Öğretmen Adayları İçin Çevre Konularına Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Öğretmen Adayları İçin Çevre Konularına Yönelik Tutum Ölçeği (TOAD), Esra Saraç ve A. Kan tarafından 2015 yılında geliştirilmiştir. Ölçek, öğretmen adaylarının çevre konularına, çevre eğitimine ve sürdürülebilirlik ilkelerine karşı sahip oldukları tutum düzeylerini bilimsel yöntemlerle ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Geliştirme çalışması sonucunda, ölçeğin 3 alt boyuttan ve toplam 20 maddeden oluştuğu belirlenmiştir. Yapılan psikometrik analizler (Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Güvenirlik testleri), ölçeğin yüksek düzeyde geçerli ve güvenilir olduğunu ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Çevre tutumu, öğretmen adayları, çevre konuları, tutum ölçeği, geliştirme ölçeği, çevre eğitimi, psikometri.

Yazarlar

Esra Saraç, A. Kan

[quads id=5]

Amaç

Bu ölçek, öğretmen adaylarının çevre konularına yönelik tutumlarını ölçmek üzere geliştirilmiştir. Temel amaç, eğitim fakültelerinde öğrenim gören geleceğin öğretmenlerinin çevre bilinci ve çevre eğitimine olan duygusal ve davranışsal eğilimlerini nicel verilerle ortaya koymaktır. Ölçek, özellikle öğretmen yetiştirme programlarının çevreye duyarlı bireyler yetiştirme hedefine ne ölçüde ulaştığını değerlendirmek için kullanılabilir.

Ölçek, öğretmen adaylarının çevre sorunlarına karşı duyarlılıklarını, bu konuları öğrenmeye ve gelecekteki öğrencilerine öğretmeye yönelik motivasyonlarını belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, çevre eğitimi müfredatının güçlü ve zayıf yönlerini tespit etmek ve bu alanda iyileştirmeler yapmak için kritik bir zemin oluşturmaktadır.

Yapı

Ölçek, çevre konularına yönelik tutumu üç temel faktör veya alt boyut altında yapılandırmaktadır. Bu üç boyut, öğretmen adaylarının çevre ile ilgili bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimlerini kapsamaktadır. Ölçek, toplam 20 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler, tutumun farklı veçhelerini temsil etmektedir:

• Çevre Konularını Öğrenmeye ve Öğretmeye Yönelik Olumlu Duygular: Bireyin çevre konularına karşı hissettiği ilgi, merak ve öğrenme/öğretme isteği gibi pozitif duygusal tepkileri içerir.
• Çevre Konularını Öğrenmeye ve Öğretmeye Yönelik Olumsuz Duygular: Çevre konularının karmaşık, sıkıcı veya öğrenilmesi zor olduğuna dair inançlar ile bu konulara karşı hissedilen isteksizlik gibi negatif duygusal tepkileri ölçer.
• Çevre Konularına Yönelik Aktif Etkinlikler: Bireyin çevre bilincini artırmak veya çevre sorunlarına çözüm bulmak amacıyla gösterdiği somut davranışlar ve eyleme geçme eğilimleridir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. DFA sonuçları, ölçeğin belirlenen üç faktörlü yapısının teorik modeli doğruladığını göstermektedir. Modelin veri setine uyumu, çeşitli uyum indeksleri aracılığıyla değerlendirilmiş ve yüksek uyum değerleri elde edilmiştir:

• İstatistiksel Uyum Değerleri: Ki-kare değeri (χ²=329.72) ve serbestlik derecesi (SD=167) oranının kabul edilebilir sınırlarda olduğu görülmüştür.
• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekökü Ortalaması): .056 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, modelin mükemmel uyum sınırları içerisinde olduğunu gösterir.
• Diğer Uyum İndeksleri: GFI (İyilik Uyum İndeksi) .90, AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi) .88, NFI (Normlaştırılmış Uyum İndeksi) .96, NNFI (Normlaştırılmamış Uyum İndeksi) .97, CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi) .98 ve IFI (Artımlı Uyum İndeksi) .98 olarak rapor edilmiştir.

Bu indeks değerlerinin tümü, ölçeğin faktör yapısının sağlam olduğunu ve ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve zamana karşı kararlılık olmak üzere iki temel yöntemle incelenmiştir. Elde edilen sonuçlar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach-Alfa değeri .743 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, psikometride kabul edilebilir sınırların üzerinde olup, ölçek maddelerinin birbirleriyle yüksek oranda tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü ifade etmektedir. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı kararlılığını test etmek amacıyla uygulanan test-tekrar test güvenirlik katsayısı ise .859 gibi oldukça yüksek bir değerde bulunmuştur. Bu sonuç, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında dahi tutarlı sonuçlar üretebildiğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, madde havuzunun oluşturulmasının ardından faktör yapısının belirlenmesi için analizler yapılmıştır. Nihai olarak 20 maddeden oluşan ölçeğin, teorik beklentilerle uyumlu olarak üç alt boyutta toplandığı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile teyit edilmiştir. DFA sonuçları, modelin serbestlik derecesi ve uyum indeksleri açısından güçlü bir yapısal geçerliliğe sahip olduğunu göstermiştir. Bu üç faktörlü yapı, çevre tutumunun duygusal ve davranışsal bileşenlerini net bir şekilde ayrıştırmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme Ölçeği

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Anket Tipi)

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Genç Yetişkinlik (Genellikle üniversite öğrencisi popülasyonu)

Popülasyon Detayları: Eğitim Fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmıştır. Derecelendirme, 1= hiç katılmıyorum ile 5= tamamen katılıyorum arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Çevre tutumu, öğretmen yetiştirme, psikometrik özellikler, DFA, Cronbach-Alfa, sürdürülebilirlik, çevre bilinci.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Esra Saraç)

İletişim Adresi: Sorumlu Yazar: Esra Saraç

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçek, Saraç ve Kan tarafından 2015 yılında geliştirilmiş ve yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Esra Saraç ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Makalenin orijinal tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: jret.org

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: ogretmen-adaylari-icin-cevre-konularina-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Saraç, E. ve Kan, A. (2015). Öğretmen adayları için çevre konularına yönelik tutum ölçeği geliştirme geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitim ve Öğretim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 142-150.

[quads id=5]

Öğretmen Adayları İçin Çevre Konularına Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek 3 alt boyut ve 20 maddeden oluşmaktadır. Her bir alt boyut, bir örnek madde ile aşağıda sunulmuştur:

• Çevre Konularını Öğrenmeye ve Öğretmeye Yönelik Olumlu Duygular: “Çevre ile ilgili konular çok ilgimi çeker.”
• Çevre Konularını Öğrenmeye ve Öğretmeye Yönelik Olumsuz Duygular: “Çevre konularındaki kavramları öğrenmenin zor olduğunu düşünürüm.”
• Çevre Konularına Yönelik Aktif Etkinlikler: “Çevre konuları ile ilgili videoları izlerim.”