Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği

Özet

Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği, 2012 yılında Mahir Biber tarafından geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin matematik öğrenme sürecinde karşılaştıkları başarısızlık veya başarı durumlarına yönelik geliştirdikleri atıf stillerini ve bu stiller aracılığıyla matematik alanında yaşadıkları Öğrenilmiş Çaresizlik düzeylerini belirlemek amacıyla oluşturulmuştur. Ölçek geliştirme çalışması, Duyuşsal özelliklerin probleme dayalı öğrenme sürecinde öğrencilerin matematiksel kazanımlarına etkisi başlıklı bir Doktora Tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, toplamda 34 maddeden oluşmakta ve çaresizlik atıf modelinin temelini oluşturan üç ana boyutta yapılandırılmıştır. Bu boyutlar, bireylerin olayları içsel-dışsal, özel-genel ve değişmez-değişsellik şeklinde nasıl algıladığını ölçmektedir.

Anahtar Kelimeler

Öğrenilmiş Çaresizlik, Matematik Eğitimi, Atıf Stilleri, Psikometrik Geliştirme, Duyuşsal Özellikler, Öğrenilmiş Çaresizlik, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Mahir BİBER

Amaç

Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin matematik alanındaki akademik başarısızlık veya başarı durumlarını yorumlama biçimlerini sistematik olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, öğrencilerin başarısızlıkları kalıcı, yaygın ve kişisel faktörlere bağlama eğilimlerini (yani çaresizliğe yol açan atıf stilini) ortaya çıkarmayı hedefler.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılarına, öğrencilerin duyuşsal özelliklerinin matematiksel kazanımlar üzerindeki etkisini inceleme ve potansiyel öğrenilmiş çaresizlik belirtilerini erken tespit etme imkanı sunar. Böylece uygun pedagojik müdahalelerin geliştirilmesine zemin hazırlar.

Yapı

Ölçek, Martin Seligman’ın geliştirdiği atıf teorisinin temel boyutlarını esas alarak, matematik bağlamına özgü çaresizlik algısını ölçmektedir. Ölçeğin psikolojik yapısı, başarısızlığın nedenlerini açıklayan üç temel atıf boyutuna dayanır:

• İçsel-Dışsal (11 Madde): Başarısızlığın kaynağının kişisel yetenekler (içsel) mi yoksa dışsal koşullar (şans, zorluk) mı olduğunu sorgular.
• Özel-Genel (13 Madde): Başarısızlığın yalnızca matematik gibi belirli bir alana mı (özel) yoksa hayatın diğer alanlarına da yayılmış genel bir duruma mı (genel) atfedildiğini ölçer.
• Değişmez-Değişsellik (10 Madde): Başarısızlık nedeninin zaman içinde sabit kalıp kalmayacağını (değişmez/kalıcı) yoksa geçici ve değiştirilebilir (değişsellik) olup olmadığını belirler.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirildiği Doktora Tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Geçerlik, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı (Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik) ne kadar doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Kaynak içerikte spesifik geçerlik katsayıları belirtilmese de, ölçeğin yapı geçerliğinin sağlanması için 34 maddenin 3 faktörlü yapıyı ortaya koyan açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı Faktör Analizi çalışmaları ile desteklendiği varsayılmaktadır. Detaylı geçerlik analizleri için Biber’in (2012) tam Doktora Tezi incelenmelidir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik (iç tutarlılık) analizi, 34 madde üzerinden yürütülmüştür. Yapılan çalışma sonucunda, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısı oldukça yüksek bulunmuştur.

Bildirilen Cronbach Alpha güvenilirlik katsayısı 0,82 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçek maddelerinin tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını göstermektedir. Psikometrik standartlara göre 0.70 üzerindeki katsayılar kabul edilebilir güvenilirlik düzeyini işaret ederken, 0.82 değeri ölçeğin yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu belirtir.

Faktör Analizi

Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği, atıf teorisinin üç temel boyutunu temsil eden 3 alt boyutta yapılandırılmıştır. Ölçek, bu üç alt boyuta dağılmış toplam 34 maddeden oluşmaktadır.

• İçsel-Dışsal Alt Boyutu: 11 madde içermektedir. Bu boyut, bireyin kontrol odağını belirler.
• Özel-Genel Alt Boyutu: 13 madde içermektedir. Bu boyut, çaresizlik algısının yaygınlık derecesini ölçer.
• Değişmez-Değişsellik Alt Boyutu: 10 madde içermektedir. Bu boyut, atfedilen nedenlerin zaman içindeki sürekliliğini belirler.

Ölçek

Test Çeşidi: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 34 maddeden oluşan öz bildirim envanteri.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Belirtilmemiştir (Ancak genellikle lise veya üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde sunulan Doktora Tezi çalışmasına katılan örneklem grubu.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir, ancak Likert tipi bir format kullanıldığı varsayılmaktadır).

Anahtar Kelimeler

Atıf Teorisi, Öğrenme Psikolojisi, Akademik Başarı, Cronbach Alpha, Öğrenilmiş Çaresizlik, Faktör Analizi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tezin sunulduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2012 yılında Mahir Biber tarafından bir doktora çalışması kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik veya ticari amaçlarla kullanımı için gerekli izinlerin sorumlu yazar Mahir Biber’den alınması gerekmektedir. Tezin tamamına YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim sağlanabilir. Ölçek ücretsiz olarak akademik araştırmalarda kullanılabilir ancak yazar onayı tavsiye edilir.

Referanslar

• Biber, M. (2012). Duyuşsal özelliklerin probleme dayalı öğrenme sürecinde öğrencilerin matematiksel kazanımlarına etkisi (Doktora Tezi). Dokuz Eylül Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, İzmir.
• Tez bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıda yer almaktadır:

• matematikte-ogrenilmis-caresizlik-olcegi-toad.pdf
• matematikte-ogrenilmis-caresizlik-olcegi-toad.pdf
• matematikte-ogrenilmis-caresizlik-olcegi-toad.pdf

Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği Maddeleri

3 alt boyut ve 34 madde
İçsel-dışsal(11m):Birkaç arkadaşınızla birlikte matematik oynadınız ve siz kaybettiniz
Özel-Genel(13m):Bir matematik dersinde en yüksek puanı aldınız
Değişmez- Değişsellik(10m):Tüm arkadaşlarınız matematik ile ilgili bir sempozyuma katıldı,siz gitmediniz.