Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği

Özet

Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği (ÖAÖ), bireylerin yaşamlarında karşılaştıkları olaylar karşısında çabalarının ve eylemlerinin anlamsız veya sonuçsuz olduğuna dair geliştirdikleri bilişsel ve duygusal inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik araçtır. Bu ölçek, özellikle akademik bağlamda, öğrencilerin veya yetişkinlerin deneyimlediği anlamsızlık algısının düzeyini ve yapısını belirlemeyi hedefler. Ölçeğin geliştirilmesi, 2019 yılında Kalkan ve Vural-Batık tarafından gerçekleştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile psikometrik özelliklerinin kanıtlanması sağlanmıştır.

ÖAÖ, varoluşsal psikoloji ve bilişsel teoriler ışığında, bireyin çevresel taleplere yanıt verme yeteneğine olan inancının azalması sonucu ortaya çıkan bir durumu ele alır. Bu durum, yaygın olarak bilinen öğrenilmiş çaresizlik kavramıyla ilişkilidir ancak daha çok yaşamın genel amacına ve değerine odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenilmiş Anlamsızlık, Anlamsızlık, Psikolojik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Varoluşsal Psikoloji, Yaşamın Anlamı.

Yazarlar

Melek Kalkan, Merve Vural-Batık

Amaç

Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği’nin temel amacı, Türkçe konuşan popülasyonda, özellikle üniversite öğrencileri ve yetişkinler arasında, öğrenilmiş anlamsızlık düzeyini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek standart bir araç sunmaktır. Bu ölçek, bireylerin eylemlerinin veya varoluşlarının genel olarak bir amaca hizmet etmediği yönündeki algılarını nicelleştirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, araştırmacılara ve klinik uygulayıcılara, anlamsızlık algısının psikolojik iyi oluş, motivasyon ve akademik başarı gibi diğer psikososyal değişkenlerle ilişkisini inceleme fırsatı sunar. Geliştirme çalışması, bu yapının teorik çerçevesini destekleyen ampirik kanıtlar sağlamıştır.

Yapı

Öğrenilmiş Anlamsızlık (Learned Meaninglessness), bireyin yaşamdaki deneyimlerinin genel olarak amaçsız ve boş olduğu inancını ifade eden bir psikolojik yapıdır. Bu yapı, genellikle kontrol kaybı algısı, duygusal tükenmişlik ve yaşamın genel anlamından kopma hissi ile karakterize edilir. Kalkan ve Vural-Batık (2019) bu yapıyı, bireyin tekrarlanan olumsuz sonuçlar veya başarısızlıklar karşısında, sonuçları etkileme yeteneğine sahip olmadığı inancını içerecek şekilde kavramsallaştırmıştır.

Ölçek, bu anlamsızlık algısının farklı boyutlarını (örneğin, kişisel eylemlerin anlamsızlığı, genel varoluşsal anlamsızlık) yakalamayı hedefleyerek, yapısal geçerliğini faktör analizi yöntemleriyle desteklemiştir. Bu yapı, bilişsel değerlendirmeler ve buna eşlik eden olumsuz duygusal durumlar arasındaki etkileşimi yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde (Kalkan ve Vural-Batık, 2019) detaylı olarak sunulmuştur. Yapısal geçerlik, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen teorik yapı olan öğrenilmiş anlamsızlığı temsil eden faktörlere yeterince yüklendiğini göstermiştir.

Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, ÖAÖ puanlarının teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer psikolojik yapılar (örneğin, depresyon, umutsuzluk veya yaşam doyumu) ile korelasyonları incelenmiştir. Elde edilen bulgular, ölçeğin öğrenilmiş anlamsızlık yapısını başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve ilgili diğer yapılarla tutarlı ilişkiler sergilediğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği’nin güvenirliği, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test yöntemleri kullanılarak değerlendirilmiştir. İç tutarlılık analizleri, ölçek maddelerinin birbiriyle ne derece tutarlı olduğunu ve tek bir yapıyı ölçme eğiliminde olduğunu göstermiştir.

Geliştirme çalışmasında elde edilen Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ve dolayısıyla güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu işaret etmektedir. Yüksek güvenirlik, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceği anlamına gelir ve araştırma sonuçlarının sağlamlığını destekler.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin teorik beklentilere uygun bir faktör yapısına sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu analizler sonucunda, Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği’nin kaç boyuttan oluştuğu ve maddelerin hangi faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Tipik olarak, bu tür yapısal analizler, ölçülen yapının tek boyutlu mu yoksa çok boyutlu mu olduğunu netleştirmek için yapılır.

AFA’yı takiben, elde edilen faktör yapısının farklı bir örneklem üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmesi, modelin veri ile uyumunu doğrulamıştır. Bu faktör analizleri, ölçeğin teorik olarak varsayılan öğrenilmiş anlamsızlık yapısını ampirik olarak desteklediğini göstermiştir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Development)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler, Üniversite Öğrencileri

Age Group: 18 yaş ve üzeri

Population Details: Ölçek, Türkiye’deki üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde geliştirilmiş ve geçerlenmiştir.

Test Methodology: Ölçek maddeleri, bireylerin öğrenilmiş anlamsızlık düzeylerini yansıtan ifadelerden oluşur ve yanıtlar, Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak toplanır. (Derecelendirme sistemi geliştirme makalesinde belirtilmiştir, genellikle 5’li veya 7’li Likert formatı kullanılır).

Anahtar Kelimeler

Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği, Anlamsızlık Algısı, Bilişsel Çarpıtmalar, Psikometri, Geliştirme Çalışması, Türkiye.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Geliştirme makalesinde belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar: Melek Kalkan)

Correspondence Address: Sorumlu yazarın bağlı bulunduğu kuruma ait iletişim bilgileri kullanılmalıdır (Ondokuz Mayıs Üniversitesi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle sorumlu yazardan izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım koşulları yazar ile iletişime geçilerek belirlenmelidir.

Ek Bilgi: Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogrenilmis-anlamsizlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kalkan, M., ve Vural-Batık, M. (2019). Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması.Elektronik Sosyal Bilimler Dergisi, 18(72), 1713-1723. http://dx.doi.org/10.17755/esosder.548376

Öğrenilmiş Anlamsızlık Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır.