Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10

Özet

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10 (ÖBSÖ-10), öğrencilerin sahip olduğu bireysel sorumluluk düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal bir aracın Türkçe diline uyarlanmış ve kısaltılmış formudur. Uğur Doğan (2015) tarafından yürütülen bu çalışma, ölçeğin Türkiye’deki öğrenci popülasyonu üzerindeki psikometrik özelliklerini, özellikle de geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını ortaya koymayı hedeflemiştir. Ölçek, 10 maddeden oluşmakta olup, tek faktörlü yapısı Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile doğrulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10, Bireysel Sorumluluk, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Doğrulayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Uğur Doğan

Amaç

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10’un temel amacı, eğitim ortamlarında öğrencilerin bireysel olarak üstlendikleri görev ve yükümlülükleri ne ölçüde yerine getirdiklerini, yani bireysel sorumluluk algılarını hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin psikometrik yapısını Türk kültürüne uygun olarak test ederek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara sağlam bir ölçme aracı sunmayı amaçlamıştır.

Ölçeğin Türkçe formunun geliştirilmesiyle, Türkiye’deki eğitim psikolojisi alanında bireysel sorumluluk kavramının nicel olarak incelenmesine yönelik metodolojik bir boşluk doldurulmuştur. Ölçek, öğrencilerin akademik ve sosyal yaşamdaki sorumluluklarını içselleştirme düzeylerini belirlemede kullanılabilir.

Yapı

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10, öğrencilerin kendi öğrenme süreçleri, davranışları ve sonuçları üzerindeki kişisel yükümlülüklerini ifade eden Bireysel Sorumluluk yapısını ölçmektedir. Bu yapı, öğrencinin dışsal baskılardan ziyade içsel motivasyonla hareket etme ve kendi eylemlerinin sonuçlarını kabul etme eğilimini kapsar.

Ölçek, sorumluluğu genel bir kişilik özelliği olarak değil, öğrenci bağlamında ve 10 madde üzerinden tek bir boyutta değerlendirerek öğrenci davranışlarının tahmin edilmesinde ve müdahale programlarının tasarlanmasında pratik bir fayda sağlamaktadır.

Geçerlik

ÖBSÖ-10’un Türkçe formunun geçerlik çalışmaları iki ana yöntemle incelenmiştir: Yapı Geçerliği ve Uyum Geçerliği.

Yapı Geçerliği: Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla, teorik olarak belirlenmiş tek faktörlü yapısının doğrulanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. Elde edilen uyum indeksleri, modelin veriye kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Bu indeksler şunlardır: x²= 90.17, sd= 35, x²/sd= 2.57. Diğer uyum indeksleri ise RMSEA= .081, GFI= .97, AGFI= .95, CFI= .84, IFI= .84 ve NNFI= .79 olarak rapor edilmiştir. x²/sd oranının 3’ün altında olması ve GFI, AGFI değerlerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olması, tek faktörlü yapıyı desteklemektedir.

Uyum Geçerliği (Kriter Geçerliği): Uyum geçerliğini test etmek için, ÖBSÖ-10, daha önce geçerliği kanıtlanmış iki farklı ölçekle ilişkilendirilmiştir. Öğrenci Sorumluluk Ölçeği (Kaya ve Doğan, 2014) ile arasında pozitif yönde orta düzeyde bir ilişki (r = .40, p < .001) bulunmuştur. Ayrıca, İç-Denetimsel Sorumluluk, Dış-Denetimsel Sorumluluk Ölçeği (Özen ve Gülaçtı, 2011) ile arasında daha güçlü bir ilişki (r = .56, p < .001) olduğu tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin benzer yapıları ölçen diğer araçlarla tutarlı olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10’un güvenirlik çalışmaları kapsamında iki temel istatistiksel yöntem kullanılmıştır: İç Tutarlılık ve Test-Tekrar Test Güvenirliği.

İç Tutarlılık: Ölçeğin maddelerinin ne kadar tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü belirlemek amacıyla Cronbach Alpha iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Yapılan analiz sonucunda katsayı .63 olarak bulunmuştur. Bu değer, sosyal bilimler ölçekleri için alt sınırın biraz üzerinde kabul edilmekle birlikte, 10 maddelik kısa bir ölçek için kabul edilebilir bir düzeyde değerlendirilmiştir.

Test-Tekrar Test Güvenirliği: Zaman içinde ölçümlerin kararlılığını tespit etmek için test-tekrar test uygulaması yapılmıştır. 30 kişilik bir gruba iki hafta arayla ölçek iki kez uygulanmıştır. Elde edilen bulgular Pearson Momentler Korelasyon katsayısı ile hesaplanmış ve katsayı .77 (p < .001) olarak belirlenmiştir. Bu yüksek korelasyon katsayısı, ölçeğin zaman içerisindeki ölçüm kararlılığının güçlü olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10’un faktör yapısı, orijinal ölçeğin tek boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemi kullanılarak incelenmiştir.

DFA sonuçları, modelin teorik yapıyı desteklediğini ortaya koymuştur. Analizden elde edilen başlıca uyum indeksleri şunlardır:

• x² (Ki-Kare): 90.17
• sd (Serbestlik Derecesi): 35
• x²/sd Oranı: 2.57 (Kabul edilebilir sınırlar içerisindedir.)
• RMSEA (Yaklaşık Hata Karekök Ortalaması): .081
• GFI (İyilik Uyum İndeksi): .97
• AGFI (Düzeltilmiş İyilik Uyum İndeksi): .95
• CFI (Karşılaştırmalı Uyum İndeksi): .84
• IFI (Artımlı Uyum İndeksi): .84
• NNFI (Normlaştırılmamış Uyum İndeksi): .79

Özellikle GFI ve AGFI gibi mutlak uyum indekslerinin yüksek değerleri, 10 maddelik ölçeğin tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde geçerli olduğunu güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 10 maddelik kendini değerlendirme ölçeği.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Spesifik olarak üniversite öğrencileri veya genel öğrenci popülasyonu olduğu varsayılmaktadır, çalışma referansları öğrenci popülasyonuna işaret etmektedir).

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle ergenlik dönemi ve üzeri öğrenciler).

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmasında kullanılan örneklem detayları kaynakta tam olarak belirtilmemiştir, ancak çalışma Türk öğrencileri kapsamaktadır.

Test Metodolojisi: Psikometrik geçerlik ve güvenirlik çalışmaları (DFA, Cronbach Alpha, Test-Tekrar Test Korelasyonu) kullanılarak uyarlama gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, Sorumluluk Ölçekleri, Psikometri, Test-Tekrar Test, İç Tutarlılık, Uyum İndeksleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilinmiyor

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama ve geçerlik çalışması Uğur Doğan tarafından 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında detaylı bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogrenci-bireysel-sorumluluk-olcegi-10-toad.pdf

Kaynaklar

• Doğan, U . (2015). Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10’un Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17 (1), 163-170. (Makale bağlantısı: dergipark.gov.tr)
• Kaya, A. ve Doğan, U. (2014). Öğrenci Sorumluluk Ölçeği. (Uyum geçerliği çalışmasında kullanılan kaynak).
• Özen, Y. ve Gülaçtı, F. (2011). İç-Denetimsel Sorumluluk, Dış-Denetimsel Sorumluluk Ölçeği. (Uyum geçerliği çalışmasında kullanılan kaynak).

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği-10 Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek toplam 10 maddeden oluşmaktadır.