Öğrenci Sorumluluk Ölçeği

Özet

Öğrenci Sorumluluk Ölçeği, Mehmet Kaya ve Uğur Doğan (2014) tarafından öğrencilerin akademik ve sosyal ortamlardaki sorumluluk düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Geliştirme çalışması sonucunda ölçek, dört farklı alt boyutta toplanan toplam 13 maddeden oluşmaktadır. Bu alt boyutlar; Derse Katılım, Okula Katılım, Ödev Bilinci ve Başarı Farkındalığıdır. Ölçek, 4’lü Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanmaktadır.

Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, eğitim alanındaki araştırmalar için sağlam bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Yapı geçerliği için Faktör Analizi uygulanmış; güvenirlik için ise test-tekrar test korelasyonu ve Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayıları hesaplanmıştır. Bu ölçek, özellikle öğrencilerin sorumluluk bilincini artırmaya yönelik eğitimsel müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci sorumluluğu, psikolojik ölçme, geçerlik, güvenirlik, Likert ölçeği, eğitim psikolojisi, Derse Katılım.

Yazarlar

Mehmet Kaya, Uğur Doğan

[quads id=5]

Amaç

Öğrenci Sorumluluk Ölçeği, öğrencilerin eğitim sürecindeki sorumluluklarını sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin kişisel sorumluluklarını akademik bağlamda (ödevler, başarı) ve sosyal bağlamda (okul ve ders katılımı) ne derece yerine getirdiklerini belirlemektir. Bu sayede, öğrencilerin sorumluluk eksikliği gösterdiği alanlar tespit edilebilir ve bu alanlara yönelik rehberlik hizmetleri ya da eğitim programları geliştirilebilir.

Ölçek, literatürdeki boşluğu doldurarak, Türk kültürüne özgü eğitim bağlamında öğrencilerin sorumluluk bilincini geçerli ve güvenilir bir şekilde değerlendirebilecek standartlaştırılmış bir araç sunmayı hedeflemiştir. Ölçeğin geliştirilmesi, öğrencilerin akademik başarısı üzerinde kritik etkisi olan sorumluluk kavramının nicel olarak incelenmesine olanak tanımaktadır.

Yapı

Öğrenci Sorumluluk Ölçeği, öğrenci sorumluluğu yapısını dört ana alt boyut üzerinden ele almaktadır. Bu boyutlar, öğrencilerin okuldaki genel davranışlarını ve akademik yükümlülüklerini kapsamaktadır:

• Derse Katılım: Öğrencinin aktif öğrenme süreçlerine ve ders içi etkinliklere gönüllü ve düzenli katılımını ifade eder.
• Okula Katılım: Okulun genel işleyişine, kurallarına uyum sağlama ve okulun sosyal yaşamına katkıda bulunma sorumluluğunu içerir.
• Ödev Bilinci: Akademik görev ve ödevleri ciddiye alma, zamanında ve eksiksiz yerine getirme sorumluluğudur.
• Başarı Farkındalığı: Kendi öğrenme ve akademik başarı hedeflerini belirleme, bu hedeflere ulaşma çabasının sorumluluğunu üstlenme bilincidir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliği, verilerin Faktör Analizi için uygunluğunu değerlendiren testlerle başlamıştır. Kaiser-Mayer-Olkin (KMO) örneklem uygunluk katsayısı 0.67 olarak bulunmuştur. Bu değer, verilerin faktör analizi için kabul edilebilir düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Ayrıca, Barlett Küresellik Testi değeri 890.008 (p < 0.001) olarak hesaplanmış olup, verilerin çok değişkenli normal dağılım gösterdiğini ve faktörleştirmeye uygun olduğunu kanıtlamaktadır.

Ölçüt geçerliğini (Criterion Validity) test etmek amacıyla, ölçek puanlarının İç-Denetimsel Sorumluluk ve Dış-Denetimsel Sorumluluk ölçeklerinden alınan puanlarla ilişkisi incelenmiştir. Yapılan analiz sonucunda, Öğrenci Sorumluluk Ölçeği puanları ile bu ölçüt ölçeklerinin puanları arasında 0.52 düzeyinde anlamlı bir korelasyon (p < 0.001) tespit edilmiştir. Bu sonuç, geliştirilen ölçeğin teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer sorumluluk yapılarıyla tutarlılık gösterdiğini ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları kapsamında hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı kararlılık (test-tekrar test) yöntemleri kullanılmıştır. Test-tekrar test güvenirliği için, ölçek iki hafta arayla uygulanmış ve Pearson Momentler Korelasyon katsayısı 0.78 olarak hesaplanmıştır. Bu yüksek korelasyon değeri, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

İç tutarlılık analizi için Cronbach Alfa katsayıları incelenmiştir. Ölçeğin tamamı için hesaplanan katsayı 0.85’tir. Alt boyutlara ait Cronbach Alfa değerleri de yüksek düzeyde iç tutarlılığı işaret etmektedir:

• Derse Katılım boyutu: 0.82
• Okula Katılım boyutu: 0.86
• Ödev Bilinci boyutu: 0.87
• Başarı Farkındalığı boyutu: 0.79

Ayrıca, ölçeğin ayırt edicilik gücünü test etmek amacıyla, toplam puana göre belirlenen en alt %27’lik (N:140) ve en üst %27’lik (N:140) gruplar arasında t-testi yapılmıştır. Analiz sonuçları, alt ve üst grupların puanları arasında anlamlı (p < 0.005) bir fark olduğunu göstermiştir, bu da ölçeğin sorumluluk düzeyi farklı olan öğrencileri başarılı bir şekilde ayırt edebildiğini kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Öğrenci Sorumluluk Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla yapılan açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin 4 alt boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu dört faktör, ölçekteki toplam 13 maddeyi anlamlı bir şekilde açıklamaktadır. Faktör yükleri, maddelerin ilgili alt boyutlara güçlü bir şekilde yüklendiğini göstermektedir.

Faktör analizine hazırlık aşamasında kullanılan KMO (0.67) ve Barlett Testi (p < 0.001) istatistikleri, verilerin çok değişkenli analizler için yeterli olduğunu doğrulamıştır. Elde edilen faktör yapısı, öğrencilerin sorumluluk kavramını sadece tek bir genel boyutta değil, farklı davranışsal ve bilişsel alanlarda ölçmenin gerekliliğini desteklemektedir.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek)

Format: 4 alt boyut ve 13 maddeden oluşan, bireysel yanıtlanan öz bildirim ölçeği.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim gören öğrenciler.

Yaş Grubu: Okul çağındaki bireyler (Genellikle ortaokul ve lise öğrencileri bağlamında kullanıma uygundur).

Popülasyon Detayları: Güvenirlik ve geçerlik çalışması kapsamında toplam 280 öğrenci (alt ve üst gruplar) üzerinden veri toplanmıştır.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır:

1. Hiçbir zaman
2. Bazen
3. Sık sık
4. Her zaman

Anahtar Kelimeler

Öğrenci sorumluluğu, akademik sorumluluk, eğitimde ölçme, psikometri, Faktör Analizi, t-testi, güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mehmet Kaya

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir (Sorumlu yazarın Sakarya Üniversitesi ile ilişiği bulunmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin geliştirildiği ve yayınlandığı yıl 2014’tür.

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik ve eğitimsel araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle orijinal kaynağa (Kaya & Doğan, 2014) atıf yapılarak kullanılabilir. Ticari veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Mehmet Kaya ile iletişime geçilmesi önerilir.

Referanslar

Kaya, M. ve Doğan, U. (2014). Öğrenci sorumluluk: Ölçek geliştirme, güvenirlik ve geçerlik çalışması. Journal of European Education, 4(1), 11-18.

Makalenin orijinal PDF bağlantısı Dergipark üzerinden mevcuttur: dergipark.ulakbim.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF dökümanı burada indirilebilir: ogrenci-sorumluluk-olcegii-toad.pdf

[quads id=5]

Öğrenci Sorumluluk Ölçeği Maddeleri

Ölçek 4 alt boyut ve 13 maddeden oluşmaktadır. Alt boyutlar şunlardır:

• Derse Katılım
• Okula Katılım
• Ödev Bilinci
• Başarı Farkındalığı