Takım Sporlarında Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği

Özet

Takım Sporlarında Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği (TSÖÇÖ), sporcuların başarısızlık karşısında geliştirdikleri atıf stillerini ve sonuç olarak ortaya çıkan öğrenilmiş çaresizlik düzeylerini ölçmek amacıyla 2013 yılında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Ölçek, özellikle takım sporu bağlamındaki spesifik durumları ele alarak, bireysel performans kaygısının ötesinde, takım dinamiği içerisindeki çaresizlik algısını değerlendirir. Toplam 21 maddeden oluşan bu araç, öğrenilmiş çaresizlik yapısının temelini oluşturan üç kritik yükleme boyutunu (içsel, değişmez ve genel) hedeflemektedir. Ölçek, Selin Biçer Baikoğlu tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Takım sporları, öğrenilmiş çaresizlik, spor psikolojisi, atıf stili, içsel yükleme, değişmezlik, genellik, psikometrik ölçek.

Yazarlar

Selin Biçer Baikoğlu

Amaç

Takım Sporlarında Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği’nin temel amacı, takım sporları ile ilgilenen sporcuların karşılaştıkları olumsuz durumlar veya başarısızlıklar sonrasında geliştirdikleri atıf stillerini ve bu stillerin yol açtığı öğrenilmiş çaresizlik düzeylerini belirlemektir. Bu öz bildirim ölçeği, sporcuların performans düşüşlerinin nedenlerini içsel, değişmez ve genel faktörlere atfetme eğilimlerini nicel olarak ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçeğin geliştirilmesi, spor psikolojisi alanında takım dinamiklerinin ve başarısızlık algısının daha iyi anlaşılmasına katkıda bulunmayı amaçlamıştır. Elde edilen veriler, özellikle takım sporlarında yer alan bireylere yönelik psikolojik müdahale programlarının tasarlanmasında ve sporcuların mental dayanıklılığının artırılmasında bilimsel bir temel sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, öğrenilmiş çaresizlik (Learned Helplessness) yapısını, Martin Seligman’ın yeniden formüle ettiği atıf teorisi çerçevesinde ölçmektedir. Öğrenilmiş çaresizlik, bireyin kontrol dışı olaylarla karşılaştığında, gelecekteki durumlarda da çabalarının sonucu değiştirmeyeceğine dair geliştirdiği inanç durumudur.

Ölçekte ölçülen atıf stilleri, başarısızlık durumunda sporcuların bu başarısızlığı nasıl yorumladığını gösteren üç temel boyuta odaklanır:

• İçsellik: Başarısızlığın nedenini kişisel yetersizliklere veya çabaya atfetme.
• Değişmezlik (Stabilite): Başarısızlığın nedenini kalıcı ve zamanla değişmeyecek faktörlere atfetme.
• Genellik (Globalite): Başarısızlığın etkisini sadece spor alanıyla değil, hayatın diğer alanlarına da yayma.

Geçerlik

Takım Sporlarında Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş olup, geçerlik çalışmaları tezin metodoloji bölümünde detaylandırılmıştır. Kaynak verilerde istatistiksel geçerlik katsayıları sunulmamıştır.

Genellikle bu tür ölçek geliştirme çalışmalarında içerik geçerliği (uzman görüşleri ile), yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt bağımlı geçerlik (ilgili diğer ölçeklerle korelasyon) yöntemleri kullanılır. Ölçeğin 21 maddelik yapısının, teorik olarak beklenen üç faktörlü yapıyı desteklediği Faktör Analizi sonuçlarıyla gösterilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı) kaynakta doğrudan belirtilmemiştir. Ancak, akademik bir ölçek geliştirme çalışması olduğu için, güvenirlik analizlerinin (muhtemelen iç tutarlılık ve/veya test-tekrar test yöntemleri) yapıldığı varsayılmaktadır.

Ölçeğin güvenilirliğinin, sporcuların atıf stillerindeki tutarlılığı zaman içinde veya maddeler arasında ne kadar doğru yansıttığını göstermesi beklenir. Yüksek iç tutarlılık katsayıları, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmede homojen olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

TSÖÇÖ, öğrenilmiş çaresizlik yapısının spor bağlamındaki tezahürlerini ölçmek amacıyla yapılan faktör analizi sonucunda üç temel alt boyutta toplanmıştır. Ölçeğin 21 maddesi, sporcuların başarısızlığa verdikleri tepkileri ve yükledikleri anlamları bu üç faktör üzerinden değerlendirir.

• İçsel Yükleme: Bu faktör, sporcunun başarısızlığı kendi yetenek veya çaba eksikliğine bağlama derecesini ifade eder.
• Değişmez Yükleme: Bu faktör, sporcunun mevcut olumsuz durumu kalıcı ve değiştirilemez bir durum olarak algılama eğilimini ölçer.
• Genel Yükleme: Bu faktör, başarısızlık hissiyatının yalnızca takım sporu performansıyla sınırlı kalmayıp, hayatın diğer alanlarına yayılma düzeyini gösterir.

Araç

Test Type: Geliştirme Çalışması, Öz Bildirim Ölçeği

Format: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir (Tipik olarak Likert Tipi ölçek kullanılır).

Language Available: Türkçe

Population Group: Takım Sporlarında Aktif Olarak Yer Alan Sporcular

Age Group: Belirtilmemiş (Genç yetişkin sporcuların dahil olduğu varsayılmaktadır.)

Population Details: Futbol, basketbol, voleybol gibi organize takım sporlarında yer alan, yüksek lisans tezi popülasyonuna dahil edilen sporcular.

Test Methodology: 21 maddelik anket formu kullanılarak veri toplama. Sporcular, takım sporlarında yaşadıkları başarısızlık durumlarına ilişkin düşüncelerini belirtirler.

Anahtar Kelimeler

Atıf teorisi, sporcu psikolojisi, başarı motivasyonu, atıf stili, psikometri, 21 madde, içselleştirme, değişmezlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Sağlanmadı

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Selin Biçer Baikoğlu (Güncel iletişim için yukarıdaki e-posta adresi kullanılmalıdır.)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir çalışma ürünüdür. Akademik veya araştırma amaçlı kullanım için sorumlu yazar (Selin Biçer Baikoğlu) ile iletişime geçilmesi ve izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım koşulları ayrıca belirlenmelidir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: takim-sporlarinda-ogrenilmis-caresizligi-olcmeye-yonelik-olcek-toad.pdf

Kaynaklar

Biçer, S. (2013). Takım sporlarında öğrenilmiş çaresizliği ölçmeye yönelik ölçek geliştirme çalışması (Yüksek lisans tezi, Mersin Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Mersin).

Bu teze ait Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi kaydına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Takım Sporlarında Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddelerinin metinleri kaynak içerikte sunulmamıştır. Maddelerin tamamına ve derecelendirme yapısına ulaşmak için Biçer (2013) tarafından hazırlanan ilgili yüksek lisans tezinin incelenmesi gerekmektedir.