Güvenli Laboratuvar Kullanımı Gerçekleştirme Ölçeği

Özet

Güvenli Laboratuvar Kullanımı Gerçekleştirme Ölçeği (GLKGÖ), Akıllı ve Aydoğdu (2018) tarafından Planlanmış Davranış Teorisi (PDT) çerçevesinde geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin laboratuvar ortamlarında güvenli davranışları gerçekleştirme niyetlerini ve bu niyetleri etkileyen psikolojik faktörleri bilimsel olarak ölçmektir. Geliştirme çalışması, özellikle eğitim ortamlarında laboratuvar güvenliği bilincini artırmayı hedeflemekte ve PDT bileşenlerinin (tutum, sübjektif normlar ve algılanan davranış kontrolü) davranışın gerçekleştirilmesine olan etkisini araştırmaktadır.

Ölçek, laboratuvar güvenliğine yönelik bireysel eğilimleri ve uygulama düzeylerini belirlemek için tasarlanmıştır. Bu çalışma, laboratuvar güvenliği alanında teorik temellere dayalı ve geçerli bir ölçme aracı sunarak, eğitimcilerin ve araştırmacıların güvenlik eğitimlerinin etkinliğini değerlendirmelerine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Güvenli Laboratuvar Kullanımı, Ölçek Geliştirme, Planlanmış Davranış Teorisi, Laboratuvar Güvenliği, Psikometri, Davranışsal Niyet.

Yazarlar

H. İ. Akıllı, Cemil Aydoğdu.

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin laboratuvar ortamlarında güvenli uygulamaları ne derece gerçekleştirdiklerini veya gerçekleştirmeye niyetli olduklarını Planlanmış Davranış Teorisi (PDT) modeline uygun olarak ölçmektir. Laboratuvar ortamlarında güvenlik kurallarına uyum, genellikle bilgi düzeyinden ziyade davranışsal niyet ve kontrol algısı ile ilişkilidir. Bu ölçek, özellikle bu davranışsal bileşenleri hedef almaktadır.

Araştırmacılar, bu ölçek aracılığıyla, bireylerin güvenli laboratuvar kullanımı hakkındaki tutumlarını, sosyal çevrelerinin (sübjektif normlar) bu davranış üzerindeki baskısını ve bireyin kendi yeteneklerine olan inancını (algılanan davranış kontrolü) ayrı ayrı belirlemeyi amaçlamıştır. Elde edilen veriler, laboratuvar güvenlik eğitimlerinin içeriğini ve yöntemlerini optimize etmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Güvenli Laboratuvar Kullanımı Gerçekleştirme Ölçeği, sosyal psikolojide yaygın olarak kullanılan Planlanmış Davranış Teorisi (PDT) temelinde yapılandırılmıştır. PDT, bir bireyin sergilediği davranışın en yakın belirleyicisinin o davranışı gerçekleştirme niyeti olduğunu öne sürer. Ölçek, bu niyetin altında yatan üç ana yapısal bileşeni ölçer:

• Tutum (Attitude): Bireyin güvenli laboratuvar kullanımı davranışına yönelik olumlu veya olumsuz değerlendirmesi.
• Sübjektif Normlar (Subjective Norms): Bireyin çevresindeki önemli kişilerin (eğitmenler, akranlar) güvenli laboratuvar kullanımı davranışını onaylayıp onaylamadığına dair algısı.
• Algılanan Davranış Kontrolü (Perceived Behavioral Control): Bireyin güvenli laboratuvar kullanımını gerçekleştirmesi için gerekli kaynaklara ve becerilere sahip olduğuna dair inancı.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında geçerlik analizlerinin detaylı bulguları kaynakçada açıkça belirtilmemiştir (Kaynakta ‘-‘). Ancak, PDT gibi teorik bir çerçevede geliştirilen ölçeklerde genellikle yapı geçerliği sağlamak amacıyla keşfedici ve doğrulayıcı faktör analizleri uygulanır. Yapı geçerliğinin sağlanması, ölçek maddelerinin, teorik olarak belirlenen tutum, sübjektif normlar ve algılanan davranış kontrolü gibi alt boyutları doğru bir şekilde temsil ettiğini gösterir.

Yapı geçerliği çalışmalarında, maddelerin beklenen faktörlere yüklenmesi ve model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olması beklenir. Ayrıca, ölçek maddelerinin laboratuvar güvenliği alanında uzman görüşleri alınarak içerik geçerliği sağlanmış olmalıdır.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgileri kaynakta açıkça belirtilmemiştir (Kaynakta ‘-‘). Tipik bir ölçek geliştirme çalışmasında güvenirlik, ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını test etmek için değerlendirilir.

Bu tür psikometrik araçlar için en yaygın güvenirlik yöntemi iç tutarlılık katsayısıdır (Cronbach Alfa). Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle .70 ve üzeri), ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu gösterir. Ayrıca, ölçeğin zaman içindeki kararlılığını değerlendirmek için test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapılması beklenir.

Faktör Analizi

Ölçek, Planlanmış Davranış Teorisi‘nin öngördüğü çok boyutlu yapıyı test etmek üzere faktör analizine tabi tutulmuştur. Tipik olarak, Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile maddelerin temel faktör yapısı belirlenir ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak bu faktör yapısının teorik modelle ne kadar uyumlu olduğu teyit edilir.

GLKGÖ’nün faktör yapısının, PDT’nin temel bileşenleri olan tutum, sübjektif normlar ve algılanan davranış kontrolü boyutlarını yansıtacak şekilde çok faktörlü olması beklenir. Bu analizler, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen temel istatistiksel adımlardır.

Ölçek Yapısı

Test Type: Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format: Derecelendirme formatı (spesifik dereceleme sistemi kaynakta belirtilmemiştir, ancak Likert tipi olması muhtemeldir).

Language Available: Türkçe

Population Group: Laboratuvar kullanıcıları (Öğrenciler, araştırmacılar veya ilgili meslek grupları).

Age Group: Yükseköğretim veya lise düzeyindeki laboratuvar dersleri alan bireyler.

Population Details: Çalışma, büyük olasılıkla Fen Bilimleri veya mühendislik alanlarında laboratuvar eğitimi alan öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-Report) anketi. Teorik temeli Planlanmış Davranış Teorisi‘dir.

Anahtar Kelimeler

Güvenlik, Laboratuvar, Eğitim Psikolojisi, Davranışsal Niyet, Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Cemil Aydoğdu (Sorumlu Yazar): [email protected]

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Ankara, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumsal adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Yayın yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari kullanım izni ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Cemil Aydoğdu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle izin talep edilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: guvenli-laboratuvar-kullanimi-gerceklestirme-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Akıllı, H. İ. ve Aydoğdu, C. (2018). Planlanmış Davranış Teorisine göre “Güvenli Laboratuvar Kullanımı Gerçekleştirme Ölçeği” geliştirme çalışması. Akdeniz Eğitim Araştırmaları Dergisi, 23, 172-197. doi: 10.29329/mjer.2018.138.11

[quads id=5]

Güvenli Laboratuvar Kullanımı Gerçekleştirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır.