Sınıf Öğretmenleri için Bilgisayar ve İnternet Kullanımı Özyeterlilik Algısı Ölçeği

Özet

Sınıf Öğretmenleri için Bilgisayar ve İnternet Kullanımı Özyeterlilik Algısı Ölçeği, sınıf öğretmenlerinin bilgi ve iletişim teknolojilerini (BİT) kullanma becerilerine yönelik algıladıkları yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, toplam 16 maddeden ve iki ana boyuttan oluşmaktadır: Bilgisayar Kullanımı Özyeterlilik Algısı ve İnternet Kullanımı Özyeterlilik Algısı. Ölçeğin geliştirme çalışması, Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizleri ile yüksek düzeyde yapı geçerliliğini ve Cronbach Alfa katsayıları ile yüksek düzeyde iç tutarlılığını kanıtlamıştır. Ölçek, öğretmenlerin teknoloji entegrasyonuna yönelik özgüvenlerini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Sınıf Öğretmeni, Bilgisayar Kullanımı, İnternet Kullanımı, Özyeterlilik Algısı, Geçerlilik, Güvenilirlik, Psikometrik.

Yazarlar

Süleyman Nihat Şad, Osman Demir

Amaç

Ölçeğin temel amacı, görevli sınıf öğretmenlerinin hem genel bilgisayar becerilerine hem de eğitsel amaçlı internet kullanımına dair sahip oldukları özyeterlilik algılarını güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçüm, öğretmenlerin teknolojiye yönelik tutumlarını, mesleki gelişim ihtiyaçlarını ve teknoloji entegrasyonu konusundaki yeterlilik düzeylerini belirlemeye yardımcı olur.

Eğitim alanında teknolojinin giderek artan önemi göz önüne alındığında, bu ölçek, eğitim yöneticilerine ve araştırmacılara, öğretmenlerin dijital yeterliliklerini desteklemek üzere hedeflenmiş müdahale programları tasarlama konusunda bilimsel veriler sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçek, öğretmenlerin kendilerini ne kadar yetkin hissettiklerini nicel olarak ortaya koymaktadır.

Yapı (Construct)

Ölçek, sosyal bilişsel teori çerçevesinde ele alınan özyeterlilik algısı yapısını ölçmektedir. Özyeterlilik, bireyin belirli bir görevi başarıyla yerine getirebileceğine dair inancıdır. Bu ölçekte yapı, iki spesifik alt boyuta ayrılmıştır:

1. Bilgisayar Kullanımı Özyeterlilik Algısı: Sınıf öğretmenlerinin bilgisayarın işletim sistemini yönetme, yazılımsal sorunları giderme ve genel bilgisayar becerilerini kullanma konusundaki yeterlilik inançlarını kapsar.
2. İnternet Kullanımı Özyeterlilik Algısı: Öğretmenlerin, özellikle eğitim içerikli web sitelerini kullanma, çevrimiçi kaynaklara erişme ve interneti pedagojik amaçlarla etkin kullanma becerilerine dair inançlarını ifade eder.

Geçerlilik

Ölçeğin geçerlilik çalışmaları, kapsamlı bir pilot uygulama ve iki aşamalı doğrulayıcı faktör analizini içermiştir. İlk olarak, kapsam ve görünüş geçerliliği, uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Taslak ölçek, 250 sınıf öğretmeninin katıldığı bir pilot uygulama ile test edilmiştir.

Yapı Geçerliliği, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile iki faktörlü modelin toplam varyansın %74,02’sini açıkladığı belirlendikten sonra, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. İlk DFA sonuçları mükemmel uyum iyiliği değerleri sunmuştur (X²/sd=2.00; RMSEA=0.063; CFI=0.97). Modelin kararlılığını test etmek amacıyla, 328 kişilik yeni bir veri seti üzerinde ikinci bir DFA gerçekleştirilmiştir. Bu analizde de uyum iyiliği değerlerinin kabul edilebilir veya mükemmel sınırlarda olduğu tespit edilmiştir (X²/sd=2.81; RMSEA=0.074; CFI=0.96).

Ölçüt Ölçek Geçerliliği kapsamında, ölçek alt boyutlarının ilgili diğer özyeterlilik ölçekleriyle istatistiksel açıdan anlamlı ilişkileri olduğu görülmüştür. Bilgisayar özyeterlilik boyutu, Aşkar ve Umay (2001) ölçeği ile pozitif yönde orta düzeyde anlamlı bir ilişki (r=0.561) göstermiştir. İnternet kullanımı özyeterlilik boyutu ise Şahin (2009) ölçeği ile güçlü, pozitif yönde anlamlı bir ilişki (r=0.800) sergilemiştir (p<0.05).

