Üniversite Öğrencilerine Yönelik Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği

Özet

Üniversite Öğrencilerine Yönelik Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği, M. Biber ve N. Başer tarafından 2014 yılında geliştirilmiştir. Bu ölçek, üniversite düzeyindeki öğrencilerin matematik dersleri veya matematiksel görevler karşısında sergiledikleri öğrenilmiş çaresizlik düzeylerini ölçmek amacıyla tasarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin geliştirilmesi, matematik eğitiminde karşılaşılan önemli bir motivasyonel ve bilişsel engeli, yani başarısızlık karşısında kontrol eksikliği algısını, güvenilir ve geçerli bir şekilde tespit etmeyi hedeflemektedir.

Ölçek geliştirme çalışması, akademik bir dergide yayımlanmış olup, bu alandaki araştırmacılara ve eğitimcilere, öğrencilerin matematiksel zorluklarla başa çıkma stratejilerini ve akademik yetersizlik algılarını değerlendirmede standart bir yöntem sunmaktadır. Ölçek, öğrencilerin matematiksel yeteneklerine yönelik olumsuz atıflarını ve pasifleşmelerini nicel olarak belirlemeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenilmiş Çaresizlik, Matematik Eğitimi, Üniversite Öğrencileri, Psikolojik Ölçek, Geçerlik, Güvenirlik, Matematik Kaygısı, Bilişsel Engel

Yazarlar

Mahir Biber, Nuri Başer

Amaç

Ölçeğin temel amacı, üniversite seviyesindeki öğrencilerin matematik öğrenme süreçlerinde yaşadıkları başarısızlık deneyimlerinin sonucunda geliştirdikleri öğrenilmiş çaresizlik düzeyini saptamaktır. Bu psikolojik durum, bireyin olayları kontrol edemediği inancına dayanır ve akademik performansı ciddi şekilde olumsuz etkileyebilir.

Ölçek, matematik eğitimindeki risk altındaki öğrencileri erken teşhis etmek, bu öğrencilere yönelik uygun müdahale programları geliştirmek ve öğrenilmiş çaresizliğin matematik başarısı üzerindeki etkilerini deneysel olarak incelemek isteyen araştırmacılara sistematik bir araç sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, alandaki teorik çerçeveyi destekleyen ve uygulamaya dönük sonuçlar sunan ampirik verilerin toplanmasına zemin hazırlamıştır.

Yapı

Üniversite Öğrencilerine Yönelik Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği, temel olarak Martin Seligman’ın kuramsal çalışmalarına dayanan “Öğrenilmiş Çaresizlik” yapısını ölçmektedir, ancak bunu spesifik olarak matematik alanına uyarlar. Bu yapı, öğrencilerin matematiksel görevlerdeki başarısızlıklarını içsel, stabil ve küresel faktörlere atfetmeleriyle karakterizedir (örneğin, “Matematikte her zaman başarısız olacağım” inancı).

Ölçek, öğrencilerin matematiksel yeterliklerine ilişkin inançlarını, başarısızlık karşısındaki tepkilerini ve matematiksel zorluklardan kaçınma eğilimlerini yansıtan maddeler içermektedir. Genellikle bu yapı, bilişsel (kontrol eksikliği algısı), duygusal (kaygı, depresyon) ve motivasyonel (azim eksikliği) boyutları içerir. Ölçeğin faktör yapısı, bu çok boyutlu yapının matematik bağlamında nasıl ayrıştığını veya bütünleştiğini göstermeyi amaçlamıştır.

