BİT (Bilgi ve İletişim Teknolojileri) Tutum Ölçeği

Özet

Bilgi ve İletişim Teknolojileri (BİT) Tutum Ölçeği, yükseköğretim düzeyindeki bireylerin BİT’e yönelik genel tutumlarını ölçmek amacıyla 2014 yılında Mustafa Serkan Günbatar tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, 23 maddeden ve 5 alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, ölçeğin BİT tutumlarını ölçme konusunda tatmin edici düzeyde güçlü ve güvenilir bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında BİT entegrasyonu ve kabul düzeylerini değerlendirmek için kritik bir araç olarak tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

BİT, Bilgi ve İletişim Teknolojileri, Tutum Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlik, Yükseköğretim, Psikometri

Yazarlar

Musrafa Serkan GÜNBATAR

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin Bilgi ve İletişim Teknolojilerine (BİT) karşı geliştirdikleri duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimleri yani genel tutum düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Bu çalışma, özellikle Türkiye bağlamında, BİT kullanımına yönelik tutumları standart bir ölçüm aracıyla ortaya koyma ihtiyacından doğmuştur.

Geliştirme süreci, BİT’in eğitim ve günlük yaşamdaki artan önemi göz önüne alınarak, mevcut tutum ölçeklerindeki eksiklikleri gidermeyi hedeflemiştir. Ölçek, kullanıcıların BİT’e ne kadar olumlu veya olumsuz yaklaştığını, bu teknolojileri kullanma istekliliğini ve bu konudaki inançlarını ölçmeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Tutum kavramını merkeze alan BİT Tutum Ölçeği, toplam 23 maddeden ve bu maddeleri kapsayan 5 farklı alt boyuttan meydana gelmektedir. Bu alt boyutlar, bireylerin BİT’e yönelik karmaşık tutumlarının farklı yönlerini (örneğin, algılanan yarar, kullanım kaygısı, sosyal etkileşim vb.) temsil etmektedir.

Yapılan analizler sonucunda elde edilen 5 faktörlü yapı, ölçeğin teorik olarak beklenen tutum bileşenlerini başarıyla ayrıştırdığını göstermektedir. Ölçek, bireylerin BİT’e yönelik genel kabul düzeylerini belirlemek için çok boyutlu bir bakış açısı sunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, madde-toplam korelasyonları ve yapısal uyum analizleri üzerinden yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen genel yapıyla yüksek düzeyde tutarlılık gösterdiğini kanıtlamıştır.

• Madde-Toplam Korelasyonları: Ölçekte yer alan tüm maddelerin ölçek toplam puanı ile orta ve yüksek düzeyde ilişkili olduğu tespit edilmiştir (p<0,01). Madde-test korelasyonları 0,455 ile 0,713 arasında değerler almıştır.

• Homojenlik Kanıtı: Yüksek korelasyon değerleri, ölçek maddelerinin sadece geçerli olduğunu değil, aynı zamanda aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü (homojenlik) de desteklemektedir. Madde madde ve madde-test korelasyonlarının incelenmesi, maddelerin yeterli geçerlik düzeyine sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, hem iç tutarlılık (iç güvenirlik) hem de zamana bağlı kararlılık (test-tekrar test güvenirliği) yöntemleri kullanılarak kapsamlı bir şekilde incelenmiştir.

• İç Tutarlılık (Cronbach’s Alpha): Ölçeğin tamamına ait Cronbach’s Alpha güvenirlik katsayısı 0,919 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçeğin mükemmel düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

• Test-Tekrar Test Güvenirliği: İlk uygulamadan dört hafta sonra, Eczacılık bölümü öğrencilerinden oluşan 86 kişilik bir örneklem üzerinde ölçek tekrar uygulanmıştır. Bu uygulamanın sonucunda toplam ölçek güvenirliği 0,931 olarak belirlenmiştir. Bu yüksek değer, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını kanıtlamaktadır.

• Alt Boyut Güvenirlikleri: Alt faktörler için hesaplanan Cronbach’s Alpha ve test-tekrar test katsayıları da tatmin edici düzeydedir:

  • Birinci Alt Faktör: Alpha 0,899; Test-Tekrar Test 0,904.
  • İkinci Alt Faktör: Alpha 0,884; Test-Tekrar Test 0,854.
  • Üçüncü Alt Faktör: Alpha 0,881; Test-Tekrar Test 0,899.
  • Dördüncü Alt Faktör: Alpha 0,822; Test-Tekrar Test 0,818.
  • Beşinci Alt Faktör: Alpha 0,761; Test-Tekrar Test 0,712.

  Tüm bu istatistiksel bulgular, BİT Tutum Ölçeği’nin bilimsel araştırmalarda kullanılabilecek düzeyde yüksek bir güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek, tutum yapısının çok boyutlu doğasını yakalamak üzere geliştirilmiştir. Ölçeğin 5 alt boyuttan oluşması, geliştirme aşamasında Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemlerinin kullanıldığını işaret etmektedir. Bu analizler, maddelerin teorik olarak beklenen faktörler altında toplandığını ve her bir alt boyutun BİT tutumunun farklı bir yönünü bağımsız olarak ölçtüğünü doğrulamıştır.

Faktör yapısının belirlenmesi, ölçeğin yapı geçerliğine güçlü bir kanıt sağlamış ve BİT’e yönelik tutumların sadece tek bir genel skorla değil, daha nüanslı 5 farklı boyutta incelenmesine olanak tanımıştır.

Araç

Test Tipi: Geliştirme (Development)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= tamamen katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

Maddeler: 23 Madde

Alt Boyut Sayısı: 5 Alt Boyut

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yükseköğretim Öğrencileri

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle üniversite öğrencisi yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Güvenirlik çalışmalarında Eczacılık bölümü öğrencileri kullanılmıştır (N=86, test-tekrar test için).

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2014 yılında yayınlanmıştır. Kullanım izinleri ve telif hakları için sorumlu yazar Musrafa Serkan Günbatar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Yazarlar İletişim

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sorumlu yazarın Gazi Üniversitesi’ndeki akademik adresi baz alınmalıdır.

Kaynaklar

Günbatar, M. S. (2014). Bilgi ve iletişim teknolojilerine yönelik bir tutum ölçeği geliştirme çalışması. Ahi Evran Üniversitesi Kırşehir Eğitim Fakültesi Dergisi, 15(1), 121-135.

Makalenin orijinaline bu bağlantı üzerinden erişilebilir: kefad.ahievran.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: bit-bilgi-ve-iletisim-teknolojileri-tutum-olcegi-toad.pdf

BİT (Bilgi ve İletişim Teknolojileri) Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• 23 madde ve 5 alt boyut

• (19 m): İhtiyaç hâlinde grafik ve çizim programlarını (Paint, Photoshop vb.) kullanırım.

• (21 m): Mail adresimi düzenli olarak kontrol etmek gerektiğine inanırım.