Öğretmen Adayları İçin Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeği

Özet

Öğretmen Adayları İçin Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeği (ÖAİEDTÖ), öğretmenlik mesleğine hazırlanan bireylerin eleştirel dinleme yeteneklerine yönelik tutumlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, dinleme becerilerinin pedagojik süreçlerdeki önemini vurgulayarak, aday öğretmenlerin dinledikleri bilgileri anlamlandırma, sorgulama ve yorumlamaya yönelik eğilimlerini belirlemeyi hedefler. Ölçek, Yusuf Taşkın tarafından 2017 yılında yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikometrik açıdan test edilmiştir.

Ölçek, aday öğretmenlerin sadece pasif alıcı olmaktan ziyade, bilgiyi aktif olarak işleyen, değerlendiren ve eleştiren bireyler olup olmadıklarını ortaya koymaktadır. Yapılan analizler sonucunda ölçeğin üç alt boyuttan oluştuğu ve bu yapının ilgili popülasyon için yüksek derecede güvenilir ve geçerli olduğu tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel dinleme, öğretmen adayları, tutum ölçeği, psikometri, dinleme becerileri, uyarlama, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Yusuf Taşkın

[quads id=5]

Amaç

Öğretmen Adayları İçin Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeği’nin temel amacı, öğretmen adaylarının eleştirel dinleme becerilerine yönelik sahip oldukları tutum düzeylerini saptamaktır. Eğitim süreçlerinde etkili iletişimin ve bilgiyi doğru analiz etmenin önemi göz önüne alındığında, bu ölçek, adayların dinledikleri mesajları tarafsız, analitik ve değerlendirici bir yaklaşımla ele alma eğilimlerini nicel olarak ölçmeye hizmet eder.

Ölçek, eğitim fakültelerinde yürütülen programların eleştirel düşünme ve dinleme becerilerini ne ölçüde geliştirdiğini değerlendirmek için bir araç olarak da kullanılabilir. Elde edilen veriler, öğretmen eğitimi müfredatlarının bu alandaki eksikliklerini gidermek üzere geliştirilmesine rehberlik edebilir.

Yapı

Ölçek, öğretmen adaylarının eleştirel dinleme tutumunu ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil etmektedir. Ölçeğin faktör analizi sonucunda üç temel alt boyut belirlenmiştir. Bu boyutlar, eleştirel dinleme sürecinin bilişsel adımlarını yansıtmaktadır:

• Dinleneni Anlamlandırma (Kavrama): Dinleme eylemi sırasında mesajın içeriğini, amacını ve temel fikrini doğru bir şekilde kavrama yeteneğine yönelik tutumları içerir.
• Dinleneni Sorgulama (Analiz): Dinlenen mesajdaki bilgilerin doğruluğunu, kaynak güvenilirliğini ve mantıksal tutarlılığını aktif olarak analiz etme ve eleştirel sorular sorma eğilimini ölçer.
• Dinleneni Yorumlama (Değerlendirme): Dinlenen bilgiyi kendi bilgi birikimi ve değerleri çerçevesinde değerlendirme, sonuç çıkarma ve yargıda bulunma tutumunu ifade eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, Taşkın (2017) tarafından gerçekleştirilen çalışma kapsamında temel bileşenler analizi ile incelenmiştir. Yapılan analizler, ölçeğin faktör yapısının teorik beklentilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Faktör analizinin uygunluğunu değerlendirmek amacıyla kullanılan istatistiksel test sonuçları oldukça güçlüdür. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri 0,793 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu (0.70’in üzeri) göstermektedir. Ayrıca, değişkenler arasındaki korelasyonun yeterli olup olmadığını test eden Bartlett’s Küresellik Testi (χ²=957,551; sd=190 p<.000) sonucu, anlamlı çıkmıştır (p<0.001). Bu sonuçlar, verilerin çok değişkenli normal dağılıma sahip olduğunu ve faktör analizinin uygulanabilirliğini desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa (α) güvenirlik katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Üç alt boyut için ayrı ayrı hesaplanan katsayılar, ölçeğin farklı bileşenlerinin tutarlı ölçümler sağladığını göstermektedir:

• Dinleneni Anlamlandırma (Kavrama) boyutu için α = 0,779
• Dinleneni Sorgulama (Analiz) boyutu için α = 0,740
• Dinleneni Yorumlama (Değerlendirme) boyutu için α = 0,612

Genel olarak, elde edilen güvenirlik katsayıları (özellikle ilk iki boyut için .70 eşiğinin üzerinde olması), ölçeğin psikometrik açıdan oldukça güvenilir olduğunu ve tutarlı sonuçlar ürettiğini kanıtlamaktadır. Üçüncü boyutun katsayısının (.612) kabul edilebilir sınırlarda olduğu belirtilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçek, Taşkın (2017) çalışmasında açıklayıcı faktör analizi (AFA) ile incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu üç faktör, eleştirel dinlemenin temel aşamaları olan Kavrama, Analiz ve Değerlendirme boyutlarını temsil etmektedir.

Faktör yapısının güçlü olduğu, KMO değerinin (0,793) ve Bartlett’s Küresellik Testi sonuçlarının desteklediği üzere, ölçek maddelerinin ilgili yapıyı ölçmek üzere iyi bir şekilde kümelendiği görülmektedir. Bu çok boyutlu yapı, eleştirel dinleme tutumunun tek bir bileşen yerine karmaşık bir dizi beceri ve eğilimi içerdiğini göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Uyarlama

Format: Beşli Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmen Adayları (Yükseköğretim öğrencileri)

Yaş Grubu: Genç Yetişkin (Genellikle 18-25 yaş arası)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin eğitim fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri.

Test Metodolojisi: Öz-bildirim ölçeği (Self-report scale). Katılımcılar, kendilerini en iyi tanımlayan seçenekleri işaretlerler (1= Hiç Katılmıyorum, 5= Tamamıyla Katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Faktör analizi, KMO, Cronbach Alfa, Dinleneni Sorgulama, Dinleneni Yorumlama, Dinleneni Anlamlandırma, eğitim bilimleri.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: [email protected]

İzinler, Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışması 2017 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı ve izinleri hakkında detaylı bilgi için sorumlu yazar Yusuf Taşkın ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Sorumlu yazarın iletişim e-posta adresi: [email protected]

Kaynaklar

Taşkın, Y. (2017). Öğretmen Adayları İçin Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeğinin geçerlik ve güvenirlik çalışması. International Journal of Language Academy. 5(2), 116-128.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ogretmen-adaylari-icin-elestirel-dinleme-tutum-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Öğretmen Adayları İçin Eleştirel Dinleme Tutum Ölçeği Maddeleri

Ölçek Derecelendirmesi: 1= Hiç Katılmıyorum, 5= Tamamıyla Katılıyorum

Aşağıda ölçekten alınan örnek maddeler listelenmiştir:

• Dinleme mutlaka dinleme amacımı belirlerim.
• Konunun başlığı ile içeriği arasındaki bağlantıyı sorgularım.
• Konuşmada hayal unsurlarının kullanılması dikkatimi dağıtır.