiştir:

• Ölçeğin tümü için Cronbach Alpha değeri 0.80 olarak tespit edilmiştir.
• Ölçeğin tümü için Spearman-Brown eş-yarılar güvenirlik değeri 0.88 olarak belirlenmiştir.
• Ölçeğin tümü için bir hafta arayla yapılan test-tekrar test korelasyon katsayısı (kararlılık) 0.84 olarak bulunmuştur.

Alt ölçekler düzeyinde incelendiğinde, güvenirlik katsayıları şu aralıklarda değişmektedir:

• Alt ölçekler için Cronbach Alpha değerleri 0.64 ile 0.74 arasında değişmektedir.
• Alt ölçekler için Spearman-Brown eş-yarılar değerleri 0.68 ile 0.89 arasında olduğu görülmektedir.
• Test-tekrar test güvenirlik katsayıları (devamlılık katsayıları) ise 0.69 ile 0.90 arasında değişmektedir.

Özellikle Yasamacı alt ölçeği için Cronbach Alpha değeri 0.85, Spearman-Brown eş-yarılar değeri 0.72 ve test-tekrar test değeri 0.68 olarak elde edilmiştir. Bu değerler, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu ve alt ölçeklerin de kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık sergilediğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak metinde doğrudan faktör analizine dair spesifik bir istatistiksel sonuç (örn., özdeğerler veya varyans yüzdesi) sunulmamış olsa da, ölçeğin alt ölçekler temelinde yapılandırıldığı ve madde analizlerinin bu alt ölçekleri desteklediği anlaşılmaktadır.

Yapısal geçerliğin bir göstergesi olarak, madde ayırt edicilik analizleri (t-değerleri) alt ölçekler boyutunda incelenmiştir. Sonuçlar, ölçeğin tamamında 7 maddenin ayırt edici olmamasına rağmen, alt ölçekler düzeyinde tüm maddelerin ilgili faktörleri temsil etme kapasitesine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu durum, ölçeğin çok boyutlu yapısının, belirlenen alt ölçekler çerçevesinde tutarlı bir şekilde ölçüm yaptığını kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Yazılı öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire)

Maddeler: 49 madde

Derecelendirme: 7’li Likert Ölçeği (1= bu cümle beni hiçbir şekilde anlatmıyor – 7= bu cümle beni tamamen anlatıyor)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, öğretmen ve/veya öğrenci grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Test-tekrar test uygulaması bir hafta arayla gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

ÖDSÖ, Yasamacı Stil, Yürütücü Stil, İç Tutarlılık, Cronbach Alpha, Ölçek Geliştirme, Eğitim Psikolojisi

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Müzeyyen Sevinç

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2008

İzinler ve Ücret: İzin ve ücret bilgisi kaynak metinde belirtilmemiştir. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ogretmen-dusunme-stilleri-olcegi-toad.pdf

Referanslar

1. Sevinç, M., & Palut, B. (2008). Öğretmen Düşünme Stilleri Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması ve geçerlik güvenirlik çalışması. Boğaziçi Üniversitesi Eğitim Dergisi, 25(2), 1-19.

Öğretmen Düşünme Stilleri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin 49 maddesi kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makaleye veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir.