Ergen Öğrencilerin Okuldaki Temel Psikolojik İhtiyaçları Ölçeği

Öz

Ergen Öğrencilerin Okuldaki Temel Psikolojik İhtiyaçları Ölçeği, ergen öğrencilerin okul ortamında algıladıkları temel psikolojik ihtiyaçlarının (özerklik, yeterlik ve ilişkisellik) doyumu düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş veya uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, genellikle Öz Belirleme Kuramı (Self-Determination Theory – SDT) çerçevesinde temel alınan üç evrensel ihtiyacın okul bağlamında ne ölçüde karşılandığını belirlemeyi hedefler. Sinem Özen tarafından 2016 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin Türk kültürüne uyarlanması, yapısal geçerliği ve güvenirlik analizlerinin yapılmasını kapsamaktadır.

Bu uyarlama çalışması, eğitim psikolojisi alanında çalışan araştırmacılara ve okul psikolojik danışmanlarına, öğrencilerin motivasyon düzeylerini ve okulda kalma istekliliklerini etkileyen temel mekanizmaları anlamaları için standartlaştırılmış bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ergenlik, Okul Ortamı, Temel Psikolojik İhtiyaçlar, Özerklik, Yeterlik, İlişkisellik, Öz Belirleme Kuramı, Uyarlama, Psikometri.

Yazarlar

Sinem Özen

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ergen öğrencilerin okul ortamında hissettikleri özerklik, yeterlik ve ilişkisellik ihtiyaçlarının ne derece karşılandığını veya engellendiğini saptamaktır. Bu ihtiyaçların doyumu, öğrencilerin içsel motivasyonu, akademik başarısı ve genel psikolojik iyi oluşu için kritik öneme sahiptir.

Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve eğitim sistemi bağlamında doğrulamak için yapılmıştır. Böylece, Türk araştırmacılar tarafından geçerlik ve güvenirlik standartlarına uygun, kültürel açıdan geçerli veriler toplanması hedeflenmiştir.

Yapı

Ölçek, Öz Belirleme Kuramı‘nın temelini oluşturan üç temel psikolojik ihtiyacı yapısal olarak ölçmektedir:

• Özerklik (Autonomy): Öğrencinin kendi öğrenme süreçleri, seçimleri ve davranışları üzerinde kontrol sahibi olduğunu hissetme derecesi.
• Yeterlik (Competence): Öğrencinin okul görevlerinde başarılı ve yetenekli olduğunu hissetme inancı.
• İlişkisellik (Relatedness): Öğrencinin okulda öğretmenleri ve akranları ile güvenli, sıcak ve anlamlı ilişkiler kurduğunu hissetme düzeyi.

Bu üç boyut, ergenlerin okuldaki adaptasyon ve motivasyon düzeylerinin belirlenmesinde merkezi bir rol oynamaktadır.

Geçerlik

Özen (2016) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı temel psikolojik ihtiyaçlar yapısını ne derece doğru yansıttığını gösterir.

Çalışmada ayrıca, ölçek maddelerinin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamak için dilsel geçerlik (çeviri-geri çeviri) süreçleri uygulanmış ve uzman görüşlerine başvurulmuştur. Bu süreçler, ölçeğin Türk örnekleminde de anlamlı ve geçerli sonuçlar üretebilmesi için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, ölçeğin alt boyutlarının ve genel puanının tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için hesaplanmıştır. Tipik olarak, psikometrik uyarlama çalışmalarında Cronbach’s Alpha (İç Tutarlılık Katsayısı) değerleri 0.70 ve üzeri kabul edilir.

Güvenirlik çalışmalarının, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verip vermediğini inceleyen test-tekrar test yöntemlerini de içermesi beklenir; bu, ölçek sonuçlarının geçici durumlar yerine kalıcı psikolojik yapıları yansıttığını teyit eder.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde korunup korunmadığını incelemek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analiz, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile gerçekleştirilir ve ölçeğin üç faktörlü (Özerklik, Yeterlik, İlişkisellik) yapısının veriyle uyumunu test eder.

DFA sonuçları, model uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) aracılığıyla sunularak, ölçeğin yapısal geçerliğinin kabul edilebilir düzeyde olup olmadığı belirlenmiştir. Bu analiz, ölçeğin teorik yapısına uygun olarak temel psikolojik ihtiyaçları ayrıştırabildiğini göstermektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Specific details not provided in source, but standard for BPN scales)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Ergen Öğrenciler (Adolescent Students)

Age Group: Lise ve Ortaokul öğrencileri (Specific age range determined by the sample group of the thesis)

Population Details: İstanbul Üniversitesi’nde tamamlanan yüksek lisans tezi örneklemi. Çalışma, Türk eğitim sistemindeki ergen öğrencileri hedef almıştır.

Test Methodology: Ölçek, katılımcıların okul ortamındaki deneyimlerini değerlendirdiği öz bildirim (self-report) yöntemiyle uygulanır. Derecelendirme, genellikle “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a uzanan Likert tipi bir ölçek kullanılarak yapılır.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik Özellikler, İçsel Motivasyon, Okul Bağlamı, Akademik Başarı, Cronbach’s Alpha, Yapısal Eşitlik Modellemesi.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değil.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İstanbul Üniversitesi (Yüksek Lisans Tezi Bağlamında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Uyarlama çalışmasının tamamlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanımı için sorumlu yazar Sinem Özen ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Tezin tam metnine YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişim mümkündür.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi şu adresten indirilebilir: ergen-ogrencilerin-okuldaki-temel-psikolojik-ihtiyaclari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Özen, S. (2016). Ergen Öğrencilerin Okuldaki Temel Psikolojik İhtiyaçları Ölçeği’nin Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi, İstanbul.

2. Tez Merkezi Linki: tez.yok.gov.tr

Ergen Öğrencilerin Okuldaki Temel Psikolojik İhtiyaçları Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte listelenmediği için bu bölümde sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesine, Kaynaklar bölümünde belirtilen yüksek lisans tezi aracılığıyla ulaşılabilir.