Fen Bilimleri Dersi Odaklı Öğrenci Sorumluluk Ölçeği

Özet

Fen Bilimleri Dersi Odaklı Öğrenci Sorumluluk Ölçeği, ilkokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine yönelik sorumluluk düzeylerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, öğrencilerin ders içi ve ders dışı sorumluluk davranışlarını, ödev tamamlama, derse katılım ve öğrenme süreçlerine aktif katılım gibi boyutlar üzerinden değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin geliştirme süreci, 2021 yılında Sevda Nur Açıkgöz ve M. P. Demirci Güler tarafından gerçekleştirilen bir geçerlik ve güvenirlik çalışmasına dayanmaktadır. Bu ölçek, özellikle ilkokul düzeyinde fen eğitimi bağlamında sorumluluk kavramının operasyonel olarak incelenmesine olanak tanımaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci Sorumluluğu, Fen Bilimleri, İlkokul, Ölçek Geliştirme, Likert Ölçeği, Eğitim Psikolojisi.

Yazarlar

Sevda Nur AÇIKGÖZ, M. P. Demirci Güler

Amaç

Fen Bilimleri Dersi Odaklı Öğrenci Sorumluluk Ölçeği’nin temel amacı, ilkokul öğrencilerinin fen bilimleri dersine özgü gösterdikleri sorumluluk davranışlarını sistematik ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, eğitimcilerin ve araştırmacıların, öğrencilerin derse hazırlık, materyal kullanımı, ödevleri zamanında teslim etme ve öğrenme hedeflerine ulaşma konusundaki kişisel sorumluluk alma düzeylerini tespit etmelerine yardımcı olmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek aynı zamanda, öğrencilerin sorumluluk düzeylerindeki farklılıkları belirleyerek, düşük sorumluluk gösteren öğrencilere yönelik pedagojik müdahalelerin ve destek programlarının geliştirilmesine bilimsel bir zemin sağlamayı amaçlamaktadır. Böylece, fen bilimleri dersinde daha etkili öğrenme ortamlarının oluşturulmasına katkıda bulunmaktadır.

Yapı

Ölçek, akademik sorumluluk yapısını fen bilimleri dersi içeriği ile ilişkilendirerek ölçmektedir. Bu yapı, genellikle öğrencilerin kendi öğrenme süreçlerini yönetme, ders materyallerine sahip çıkma, ders etkinliklerine aktif ve düzenli katılım gösterme gibi davranışsal ve tutumsal bileşenleri içermektedir. Ölçeğin odak noktası, genel sorumluluktan ziyade, fen bilimleri konularına özgü görev ve yükümlülükleri yerine getirme eğilimidir.

Geliştiriciler, ölçeğin yapı geçerliğini sağlamak için titizlikle çalışmış ve fen bilimleri dersinin gerektirdiği özel sorumluluk alanlarını (örneğin, deneylerde güvenlik kurallarına uyma, gözlem kayıtlarını düzenli tutma) temsil eden maddeler oluşturmuştur. Yapı, öğrencilerin sadece kurallara uymasını değil, aynı zamanda öğrenme sürecinin bir parçası olarak öz düzenleme becerilerini de ne ölçüde kullandığını yansıtmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışması, Açıkgöz ve Demirci Güler (2021) tarafından yayımlanan makalede detaylı olarak sunulmuştur. Geliştirme sürecinde, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ve anlamlı bir şekilde ölçtüğünü belirlemek amacıyla çeşitli geçerlik analizleri uygulanmıştır. Bu analizler genellikle yapı geçerliği (faktör analizi ile), kapsam geçerliği (uzman görüşleri ile) ve ölçüt bağıntılı geçerlik türlerini kapsamaktadır.

