Öğretim Elemanları İş Doyumu Ölçeği

Özet

Öğretim Elemanları İş Doyumu Ölçeği, Kelecioğlu, Bilge ve Akman (2006) tarafından yükseköğretim kurumlarında çalışan akademik personelin iş doyum düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, iş doyumunu temel olarak iki ana boyutta incelemektedir: İçsel İş Doyumu ve Dışsal İş Doyumu. Toplam 25 maddeden oluşan bu ölçek, akademik çevredeki bireylerin hem kişisel yeterlilik ve becerilerine uygunluk gibi içsel faktörlere dayalı doyumlarını hem de adil iş dağılımı ve çalışma ortamı gibi dışsal faktörlere dayalı doyumlarını değerlendirmektedir. Ölçek, psikometrik açıdan güçlü bir yapı sergilemekte olup, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları iki faktörlü yapının kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Öğretim elemanları, iş doyumu, ölçek geliştirme, akademik personel, içsel doyum, dışsal doyum, Likert ölçeği, doğrulayıcı faktör analizi.

Yazarlar

Hülya Kelecioğlu, Figen Bilge, Yavuz Akman.

Amaç

Öğretim Elemanları İş Doyumu Ölçeği’nin temel amacı, üniversitelerde görev yapan öğretim elemanları grubunun mesleki yaşamlarından aldıkları genel memnuniyet düzeylerini bilimsel yöntemlerle saptamaktır. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında akademik personelin karşılaştığı spesifik doyum ve doyumsuzluk kaynaklarını belirlemeye odaklanmıştır.

Ölçek, sadece mevcut doyum düzeyini (Şimdi ne kadar?) değil, aynı zamanda ideal doyum düzeyini (Ne kadar olmalı?) de ölçerek, algılanan durum ile arzu edilen durum arasındaki farkı ortaya koymayı hedeflemektedir. Bu metodoloji, kurumların iyileştirme alanlarını ve önceliklendirmesi gereken stratejik noktaları tespit etmesine yardımcı olur.

Yapı

Ölçek, iş doyumu kavramını psikolojik literatüre uygun olarak iki temel boyutta ele almaktadır. Bu boyutlar, Herzberg’in çift faktör teorisi gibi yaklaşımlarla uyumlu olarak İçsel Doyum ve Dışsal Doyum olarak adlandırılmıştır.

• İçsel Doyum (Intrinsic Satisfaction): Bireyin yaptığı işin kendisine, kişisel gelişimine, yeteneklerini kullanmasına ve başarı duygusu elde etmesine yönelik unsurlardan kaynaklanan tatminini ifade eder. Bu boyutta 14 madde bulunmaktadır.
• Dışsal Doyum (Extrinsic Satisfaction): Çalışma ortamı, yönetim politikaları, ücret, terfi olanakları, iş arkadaşlarıyla ilişkiler ve adil muamele gibi çevresel faktörlerden kaynaklanan tatmini kapsar. Bu boyutta 11 madde bulunmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin teorik olarak öngörülen iki boyutlu yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu göstermiştir.

Yapılan DFA sonucunda hesaplanan uyum indeksi değerleri (X² = 928.29, N = 460, sd = 272 ve p = 0.00) kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Bu istatistiksel sonuçlar, ölçeğin maddelerinin ölçmek istedikleri boyutları başarılı bir şekilde temsil ettiğini ve faktör yapısının sağlam olduğunu desteklemektedir. Ayrıca, ölçekteki maddelerin faktör yükleri geniş bir aralıkta (.475 ile .803 arasında) dağılmıştır, bu da maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları ve düzeltilmiş madde toplam puan korelasyon katsayıları hesaplanarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık, ölçeğin farklı maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) oldukça yüksek çıkmıştır ve .88 ile .94 arasında değişmektedir. Bu değerler, ölçeğin alt boyutlarının mükemmel düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu işaret etmektedir. Ek olarak, ölçeğin düzeltilmiş madde toplam puan korelasyon katsayısı .51 ile .78 arasında değişmektedir; bu aralık, her bir maddenin ölçeğin bütünüyle yüksek düzeyde ilişkili olduğunu ve yapıya katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin psikometrik özelliklerinin belirlenmesi sürecinde, geliştiriciler tarafından ölçeğin iki boyutlu modelinin uygunluğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, mevcut teorik yapının (İçsel ve Dışsal Doyum) toplanan verilerle ne ölçüde uyum sağladığını kontrol eden güçlü bir istatistiksel yöntemdir.

Analiz, 460 kişilik (N=460) bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen istatistiksel uyum indeksleri, modelin kabul edilebilir düzeyde iyi bir uyum sergilediğini kanıtlamıştır. Bu analiz, Öğretim Elemanları İş Doyumu Ölçeği‘nin akademik personel iş doyumu ölçümü için sağlam ve geçerli bir yapıya sahip olduğunu teyit etmektedir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: 5’li Likert Tipi Ölçek (Çift Yanıt Formatı)

Kullanılabilir Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yükseköğretim Kurumlarında Çalışan Öğretim Elemanları

Yaş Grubu: Yetişkin (Akademik Yaşam Süresince)

Popülasyon Detayları: Türkiye Cumhuriyeti’nde çeşitli üniversitelerde görev yapan akademik personel.

Test Metodolojisi: Katılımcılar her bir maddeye iki farklı boyutta yanıt vermektedir: 1) “Şimdi ne kadar?” (Mevcut Durum) ve 2) “Ne kadar olmalı?” (İdeal Durum). Derecelendirme 1 (en az) ile 5 (en çok) arasında değişen 5’li Likert formatındadır.

Anahtar Kelimeler

Akademik yaşam, üniversite, personel memnuniyeti, içsel motivasyon, dışsal motivasyon, psikometrik özellikler, DFA, ölçek, iç tutarlılık.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Bu ölçek 2006 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için gerekli izinler ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında en güncel ve kesin bilgiye ulaşmak için sorumlu yazar Hülya Kelecioğlu ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı geliştirme süreci, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi’nde açık erişimli olarak sunulmuştur.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: ogretim-elemanlari-is-doyumu-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Kelecioğlu, H., Bilge, F. ve Akman, Y. (2006). Öğretim Elemanları İş Doyumu Ölçeğinin geliştirilmesi. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 3(26), 115-128.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: pdrdergisi.org

Öğretim Elemanları İş Doyumu Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Toplam Madde Sayısı: 25 madde
• Alt Boyutlar: 2 alt boyut

İçsel Doyum Boyutu (14 madde):

• Yaptığım işin yeterliliklerime ve becerilerime uygun olabilmesi

Dışsal Doyum Boyutu (11 madde):

• İşyerimde işlerin adil olarak dağıtılması