Geçerlik

Ölçek, geliştirme aşamasında kapsamlı geçerlik çalışmalarından geçirilmiştir. 2014 yılında yayımlanan orijinal çalışmada, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne ölçüde temsil ettiğini gösteren yapı geçerliği çalışmalarına odaklanılmıştır. Bu çalışmalar, genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tekniklerini içerir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin teorik olarak beklenen faktör yapısını doğruladığı ve iyi bir uyum indeksi sergilediği varsayılmaktadır. Ayrıca, içerik geçerliğini sağlamak amacıyla uzman görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin matematiksel öğrenilmiş çaresizlik kavramını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olmakla birlikte, akademik bir dergide yayınlanmış olması, ölçeğin kabul edilebilir düzeyde psikometrik özelliklere sahip olduğunu gösterir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Psikometrik açıdan bir ölçeğin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayıları ve test-tekrar test yöntemleri ile belirlenir.

Ölçek geliştirme çalışmasında, iç tutarlılık katsayısı olarak yaygın şekilde kullanılan Cronbach Alfa değerinin hesaplandığı varsayılmaktadır. Bu değerin, ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermesi beklenir. Üniversite düzeyindeki psikolojik ölçekler için genellikle 0.70 ve üzeri Cronbach Alfa değerleri yeterli güvenirlik seviyesi olarak kabul edilir. Orijinal çalışmada güvenirlik değerlerinin yüksek olduğu ve ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiği sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Üniversite Öğrencilerine Yönelik Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, ölçeğin maddelerinin altında yatan temel boyutları veya faktörleri ortaya çıkarmayı amaçlar.

Geliştirme çalışmasında, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile maddelerin gruplanması ve ölçeğin kaç faktörden oluştuğunun belirlenmesi sağlanmıştır. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak elde edilen faktör yapısının teorik modelle ne ölçüde uyumlu olduğu test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı (bilişsel, duygusal, motivasyonel çaresizlik gibi) ölçtüğünü veya tek bir genel çaresizlik faktörüne indirgenebildiğini göstermiştir.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Psikolojik Tutum ve Algı Ölçeği)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği (Tipik olarak 5 veya 7 seçenekli)

Mevcut Dil: Türkçe (tr)

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: 18-25 Yaş Arası (Lisans Eğitimi Alanlar)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki çeşitli üniversitelerin lisans programlarında kayıtlı öğrencilerle yürütülmüştür. Örneklem, ölçeğin genellenebilirliğini sağlamak amacıyla farklı fakülte ve bölümlerden öğrencileri kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) yöntemi kullanılarak, öğrencilerin matematik derslerine yönelik çaresizlik algılarını ölçen maddelere belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden yanıt vermeleri istenmiştir. Puanlama, genellikle çaresizlik düzeyinin yüksekliğini gösterecek şekilde toplanarak veya faktörlere ayrılarak yapılır.

Anahtar Kelimeler

Öz Yeterlik, Matematik Öğrenimi, Akademik Başarısızlık, Atıf Teorisi, Psikometrik Özellikler, Cronbach Alfa, Ölçek Geliştirme

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Belirtilmemiş (Orijinal kaynakta mevcut değil)

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Belirtilmemiş (Genellikle yazarların akademik kurum adresleridir)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Mahir Biber ve Nuri Başer tarafından 2014 yılında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım veya geniş çaplı uygulamalar için yazarlardan resmi izin alınması zorunludur. Ölçek, bir akademik dergide yayımlandığı için genellikle telif hakları dergiye aittir, ancak araştırmacılar için kullanım izni yazışma yoluyla sağlanabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: universite-ogrencilerine-yonelik-matematikte-ogrenilmis-caresizlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Biber, M. ve Başer, N. (2014). Üniversite Öğrencilerine Yönelik Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği geliştirilmesi. Ondokuz Mayıs Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 33(2), 492-504. doi: 10.7822/omuefd.33.2.11

Üniversite Öğrencilerine Yönelik Matematikte Öğrenilmiş Çaresizlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Orijinal kaynakta maddeler sağlanmamıştır. Maddeler, ölçek geliştirme makalesinin tam metninde yer almaktadır.

Not: Orijinal kaynakta ölçek maddeleri açıkça listelenmemiştir. Maddelere ulaşmak için yukarıda belirtilen akademik referansın tam metnine başvurulması gerekmektedir.