Kaynak makalede belirtildiği gibi, ölçeğin geçerlik bilgileri bilimsel standartlara uygun olarak raporlanmıştır. Özellikle yapı geçerliği için kullanılan istatistiksel yöntemler, ölçeğin kuramsal yapısının ampirik verilerle desteklendiğini ortaya koymuştur. İlgili detaylı geçerlik katsayıları ve yöntemleri için kaynak makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Fen Bilimleri Dersi Odaklı Öğrenci Sorumluluk Ölçeği’nin güvenirlik çalışması, ölçek maddelerinin iç tutarlılığını ve zaman içindeki kararlılığını belirlemek amacıyla yürütülmüştür. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı), ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ölçme derecesini göstermektedir. Bu katsayı, geliştirme çalışmasının yapıldığı orijinal makalede (Açıkgöz & Demirci Güler, 2021) sunulmuştur.

Yüksek güvenirlik katsayısı, ölçeğin tutarlı sonuçlar ürettiğini ve rastgele hatalardan düşük düzeyde etkilendiğini işaret eder. Araştırmacılar, ölçeğin ilkokul öğrencileri popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğini bu istatistiksel verilerle kanıtlamıştır. Güvenirlik analizlerinin detayları, kaynak makalede mevcuttur.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Geliştirme çalışmaları genellikle, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlar altında toplandığını incelemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile başlar. Bunu takiben, belirlenen faktör yapısının farklı bir örneklemde doğrulanması için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmış olması beklenir.

Fen Bilimleri Dersi Odaklı Öğrenci Sorumluluk Ölçeği’nin faktör yapısı, fen dersine özgü sorumluluk davranışlarının çok boyutlu olup olmadığını belirlemek için kritik öneme sahiptir. Orijinal çalışmada, ölçeğin nihai formunun kaç faktörden oluştuğu, bu faktörlerin varyans açıklama yüzdeleri ve faktör yük değerleri gibi istatistiksel bilgiler sunulmuştur. Bu analizler, ölçeğin kuramsal sorumluluk yapısını ampirik olarak desteklediğini göstermiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Geliştirme Ölçeği (Development Scale)

Format:

3’lü Likert Ölçeği (3=Her Zaman – 2=Bazen – 1=Hiçbir Zaman)

Mevcut Dil:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

İlkokul Öğrencileri

Yaş Grubu:

İlkokul çağındaki çocuklar (yaklaşık 7-11 yaş)

Popülasyon Detayları:

Ölçek, Türkiye Cumhuriyeti Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı ilkokullarda öğrenim gören öğrencilerin fen bilimleri dersine yönelik sorumluluk düzeylerini ölçmek üzere standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi:

Öz Bildirim Envanteri (Self-report inventory). Öğrencilerin kendi sorumluluk algılarını ve davranış sıklıklarını değerlendirmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Öz Düzenleme, Sorumluluk Davranışları, Psikometrik Özellikler, İlköğretim, Eğitim Psikolojisi, Öğrenme Süreçleri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:

Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri:

[email protected]

Yazışma Adresi:

Sevda Nur AÇIKGÖZ (Detaylı kurumsal adres kaynakta belirtilmemiştir, ancak yazarın makale yayınındaki kurumu esas alınmalıdır).

İzinler, Ücret ve Uygulama Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti:

Ölçeğin akademik amaçlı kullanımı için yazar(lar) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım koşulları ve ücret bilgisi kaynakta açıkça belirtilmemiştir.

Test Geliştirme Yılı:

2021 (Makale Yayın Yılı)

PDF Kaynakları:

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantılardan ulaşılabilir.
1. The original PDF can be downloaded here: fen-bilimleri-dersi-odakli-ogrenci-sorumluluk-olcegi-toad.pdf
2. Alternatif PDF bağlantısı: abd88079-bdc5-4274-9638-f3715aab13b0.filesusr.com

Kaynaklar

Açıkgöz, S.N. & Demirci Güler, M. P. (2021). The Science Course-Focused Responsibility Scale Towards Primary School Students’: Study of the Validity and Reliability. In: Education Quarterly Reviews, Vol.4 Special Issue 1: Primary and Secondary Education, 637-650.

Fen Bilimleri Dersi Odaklı Öğrenci Sorumluluk Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak metin içerisinde bulunmamaktadır. Maddelere ulaşmak için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye veya PDF bağlantılarına başvurunuz.