Paydaş Temelli Kurumsal Sosyal Sorumluluk Ölçeği

Özet

Paydaş Temelli Kurumsal Sosyal Sorumluluk Ölçeği, Akbaş-Tuna, Özkara ve Taş (2019) tarafından Türkçe‘ye uyarlanmış bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) kavramını paydaş perspektifinden değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilirliğini sağlamak üzere tasarlanmıştır. Ölçek, işletmelerin çeşitli paydaş gruplarına karşı sergilediği sosyal sorumluluk davranışlarını ve algılarını ölçmek için geliştirilmiştir. Bu uyarlama, Türkiye’deki araştırmacılara ve uygulayıcılara, KSS’nin paydaş boyutunu incelemede standartlaştırılmış bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kurumsal Sosyal Sorumluluk, Paydaş, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Türkiye, İşletme Etiği.

Yazarlar

Ayşen Akbaş-Tuna, Zeynep Özkara, Ayşe Taş.

[quads id=5]

Amaç

Paydaş Temelli Kurumsal Sosyal Sorumluluk Ölçeği‘nin temel amacı, işletmelerin farklı paydaş gruplarına yönelik kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) algılarını ve uygulamalarını kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle Türkiye bağlamında, işletmelerin çalışanları, müşterileri, tedarikçileri, hissedarları, toplum ve çevre gibi çeşitli paydaşlarına karşı sosyal sorumluluklarını nasıl yerine getirdiğini veya bu sorumlulukların nasıl algılandığını ölçmek için tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, uluslararası literatürde kabul görmüş bir KSS ölçeğinin Türkçe kültürüne ve diline uygun hale getirilmesini hedeflemiştir. Bu sayede, Türkiye’deki akademik araştırmacılar ve işletme yöneticileri, KSS stratejilerini geliştirirken ve değerlendirirken bilimsel temelli bir araca sahip olmaktadırlar. Ölçek, KSS’nin çok boyutlu yapısını paydaş odaklı bir yaklaşımla ele alarak, işletmelerin sürdürülebilirlik çabalarını daha detaylı analiz etme imkanı sunar.

Yapı

Ölçek, kurumsal sosyal sorumluluk kavramını paydaş teorisi çerçevesinde ele almaktadır. Bu yapı, işletmelerin sadece ekonomik yükümlülüklerini değil, aynı zamanda yasal, etik ve hayırseverlik (filantropik) sorumluluklarını da içerecek şekilde geniş bir perspektif sunar. Ölçek, bu sorumlulukların farklı paydaş grupları (örneğin, çalışanlar, müşteriler, yatırımcılar, çevre ve toplum) üzerindeki etkilerini ve bu gruplar tarafından nasıl algılandığını ölçmeyi hedefler.

Genellikle KSS ölçekleri, Carroll’ın KSS Piramidi gibi modellerden beslenerek ekonomik sorumluluklar (kârlılık), yasal sorumluluklar (yasalara uyum), etik sorumluluklar (doğru ve adil davranış) ve hayırseverlik sorumlulukları (topluma katkı) gibi alt boyutları içerir. Paydaş Temelli Kurumsal Sosyal Sorumluluk Ölçeği’nin de bu genel çerçeveyi paydaş bazında detaylandırdığı varsayılmaktadır. Bu, işletmelerin belirli bir paydaş grubuna yönelik sorumluluklarını ayrı ayrı değerlendirme imkanı sunarak, KSS stratejilerinin daha hedef odaklı geliştirilmesine olanak tanır.

Geçerlik

Uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin Türkçe formunun ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu tür çalışmalarda genellikle kapsam geçerliliği (uzman görüşleri ile), yapı geçerliliği (faktör analizi ile) ve bazen de ölçüt geçerliliği incelenir. Kaynak metinde spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının bu temel psikometrik özellikleri değerlendirdiği varsayılmaktadır.

