Öğretmen Adayları için Konuşma Kaygısı Ölçeği

Özet

Öğretmen Adayları için Konuşma Kaygısı Ölçeği (ÖAKKÖ), öğretmen adaylarının mesleki yaşamlarında önemli bir rol oynayan sözlü iletişim becerileri sırasında deneyimledikleri kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş öz-bildirim tipi bir ölçektir. Ölçek, 2014 yılında Kınay ve Özkan tarafından geliştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda psikometrik açıdan güçlü bir yapı sergilemektedir. Ölçek, konuşma kaygısının bilişsel, fizyolojik ve beceriye dayalı yönlerini kapsayan üç alt boyuttan oluşmaktadır. Toplam 40 madde içeren bu araç, öğretmen adaylarının eğitim süreçlerinde ve gelecekteki mesleki yeterliliklerinde konuşma kaygısıyla başa çıkma stratejilerini belirlemek için kritik bir tanı aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Adayları, Konuşma Kaygısı, ÖAKKÖ, Psikolojik Durum, Fizyolojik Belirtiler, Beceri Kaygısı, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

İsmail Kınay, Erdost Özkan

Amaç

Öğretmen Adayları için Konuşma Kaygısı Ölçeği’nin temel amacı, üniversitelerin farklı bölümlerinde öğrenim görmekte olan öğretmen adaylarının, topluluk önünde konuşma ve ders anlatımı gibi sözlü iletişim gerektiren durumlarda yaşadıkları kaygı düzeylerini standardize edilmiş ve psikometrik özellikleri kanıtlanmış bir araçla tespit etmektir. Bu tespit, eğitim programlarının kaygıyı azaltmaya yönelik müdahaleler geliştirilmesine olanak tanır.

Ölçeğin geliştirilme süreci, konuşma kaygısının sadece tek bir bileşenle sınırlı kalmadığını varsayarak, bu kaygıyı oluşturan farklı boyutları (psikolojik, fizyolojik ve beceriye dayalı) ayrı ayrı ele almayı hedeflemiştir. Bu sayede, öğretmen adaylarının kaygı kaynaklarının daha detaylı analiz edilmesi sağlanmıştır.

Yapı

ÖAKKÖ, öğretmen adaylarında gözlemlenen konuşma kaygısı olgusunu ölçen çok boyutlu bir yapıdır. Ölçek, toplam 40 madde ve bu maddelerin gruplandığı üç temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, konuşma kaygısının tipik olarak kendini gösterdiği farklı tepki alanlarını temsil eder:

• Psikolojik Durum: Konuşma sırasında hissedilen baskı, endişe, özgüven eksikliği gibi bilişsel ve duygusal tepkileri içerir (11 madde).
• Fizyolojik Belirtiler: Konuşma anında ortaya çıkan bedensel tepkileri (örneğin, ağız kuruluğu, terleme, kalp çarpıntısı) ölçer (6 madde).
• Beceri ile İlgili Kaygı: Bireyin konuşma becerilerini (jest, mimik, diksiyon) yetersiz bulmasından kaynaklanan kaygıyı kapsar (23 madde).

Geçerlik

Öğretmen Adayları için Konuşma Kaygısı Ölçeği’nin yapısal geçerlik çalışmaları, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ve çeşitli uyum indeksleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen istatistiksel veriler, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapısını desteklemektedir.

Yapı geçerliğini değerlendirmek üzere yapılan analizlerde, örneklem uygunluğunu gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri .934 olarak bulunmuştur ki bu, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Bartlett Sphericity testi ise anlamlı bulunmuştur (p<.05, df=990), bu da değişkenler arasında faktörleşmeye uygun düzeyde korelasyon olduğunu kanıtlamaktadır. Modelin genel uyumunu gösteren ki-kare değeri (x²= 1925.70, N=336, sd= 737, p= 0.00) istatistiksel olarak anlamlıdır.

