Öğretmen Adayları İçin Güvenli İnternet Kullanımı Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği

Özet

Öğretmen Adayları İçin Güvenli İnternet Kullanımı Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği, öğretmen adaylarının dijital ortamlarda güvenli internet kullanımı konusundaki algılanan yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla uyarlanmış bir araçtır. Ölçek, 30 maddeden ve dört farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan uyarlama çalışması sonucunda, ölçeğin yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik değerlerine sahip olduğu (Cronbach’s Alpha α=.952) tespit edilmiştir. Bu araç, öğretmen yetiştirme programlarında siber güvenlik ve dijital vatandaşlık eğitimlerinin etkinliğini değerlendirmek için önemli bir tanı aracı olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Güvenli internet kullanımı, öz-yeterlik algısı, öğretmen adayları, siber güvenlik, kötü amaçlı yazılım, sosyal ağ mühendisliği, ölçek uyarlama, psikometri.

Yazarlar

Doğanç, E. ve Korucu, A. T.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, öğretmen adaylarının interneti güvenli bir şekilde kullanma becerilerine yönelik kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini değerlendirmektir. Dijitalleşen eğitim ortamlarında öğretmenlerin öğrencilerine rehberlik edebilmesi ve kendi kişisel/profesyonel verilerini koruyabilmesi hayati önem taşımaktadır. Bu kapsamda, ölçek öğretmen adaylarının siber güvenlik tehditleri karşısındaki öz-yeterlik düzeylerini belirlemeyi hedeflemektedir.

Ölçek, adaptasyon çalışması olarak tasarlanmış olup, orijinal bir yabancı dil ölçeğinin Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu sınamak ve öğretmen adaylarının internet güvenliği konusundaki algılarını yapısal olarak incelemek için kullanılmıştır. Elde edilen bulgular, üniversitelerin öğretmen yetiştirme müfredatlarında siber güvenlik eğitimlerinin içeriğini ve yöntemlerini geliştirmeye yönelik geri bildirim sağlamaktadır.

Yapı (Konstrukt)

Ölçek, Öz-Yeterlik Algısı yapısını, özellikle internet kullanımı ve siber güvenlik bağlamında ölçmektedir. Öz-yeterlik, bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirebileceğine dair inancıdır. Bu ölçekte ölçülen yapı, öğretmen adayının dört ana alandaki yeterlilik inancına odaklanır: kötü amaçlı yazılımlardan korunma, sosyal paylaşım sitelerinde kişisel verileri güvende tutma, web tabanlı tehditleri tanıma ve genel bilgisayar güvenliği uygulamalarını sürdürme.

Ölçeğin çok boyutlu yapısı, güvenli internet kullanımının tek bir beceri seti yerine, farklı dijital güvenlik alanlarını kapsayan karmaşık bir yeterlilikler bütünü olduğunu göstermektedir. Bu dört boyut, modern siber tehditlerin geniş yelpazesini kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, açımlayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenmiştir. Yapı geçerliğini destekleyen istatistiksel sonuçlar oldukça güçlüdür. Örneklem yeterliliğini gösteren Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0.957 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu işaret etmektedir.

Ayrıca, verilerin çok değişkenli normal dağılıma uygunluğunu test eden Bartlett Sphericity Testi sonuçları da anlamlıdır (χ²= 34287.486; p= .000). Bu sonuçlar, değişkenler arasındaki korelasyon matrisinin birim matris olmadığını ve dolayısıyla faktör analizinin yapılabilirliğini kesin olarak desteklediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, en yaygın kullanılan güvenirlik katsayısı olan Cronbach’s Alpha ile test edilmiştir. Çalışma sonucunda güvenirlik katsayısı (α) .952 olarak saptanmıştır.

Bu yüksek güvenirlik değeri (.952), ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve ölçeğin iç tutarlılığının mükemmel düzeyde olduğunu göstermektedir. Bu sonuç, ölçeğin öğretmen adaylarının güvenli internet kullanımı öz-yeterlik algısını güvenilir bir biçimde değerlendirmek için uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, faktör analizi sonucunda toplam 30 madde ve dört farklı alt boyuttan oluşacak şekilde yapılandırılmıştır. Bu dört faktör, güvenli internet kullanımının farklı operasyonel yönlerini temsil etmektedir:

1. Sosyal Paylaşım Sitelerinde Güvenlik (9 madde): Kullanıcının sosyal medya platformlarında kişisel verileri ve hesap güvenliğini sağlama becerisine odaklanır.
2. Kötü Amaçlı Yazılım (8 madde): Virüsler, Truva atları ve diğer zararlı yazılımlara karşı korunma ve temizleme yetkinliğine ilişkindir.
3. Web Güvenliği ve Sosyal Ağ Mühendisliği (7 madde): Özellikle e-posta yoluyla gerçekleştirilen kimlik avı (phishing) gibi sosyal mühendislik saldırılarına karşı farkındalık ve korunma yeteneğini ölçer.
4. Bilgisayar Güvenliği (6 madde): Genel sistem ve dosya güvenliği, güncellemeler ve parola yönetimi gibi temel bilgisayar güvenliği uygulamalarını kapsar.

Bu dört faktörlü yapı, öğretmen adaylarının dijital güvenlik alanındaki yeterliliklerini detaylı ve ayrıştırılmış bir şekilde analiz etmeye olanak tanır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 5’li Likert Ölçeği. Yanıtlar 1=Kesinlikle Katılmıyorum ile 5=Kesinlikle Katılıyorum arasında değişmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları

Yaş Grubu: Üniversite düzeyinde eğitim gören genç yetişkinler (Genellikle 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Çalışma, eğitim fakültelerinde öğrenim gören öğretmen adayları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği (Self-report scale). Katılımcılar, internet güvenliği ile ilgili durumlar karşısındaki yeterlilik algılarını değerlendirirler.

Anahtar Kelimeler

Siber güvenlik algısı, öz-yeterlik, öğretmen eğitimi, Cronbach’s Alpha, KMO, Likert, kimlik avı, adaptasyon.

Yazarlar İletişim

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: Sorumlu yazarın kişisel iletişim adresi sağlanmıştır.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Ücret: Çalışmada ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Test Yılı: Ölçeğin uyarlama çalışması 2020 yılında yayımlanmıştır.

Referanslar

1. Doğanç, E. ve Korucu, A. T. (2020). Öğretmen Adayları İçin Güvenli İnternet Kullanımı Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği: Uyarlama çalışması. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 10(1), 201-218.

Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: ogretmen-adaylari-icin-guvenli-internet-kullanimi-oz-yeterlik-algisi-olcegi-toad.pdf

Öğretmen Adayları İçin Güvenli İnternet Kullanımı Öz-Yeterlik Algısı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 30 madde ve 4 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Sosyal Paylaşım Sitelerinde Güvenlik (9 madde): Truva atlarının bilgisayarıma girmesini önlemek için gerekli önlemleri alabilirim.
• Kötü Amaçlı Yazılım (8 madde): Sosyal paylaşım sitelerinde profil bilgilerimi istemediğim kişilerden gizleyebilirim.
• Web Güvenliği ve Sosyal Ağ Mühendisliği (7 madde): E-postaları kimlik avına karşı koruyabilirim.
• Bilgisayar Güvenliği (6 madde): Güvenlik dosyalarımı güncelleyebilirim.