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları ve test-tekrar test yöntemleriyle yüksek düzeyde kanıtlanmıştır. İç tutarlılık için hesaplanan Cronbach Alfa katsayıları, İnternet kullanımı faktörü için 0.933 ve Bilgisayar kullanımı faktörü için 0.943 olarak bulunmuştur. Guttman iki-yarı güvenilirlik katsayıları da benzer şekilde yüksek değerler (sırasıyla 0.905 ve 0.928) vermiştir.

Madde-toplam korelasyonları, tüm maddelerin ilgili faktörlerle güçlü bir ilişki içinde olduğunu göstermiştir (0.730 ile 0.847 arasında). Ayrıca, alt ve üst %27’lik gruplar arasında yapılan karşılaştırmalar, maddelerin yüksek ayırt edicilik düzeyine sahip olduğunu ve geniş etki büyüklüğü (d= 2.35–3.55) ile anlamlı düzeyde farklılaştığını ortaya koymuştur. Bu bulgular, ölçek maddelerinin aynı davranışı ölçme eğiliminde olduğunu teyit etmektedir.

Test-tekrar test güvenilirliği analizleri, her iki boyut için de pozitif yönde anlamlı ve yüksek korelasyon katsayıları göstermiştir (Bilgisayar faktörü: 0.846; İnternet faktörü: 0.946). Bu yüksek korelasyonlar, ölçeğin zamana bağlı olarak kararlı ve tutarlı ölçümler sunduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, 250 sınıf öğretmeni üzerinde gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda net bir şekilde iki faktörlü yapıya sahip olduğu belirlenmiştir. Bu model, toplam varyansın %74.02’sini açıklayarak yapısal netliği sağlamıştır. Faktörler, Bilgisayar Kullanımı Özyeterlilik Algısı (8 madde) ve İnternet Kullanımı Özyeterlilik Algısı (8 madde) olarak adlandırılmıştır.

Modelin doğrulanması, iki ayrı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilmiştir. İlk DFA, modelin veriye mükemmel uyum sağladığını göstermiş; ikinci DFA ise (yeni bir veri seti ile) modelin genellenebilirliğini desteklemiştir. İkinci DFA’da elde edilen uyum iyiliği değerleri, modelin kabul edilebilir sınırlarda olduğunu kanıtlamıştır. Bu güçlü faktör analizi kanıtları, ölçeğin teorik yapısına uygun, sağlam bir ölçme aracı olduğunu göstermektedir.

Araç (Instrument)

Test Türü: Geliştirme

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Sınıf Öğretmenleri

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Türkiye’de görev yapan ilköğretim kademesi sınıf öğretmenleri.

Test Metodolojisi: 11’li Likert Tipi Derecelendirme kullanılmaktadır. Derecelendirme aralığı 0 (Yapamayacağımdan kesinlikle eminim) ile 10 (Yapabileceğimden kesinlikle eminim) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen Yetkinliği, ICT Özyeterlilik, Eğitim Teknolojileri, Psikometri, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Süleyman Nihat Şad

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İnönü Üniversitesi, Eğitim Fakültesi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik çalışmalarda kullanım için mevcuttur. Ticari olmayan akademik veya araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar (Süleyman Nihat Şad) ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilir.

Test Yılı: Ölçeğin geçerlilik ve güvenilirlik çalışması 2015 yılında yayımlanmıştır.

The original document can be downloaded here: sinif-ogretmenleri-icin-bilgisayar-ve-internet-kullanimi-ozyeterlilik-algisi-olcegi-toad.docx

Referanslar

Şad, S. N. ve Demir, O. (2015). Sınıf Öğretmenleri İçin Bilgisayar ve İnternet Kullanımı Özyeterlilik Algısı Ölçeği: Geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. İlköğretim Online, 14(2), 489-510. Makale bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

Aşkar, P. ve Umay, A. (2001). İlköğretim matematik öğretmenliği öğrencilerinin bilgisayar yeterlik algıları. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 20, 1-8.

Şahin, A. (2009). Öğretmen adaylarının eğitsel internet kullanım özyeterlilik algıları. Yayımlanmamış yüksek lisans tezi, Karadeniz Teknik Üniversitesi, Trabzon.

Sınıf Öğretmenleri için Bilgisayar ve İnternet Kullanımı Özyeterlilik Algısı Ölçeği Maddeleri

• Bilgisayar kullanımı özyeterliliği (8 m): Bilgisayarın işletim sistemi çökünce tekrar çalışır hale getirme
• İnternet kullanımı özyeterliliği (8 m): Eğitim içerikli web sitelerini kullanma