Yapı geçerliliğinin incelenmesi genellikle faktör analizi yöntemleri (açımlayıcı veya doğrulayıcı) kullanılarak yapılır. Bu analizler, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formunda da korunup korunmadığını ve maddelerin beklenen faktörlere yüklenip yüklenmediğini gösterir. Akbaş-Tuna, Özkara ve Taş (2019) çalışmasının, ölçeğin Türkçe formunun teorik yapıyla uyumlu olduğunu gösteren geçerlik bulguları içerdiği beklenmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin kararlı ve tutarlı ölçümler yapma yeteneğini değerlendirmek için uygulanmıştır. Uyarlama çalışmalarında en yaygın kullanılan güvenirlik göstergelerinden biri iç tutarlılık katsayısı, yani Cronbach Alfa değeridir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçtüğünü ve birbirleriyle tutarlı olduğunu gösterir. Kaynak metinde spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmasının bu temel psikometrik özelliği değerlendirdiği varsayılmaktadır.

İç tutarlılığın yanı sıra, bazı uyarlama çalışmalarında test-tekrar test güvenirliği de incelenerek ölçeğin zaman içindeki kararlılığı değerlendirilebilir. Bu, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının ne kadar benzer olduğunu gösterir. Akbaş-Tuna, Özkara ve Taş (2019) çalışmasının, ölçeğin Türkçe formunun güvenilir olduğuna dair bulgular sunduğu ve kabul edilebilir güvenirlik düzeylerine ulaştığı öngörülmektedir.

Faktör Analizi

Paydaş Temelli Kurumsal Sosyal Sorumluluk Ölçeği‘nin Türkçe‘ye uyarlanması sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliliğini incelemek amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi temel boyutlar altında toplandığını ve orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe formunda da korunup korunmadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir. Genellikle, açımlayıcı faktör analizi (AFA) ile madde havuzunun temel boyutları keşfedilirken, doğrulayıcı faktör analizi (DFA) ile önceden belirlenmiş bir faktör yapısının verilere ne kadar uyumlu olduğu test edilir.

Akbaş-Tuna, Özkara ve Taş (2019) çalışmasının, ölçeğin teorik olarak beklenen paydaş temelli KSS boyutlarını Türkçe örneklemde de doğruladığı ve kabul edilebilir uyum indeksleri sunduğu varsayılmaktadır. Bu analizler, ölçeğin her bir paydaş grubuna yönelik sorumlulukları veya KSS’nin genel boyutlarını (ekonomik, yasal, etik, hayırseverlik) ayrı ayrı ölçme yeteneğini destekler. Sonuçlar, ölçeğin çapraz kültürel eşdeğerliğini ve yapısal geçerliliğini teyit etmede önemli rol oynamıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama ölçeği

Biçim: Likert tipi derecelendirme ölçeği ile kendi kendine raporlama anketi.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: İşletmelerle etkileşimde bulunan veya kurumsal sosyal sorumluluk algılarına sahip yetişkin bireyler (örneğin, çalışanlar, yöneticiler, tüketiciler, öğrenciler).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencileri veya iş hayatındaki profesyonellerden oluşan bir örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın yayınlandığı dergi bağlamında, örneklemin Türkiye’deki sosyo-ekonomik ve kültürel yapıyı temsil eden bir gruptan seçildiği varsayılmaktadır.

Test Metodolojisi: Katılımcılara kendi kendilerine doldurabilecekleri anket formu olarak sunulmuştur. Veri toplama genellikle kağıt-kalem veya çevrimiçi platformlar aracılığıyla yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Kurumsal Sosyal Sorumluluk, Paydaş, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Türkiye, İşletme Etiği, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Mevcut Değil

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar için)

Yazışma Adresi: Mevcut Değil

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir. Ticari veya diğer özel kullanımlar için orijinal ölçeğin geliştiricilerinden veya uyarlama çalışmasını yapan yazarlardan izin alınması gerekebilir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışması 2019 yılında yayımlanmıştır. Orijinal PDF dosyası bu bağlantıdan indirilebilir.

Referanslar

• Akbaş-Tuna, A., Özkara, Z. ve Taş, A. (2019). Paydaş temelli kurumsal sosyal sorumluluk ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması çalışması. Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(2), 263-285. doi: 10.26745/ahbvuibfd.542265. Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir.

[quads id=5]

Paydaş Temelli Kurumsal Sosyal Sorumluluk Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte ölçek maddeleri bulunmamaktadır. Bu nedenle, ölçek maddeleri bu bölümde sunulamamaktadır. Ölçek maddelerine erişmek için lütfen referans verilen orijinal makaleye başvurunuz.