Spor Yapma ve Yapmama Nedenleri Ölçeği

Öz

Spor Yapma ve Yapmama Nedenleri Ölçeği (SYYNÖ), üniversite öğrencilerinin sportif aktivitelere katılım tercihlerini etkileyen temel motivasyon kaynaklarını ve katılım engellerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, özellikle bireylerin spor yapma kararlarını şekillendiren psikososyal değişkenler üzerine odaklanmaktadır. Bu araç, spor motivasyonunun karmaşık yapısını hem teşvik edici (yapma nedenleri) hem de caydırıcı (yapmama nedenleri) faktörler açısından kapsamlı bir şekilde incelemektedir.

Ölçek, Ö. Gülbahçe tarafından 2011 yılında hazırlanan doktora tezi kapsamında ortaya konulmuştur. Akademik araştırmacılar ve spor psikologları için, genç yetişkin popülasyonun fiziksel aktivite davranışlarını anlamada ve bu davranışları teşvik etmeye yönelik etkili stratejiler geliştirmede önemli bir kaynak sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Spor psikolojisi, motivasyon, spor katılımı, spor yapmama nedenleri, üniversite öğrencileri, psikososyal değişkenler, fiziksel aktivite.

Yazarlar

Öznur Gülbahçe

[quads id=5]

Amaç

Spor Yapma ve Yapmama Nedenleri Ölçeği’nin temel amacı, üniversite düzeyindeki öğrencilerin sportif aktivitelere katılma veya katılmama yönündeki tercihlerinin ardında yatan spesifik nedenleri ve psikolojik mekanizmaları ölçmektir. Ölçek, bireyin spora karşı tutumunu, algılanan yetkinliğini, sosyal çevreden aldığı desteği ve karşılaştığı pratik engelleri sistematik olarak değerlendirir.

Ölçek, özellikle yükseköğretim kurumlarında spor katılım oranlarının düşük olduğu durumların analiz edilmesinde ve öğrencilerin spora yönlendirilmesi için hedefe yönelik müdahale programlarının tasarlanmasında kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu bağlamda, ölçek hem spora katılımı teşvik eden içsel ve dışsal faktörleri hem de spordan uzaklaştıran engelleri (zaman kısıtlamaları, maliyet, ilgisizlik vb.) ayrı ayrı ele almaktadır.

Yapı

Ölçek, spor katılımına dair motivasyonel ve engelleyici faktörleri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçülen temel yapı, bireyin spor yapma davranışını etkileyen psikososyal ve çevresel etkenlerdir. Bu yapı, genellikle iki ana kategoriye ayrılır: Spor Yapma Nedenleri (Motivasyon Boyutu) ve Spor Yapmama Nedenleri (Engel Boyutu).

• Spor Yapma Nedenleri: Sağlık, fiziksel görünüm, sosyal etkileşim, başarı isteği ve stres yönetimi gibi pozitif teşvikleri içerir.
• Spor Yapmama Nedenleri: Zaman yetersizliği, ekonomik engeller, tesis eksikliği, spora karşı olumsuz tutumlar veya özgüven eksikliği gibi caydırıcı faktörleri kapsar.

Geçerlik

Kaynak metinde ölçeğin geçerlik değerlerine dair spesifik bir bilgi sunulmamıştır (“-“). Ancak, ölçeğin bir doktora tezi kapsamında geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, yapı geçerliği ve kapsam geçerliği çalışmalarının tez içerisinde detaylı olarak raporlanmış olması beklenmektedir.

Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşleri alınmış, madde analizleri yapılmış ve istatistiksel yöntemler (örneğin Faktör Analizi) kullanılarak ölçeğin teorik yapıyı ne ölçüde temsil ettiği incelenmiştir.

Güvenirlik

Kaynak metinde ölçeğin güvenirlik değerlerine dair spesifik bir bilgi sunulmamıştır (“-“). Güvenirlik çalışmalarının, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını test etmek amacıyla doktora tezi içeriğinde yer aldığı varsayılmaktadır.

Tipik bir geliştirme çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğü değerlendirilmiştir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi yöntemler de ölçeğin zaman içindeki kararlılığını incelemek için kullanılmış olabilir.

Faktör Analizi

Bu ölçeğin adından da anlaşılacağı üzere, ölçek yapısının temel motivasyonları ve engelleri ayıran birden fazla faktörden oluşması güçlü bir ihtimaldir. Ölçek geliştirme sürecinde, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel boyutları belirlenmiş ve bu boyutların teorik çerçeveye uygunluğu incelenmiştir.

Beklenen faktör yapısı, “Spor Yapma” faktörlerini (örneğin, Sosyal Motivasyon, Sağlık Motivasyonu) “Spor Yapmama” faktörlerinden (örneğin, Zaman Engeli, Maliyet Engeli) ayırarak, iki farklı ancak ilişkili psikolojik fenomeni ölçmektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Yüksek ihtimalle Likert Tipi Derecelendirme (Özgün kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik ölçek standartlarına göre çıkarım yapılmıştır.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Üniversite Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinler (Yaklaşık 18-25 yaş)

Population Details: Atatürk Üniversitesi öğrencileri üzerinde geliştirilmiştir.

Test Methodology: Öz Bildirim Anket Formu

Anahtar Kelimeler

Faktör analizi, spor katılım engelleri, ölçek geliştirme, üniversite sporu, sportif tercihler, davranışsal analiz.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Belirtilmemiştir.

Correspondence Address: Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez Kaynağı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2011

İzinler ve Ücret: Ölçek, doktora tezi kapsamında Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi aracılığıyla kamuya açık bir akademik çalışma olarak sunulmuştur. Kullanım izinleri için yazar Öznur Gülbahçe ve Atatürk Üniversitesi ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanımı için telif hakkı koşulları geçerli olabilir.

Kaynaklar

Gülbahçe, Ö. (2011). Üniversite öğrencilerinin sportif aktivitelerde bulunma tercihlerinin bazı psiko-sosyal değişkenler açısından incelenmesi (Doktora tezi). Atatürk Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Erzurum.

Tez Merkezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: spor-yapma-ve-yapmama-nedenleri-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Spor Yapma ve Yapmama Nedenleri Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Maddeler, referans verilen doktora tezinin (Gülbahçe, 2011) ekler bölümünde yer almaktadır.