Uyum indeksleri (Fit Indices) sonuçları, modelin veriyle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermektedir: RMSEA değeri 0.069, SRMR değeri 0.059, CFI değeri 0.96, IFI değeri 0.96, NFI değeri 0.93, NNFI değeri 0.96 ve ϰ²/df oranı 2.61 olarak raporlanmıştır. Bu değerler, özellikle RMSEA ve CFI gibi kritik indekslerin kabul edilebilir eşiklerin üzerinde olduğunu göstererek, ölçeğin yapısal geçerliğini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Güvenirlik

ÖAKKÖ’nün iç tutarlılık güvenirlik katsayısı, Cronbach Alpha değeri ile hesaplanmıştır. Ölçeğin tamamı için hesaplanan Cronbach Alpha katsayısı .942 gibi oldukça yüksek bir değere sahiptir, bu da ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir. Alt boyutlar bazında güvenirlik katsayıları da yüksek bulunmuştur:

• Psikolojik Durum alt boyutu için: .927
• Fizyolojik Belirtiler alt boyutu için: .839
• Beceri ile İlgili Kaygı alt boyutu için: .785

Madde toplam korelasyonları incelendiğinde, tüm maddelerin ilgili alt boyutlarla güçlü ve pozitif ilişkiye sahip olduğu görülmektedir. “Psikolojik Durum” alt boyutu için madde toplam korelasyon değerleri .369-.675 arasında, “Fizyolojik Belirtiler” alt boyutu için .380-.638 arasında ve “Beceri ile İlgili Kaygı” alt boyutu için .424-.602 arasında değişmektedir. Bu sonuçlar, her bir maddenin ölçek toplam puanına anlamlı katkı sağladığını ve ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirme aşamasında, konuşma kaygısının latent yapısını ortaya çıkarmak amacıyla hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Analizler sonucunda, 40 maddeden oluşan ve toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan üç temel faktör belirlenmiştir.

Bu üç faktör, konuşma kaygısının doğasına uygun olarak adlandırılmıştır: Psikolojik Durum, Fizyolojik Belirtiler ve Beceri ile İlgili Kaygı. Faktör yükleri, maddelerin kendi faktörleriyle güçlü bir şekilde ilişkilendiğini ve diğer faktörlerle düşük düzeyde korelasyon gösterdiğini kanıtlamıştır. Bu net ayrım, ÖAKKÖ’nün konuşma kaygısının çok boyutlu yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Öz-bildirim Ölçeği)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1=Hiçbir zaman – 5=Her zaman)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Öğretmen Adayları)

Yaş Grubu: Genç Yetişkinler (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerin eğitim fakülteleri veya öğretmen yetiştiren programlarında öğrenim gören lisans öğrencileri. Geçerlik ve güvenirlik çalışması 336 öğrenci üzerinde gerçekleştirilmiştir (N=336).

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların konuşma kaygısı ile ilgili ifadeleri kendilerine ne kadar uygun bulduklarını 5 dereceli bir ölçek üzerinde işaretlemeleri esasına dayanır. Puanlama, maddelerin toplanmasıyla yapılır ve yüksek puan, yüksek düzeyde konuşma kaygısını işaret eder. Ölçek, kağıt-kalem veya dijital formatlarda uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Öz-bildirim, Psikometri, Yapısal Eşitlik Modellemesi, Faktör Analizi, Öğretmen Eğitimi, Kaygı Ölçümü, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: İsmail Kınay (Sorumlu Yazar) – [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir makale kapsamında geliştirilmiştir ve ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanıma açık olabilir. Kullanım izni ve şartları için sorumlu yazar İsmail Kınay ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Geliştirme Yılı: 2014

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: ogretmen-adaylari-icin-konusma-kaygisi-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kınay, İ. ve Özkan, E. (2014). Öğretmen Adayları için Konuşma Kaygısı Ölçeği (ÖAKKÖ) geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Electronic Turkish Studies, 9(5), 1747-1760. Makaleye çevrimiçi erişim için: turkishstudies.net

Öğretmen Adayları için Konuşma Kaygısı Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplamda 3 alt boyut ve 40 maddeden oluşmuştur. Aşağıda her alt boyuta ait örnek bir madde sunulmuştur:

• Psikolojik Durum (11 madde): Konuşma anında kendimi baskı altında hissediyorum.
• Fizyolojik Belirtiler (6 madde): Konuşma anında ağzım kuruyor.
• Beceri ile İlgili Kaygı (23 madde): Konuşma anına jest ve mimiklerimi doğru kullanmadığımı düşünüyorum.