Öğretmen Adayları İçin Katı Atık ve Geri Dönüşüme Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Öğretmen Adayları İçin Katı Atık ve Geri Dönüşüme Yönelik Tutum Ölçeği, Kadir Karatekin tarafından 2013 yılında geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, öğretmen adaylarının katı atık yönetimi ve geri dönüşüm faaliyetlerine ilişkin sahip oldukları tutumları, inançları ve duyarlılık düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin çok yüksek psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Ölçek, özellikle çevre eğitimi alanındaki araştırmacılar için önemli bir araç sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Katı atık, Geri dönüşüm, Tutum ölçeği, Öğretmen adayları, Çevre eğitimi, Psikometri, Yapı geçerliği

Yazarlar

Kadir KARATEKİN

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, geleceğin eğitimcileri olacak öğretmen adaylarının, toplumsal ve çevresel açıdan büyük önem taşıyan katı atık ve geri dönüşüm konularına karşı sergiledikleri eğilimleri ve tutum düzeylerini saptamaktır. Bu saptama, üniversitelerdeki çevre eğitimi programlarının etkinliğini değerlendirmek ve öğretmen adaylarının çevre bilincini artırmaya yönelik müdahale stratejileri geliştirmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek, öğretmen adaylarının çevreye karşı sorumluluk alma, geri dönüşüm faaliyetlerine katılma istekliliği ve atık yönetimine dair temel inançlarını ölçerek, onların gelecekteki öğrencilerine aktaracakları çevresel değerlerin temelini anlamayı hedefler.

Yapı

Öğretmen Adayları İçin Katı Atık ve Geri Dönüşüme Yönelik Tutum Ölçeği, çok boyutlu bir yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, öğretmen adaylarının katı atık ve geri dönüşüme yönelik tutumlarını üç temel faktör altında toplamaktadır:

• Girişim ve Katılım: Bireyin geri dönüşüm ve atık azaltma faaliyetlerine aktif olarak katılma ve bu konuda inisiyatif alma eğilimini ölçer (14 madde).
• İnanç: Geri dönüşümün faydalarına, gerekliliğine ve atık yönetimine dair genel kabul görmüş ilkelere olan kişisel güveni ve inancı ölçer (8 madde).
• İlgi ve Duyarlılık: Çevre sorunlarına ve katı atık yönetimine karşı gösterilen genel farkındalık, hassasiyet ve bilişsel ilgiyi ölçer (11 madde).

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla kapsamlı istatistiksel analizler yapılmıştır. Veri analizinde SPSS 15.00 paket programı kullanılmıştır. Yapı geçerliği sürecinde, verilerin faktör analizine uygunluğunu test etmek üzere öncelikle Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett Sphericity testleri uygulanmıştır.

Elde edilen KMO ve Bartlett değerleri, verilerin çok değişkenli analiz için uygun olduğunu kanıtlamış ve bu bulgular ışığında açımlayıcı faktör analizi gerçekleştirilmiştir. Bu analizler sonucunda ölçeğin teorik yapısını destekleyen üç boyutlu faktör yapısı doğrulanmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını ve güvenirliğini değerlendirmek için çeşitli güvenirlik katsayıları hesaplanmıştır. Tüm faktörler genelinde Cronbach’s Alpha güvenirlik katsayısının 0,70 eşiğinin çok üzerinde olması, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktörlere göre elde edilen güvenirlik katsayıları şunlardır:

• Girişim ve Katılım Faktörü (14 madde):
  • İki Eş Yarı Korelasyonu: 0,771
  • Sperman Brown Güvenirlik Katsayısı: 0,845
  • Guttmann Split-Half Değeri: 0,812
  • Cronbach’s Alpha Güvenirlik Katsayısı: 0,892
• İnanç Faktörü (8 madde):
  • İki Eş Yarı Korelasyonu: 0,750
  • Sperman Brown Güvenirlik Katsayısı: 0,824
  • Guttmann Split-Half Değeri: 0,785
  • Cronbach’s Alpha Güvenirlik Katsayısı: 0,882
• İlgi ve Duyarlılık Faktörü (11 madde):
  • İki Eş Yarı Korelasyonu: 0,735
  • Sperman Brown Güvenirlik Katsayısı: 0,793
  • Guttmann Split-Half Değeri: 0,773
  • Cronbach’s Alpha Güvenirlik Katsayısı: 0,877

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek amacıyla yapılan faktör analizi, ölçeğin toplam tutum yapısını açıklayan üç belirgin faktörün varlığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, literatürdeki çevre tutum modelleriyle uyumlu olarak Girişim ve Katılım, İnanç, ve İlgi ve Duyarlılık olarak adlandırılmıştır.

Analizler, maddelerin faktör yüklerinin yüksek olduğunu ve faktörlerin toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığını göstermiştir. Bu sonuçlar, ölçeğin teorik olarak beklenen alt boyutları başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Tutum Ölçeği)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme

Derecelendirme: kesinlikle katılıyorum (5), katılıyorum (4), kararsızım (3), katılmıyorum (2), kesinlikle katılmıyorum (1)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Öğretmenlik programlarında öğrenim gören üniversite öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim yöntemiyle uygulanan tutum envanteri.

Anahtar Kelimeler

Tutum, Geri dönüşüm, Çevre, Faktör analizi, Güvenirlik, Öğretmen yetiştirme, Çevresel bilinç

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Kadir KARATEKİN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Geliştirme Yılı: 2013

İzinler ve Ücret: Kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Bağlantısı: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:

ogretmen-adaylari-icin-kati-atik-ve-geri-donusume-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Karatekin, K. (2013). Öğretmen Adayları İçin Katı Atık ve Geri Dönüşüme Yönelik Tutum Ölçeğinin geliştirilmesi: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal Of Eurasia Social Sciences, 10, 71-90.

Öğretmen Adayları İçin Katı Atık ve Geri Dönüşüme Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Okullarda öğrencilerin yeteri kadar bilgilendirilmemesi geri dönüşüm faaliyetlerini olumsuz etkilemektedir. (ÖA-8).
• Maalesef katı atık miktarını azaltmak mümkün değildir. (ÖA-24)
• Yeniden kullanım ülkelerin enerji ihtiyacını ve dışa bağımlılığını azaltır (Kışlalıoğlu, Berkes, 2010).
• Kaynak kullanımı vergiye bağlanmalı, doğal kaynaklardan yararlananlar atık madde üretimlerine göre vergilendirilmeli (Çepel,2006).
• Doğaya karşı olan tutum ve davranışlarımızın gelecek kuşakların alın yazısı ile eşdeğer olduğu unutulmamalıdır (Çepel,2006).
• Evsel katı atıkların geri dönüşümü ile yenilenemeyen hammadde kaynakları korunur (Akın, 2009).
• Çevreye karşı duyarsız olması insanların bu konuyu önemsememesine neden olmaktadır.
• Günümüzde yasalara göre, çevrenin korunması gerçek ve tüzel kişilerle yurttaşların görevidir (Güney, 2004.221).
• Özel toplama yerleri olursa geri dönüşüm uygulanabilir (ÖA 42).
• Yaşadığım şehirdeki katı atık bertaraf yöntemini bilmiyorum. (ÖA-20)
• Atık maddelerin geri dönüşümden sonra kullanılmasını tehlikeli buluyorum.(ÖA-40)
• Doğaya karşı olan tutum ve davranışlarımızın gelecek kuşakların alın yazısı ile eşdeğer olduğu unutulmamalıdır
• İnsanların bilinçsiz olmaları ve çevreye karşı duyarsız olmaları nedeniyle aileler ürettikleri çöpleri ayrıştırmamaktadır. (ÖA-54)