Öğretmen Adayları İçin Çok Kültürlü Eğitime Duyarlılık Ölçeği

Özet

Bu akademik giriş, öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitime yönelik duyarlılık düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan ölçeği tanıtmaktadır. Öğretmen Adayları İçin Çok Kültürlü Eğitime Duyarlılık Ölçeği (ÖAİKÇEDÖ), Gülşen Büyükşahin Çevik, Serap Gürses Yüce ve Gökhan Yavuz tarafından 2016 yılında gerçekleştirilen kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik çalışması sonucunda oluşturulmuştur. Ölçek, öğretmen yetiştirme süreçlerinde adayların kültürel farklılıklara karşı tutumlarını ve farkındalıklarını belirlemeyi hedeflemektedir.

24 maddeden oluşan bu araç, psikometrik açıdan güçlü temellere sahiptir. Yapılan analizlerde hem kapsam geçerliği için uzman görüşüne başvurulmuş hem de yapı geçerliği için açımlayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Elde edilen yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin güvenilir sonuçlar verdiğini doğrulamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Çok kültürlü eğitim, öğretmen adayları, duyarlılık, geçerlik, güvenirlik, psikometrik özellikler, kültürel yeterlik.

Yazarlar

Gülşen Büyükşahin Çevik, Serap Gürses Yüce, Gökhan Yavuz.

Amaç

Öğretmen Adayları İçin Çok Kültürlü Eğitime Duyarlılık Ölçeği, öğretmen adaylarının çok kültürlü eğitim konularına ve bu konulardaki farklılıklara karşı gösterdikleri duyarlılık düzeylerini belirlemek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, eğitim fakültelerinde verilen öğretmenlik eğitiminin, kültürel çeşitliliğe sahip sınıflara öğretmen yetiştirme hedefine ne derece ulaştığını değerlendirmede kritik bir rol oynamaktadır.

Bu aracın temel amacı, öğretmen adaylarının etnik, dinsel ve kültürel çeşitliliğe yönelik tutumlarını nicel olarak ölçmektir. Elde edilen sonuçlar, öğretmen yetiştirme programlarında müfredatın geliştirilmesi, gerekli adaptasyonların yapılması ve adayların mesleki gelişim ihtiyaçlarının belirlenmesi açısından yol göstericidir.

Yapı

Ölçek, öğretmen adaylarının kültürel çeşitliliğe karşı sergiledikleri bilişsel ve duyuşsal tepkileri ölçen çok boyutlu bir psikolojik yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı, çok kültürlü eğitim bağlamında sadece farklılıkların farkında olmayı değil, aynı zamanda bu farklılıklara saygı duymayı ve eğitim uygulamalarını kültürel açıdan duyarlı hale getirme yeteneğini de kapsamaktadır.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir öğretmenin farklı kültürel geçmişlere sahip öğrencilere karşı sergilediği olumlu tutumlar, önyargıların azaltılması ve eşitlikçi bir eğitim ortamı yaratma istekliliğidir. Ölçek, bu duyarlılık düzeyini alt boyutlar aracılığıyla detaylı bir şekilde analiz etme imkanı sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında kapsamlı bir geçerlik analizi yapılmış olup, bu analizler kapsam geçerliği ve yapı geçerliği olmak üzere iki ana başlıkta incelenmiştir. Kapsam geçerliğine yönelik olarak, alanında uzman akademisyenlerin görüşlerine başvurulmuştur.

• Çukurova Üniversitesi (Felsefe, Psikoloji, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık, Eğitim Programları ve Öğretimi)
• Mustafa Kemal Üniversitesi (İngilizce Öğretmenliği, Eğitim Programları ve Öğretimi)
• Adıyaman Üniversitesi (Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık, Ölçme ve Değerlendirme)
• On Dokuz Mayıs Üniversitesi (Rehberlik ve Psikolojik Danışma)

Bu dört üniversiteden toplam dokuz uzman araştırmacının görüşü alınarak ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen çok kültürlü eğitime duyarlılık yapısını yeterince temsil edip etmediği kontrol edilmiştir. Yapı geçerliği ise istatistiksel yöntemlerle desteklenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) hesaplanarak yapılmıştır. Ölçeğin alt boyutlarına yönelik hesaplanan iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini göstermektedir:

• Birinci alt boyut iç tutarlılık katsayısı: 0.86
• İkinci alt boyut iç tutarlılık katsayısı: 0.88
• Üçüncü alt boyut iç tutarlılık katsayısı: 0.67

İlk iki alt boyutta elde edilen yüksek katsayılar (0.86 ve 0.88), mükemmel düzeyde bir güvenilirliğe işaret ederken, üçüncü alt boyutun katsayısı (0.67) kabul edilebilir sınırlar içerisinde yer almaktadır. Bu sonuçlar, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verebileceğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analiz öncesinde verilerin faktörleştirilebilirliği test edilmiştir. Çalışmada elde edilen istatistiksel değerler şunlardır:

• Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değeri: 0.861. Bu değerin 0.60’ın üzerinde olması, verilerin faktör analizi için uygun olduğunu, hatta çok iyi düzeyde bir örneklem yeterliliğine sahip olduğunu göstermektedir.
• Bartlett Küresellik Testi: İstatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<.001). Bu sonuç, korelasyon matrisinin birim matris olmadığını ve faktör analizinin uygulanmasının uygun olduğunu teyit etmektedir.

Faktör analizi sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen çok boyutlu yapısını destekler nitelikte olup, ölçeğin amaca uygun bir şekilde çalışmasını sağlamıştır.

Araç

Test Çeşidi: Geliştirme (Yeni bir psikometrik araç geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Ölçek toplam 24 maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe.

Hedef Kitle: Öğretmen Adayları (Eğitim Fakültelerinde öğrenim gören lisans öğrencileri).

Yaş Grubu: Üniversite öğrencisi popülasyonu.

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki üniversitelerin eğitim programlarına kayıtlı öğrenciler.

Test Metodolojisi: Uygulama, kişisel beyana dayalı (self-report) bir envanterdir. Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir ancak genellikle Likert tipi ölçek kullanıldığı varsayılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen eğitimi, kültürel yeterlik, açımlayıcı faktör analizi, KMO, Bartlett testi, iç tutarlılık, psikometri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gülşen Büyükşahin Çevik

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil (Adıyaman Üniversitesi ile ilişkilidir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanan akademik çalışma kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için, telif hakları ve izinler konusunda sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal makale formatındaki PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

PDF Dosyası: ogretmen-adaylari-icin-cok-kulturlu-egitime-duyarlilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Çevik, G. B., Yüce, S. G., ve Yavuz, G. (2016). Öğretmen Adayları İçin Çok Kültürlü Eğitime Duyarlılık Ölçeği: Bir geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 25(3), 103-116.

Ölçek Maddeleri

ÖNEMLİ NOT: Ölçeğin 24 maddesi, telif hakları ve akademik yayın etik kuralları gereği bu platformda yayımlanmamaktadır. Ölçek maddelerine tam erişim sağlamak için lütfen yukarıda belirtilen orijinal akademik makaleye (Çevik, Yüce ve Yavuz, 2016) başvurunuz.