Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği

Öz

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği (ÖBSÖ-10), öğrencilerin eğitim ve sosyal yaşam bağlamında sergilediği bireysel sorumluluk düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş 10 maddelik tek boyutlu bir ölçektir. Bu ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması Uğur Doğan tarafından 2015 yılında gerçekleştirilmiştir. Yapılan psikometrik analizler, ölçeğin Türk kültürüne uyarlanmış formunun kabul edilebilir düzeyde yapısal uyum indekslerine sahip olduğunu ve ilgili yapılarla uyum geçerliği sergilediğini göstermektedir.

Ölçek, öğrencilerin sorumluluk algılarını hızlı ve etkin bir şekilde değerlendirmek isteyen araştırmacılar ve eğitimciler için tasarlanmıştır. Ölçeğin kısa yapısı, geniş örneklemlerde kolay uygulama imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci sorumluluğu, bireysel sorumluluk, psikometrik özellikler, Doğrulayıcı Faktör Analizi, güvenirlik, geçerlik, eğitim psikolojisi.

Yazarlar

Uğur Doğan

Amaç

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği’nin temel amacı, öğrencilerin akademik ve sosyal ortamlarda üstlendikleri sorumlulukları ne ölçüde içselleştirdiklerini ve bireysel olarak sahiplendiklerini belirlemektir. Ölçek, öğrencilerin öğrenme süreçlerine aktif katılım, görevleri tamamlama ve kişisel hedeflerine ulaşma bağlamındaki sorumluluk alma eğilimlerini nicel olarak ölçmeye hizmet eder.

Bu ölçek, eğitim araştırmacılarına ve rehberlik uzmanlarına, öğrencilerin sorumluluk gelişimlerini izleme ve sorumluluk bilincini artırmaya yönelik eğitimsel müdahale programlarının etkinliğini değerlendirme konusunda bilimsel bir araç sağlamaktadır.

Yapı

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği, psikolojik bir yapı olarak bireysel sorumluluk kavramını temel almaktadır. Bu yapı, bireyin kendi eylemlerinin sonuçlarını kabul etme, hatalarından ders çıkarma ve kendi kararlarını bağımsız bir şekilde yönetme yeteneği ile ilişkilidir. Eğitim bağlamında bu, öğrencilerin öğrenme çıktıları üzerindeki kişisel etkilerini fark etmeleri anlamına gelir.

Ölçek, yapılan psikometrik çalışmalar sonucunda 10 maddeden oluşan ve teorik olarak varsayılan tek boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu tek boyutluluk, öğrenci sorumluluğunun bütüncül bir eğilim olarak ele alınmasını sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında hem yapı geçerliği hem de uyum geçerliği test edilmiştir. Yapı geçerliğini incelemek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır. DFA sonuçları, tek boyutlu modelin verilerle kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir. Elde edilen başlıca uyum indeksleri aşağıdaki gibidir:

• Ki-Kare (x2) = 90.17
• Serbestlik Derecesi (sd) = 35
• x2 /sd oranı = 2.57 (Bu oran, model uyumu için sıklıkla kabul edilen 3.0 sınırının altındadır.)
• RMSEA = .081
• GFI = .97
• AGFI = .95
• CFI = .84
• IFI = .84
• NNFI = .79

Ayrıca, ölçeğin dilsel eşdeğerliği (İngilizce ve Türkçe formlar arasındaki tutarlılık) iki hafta arayla yapılan test-tekrar test uygulamasıyla incelenmiş ve yüksek düzeyde bir korelasyon (.86) tespit edilmiştir. Uyum geçerliği çalışmaları, Öğrenci Sorumluluk Ölçeği ile pozitif bir ilişki (r = .40, p< .001) ve İç-Denetimsel Sorumluluk ile Dış-Denetimsel Sorumluluk Ölçeği ile daha güçlü bir ilişki (r = .56, p< .001) olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği’nin iç tutarlılık güvenirliği, Cronbach Alpha katsayısı hesaplanarak belirlenmiştir. Yapılan güvenirlik çalışması sonucunda elde edilen Cronbach Alpha değeri .63 olarak rapor edilmiştir. Bu değer, sosyal bilimler literatüründe kabul gören ideal aralığın alt sınırına yakın olmakla birlikte, kısa ölçekler ve spesifik psikolojik yapıları ölçen araçlar için bazı durumlarda yeterli kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği’nin faktör yapısı, ölçeğin teorik yapısını test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin 10 maddesinin tek bir temel faktör altında toplandığını ve bu tek boyutlu yapının verilerle tutarlı olduğunu göstermiştir.

DFA sonuçlarında elde edilen uyum indeksleri (özellikle GFI ve AGFI değerlerinin .95 ve üzerinde olması), modelin yapısal olarak güçlü olduğunu ve ÖBSÖ-10’un öğrenci bireysel sorumluluğunu başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamaktadır. Bu bulgular, ölçeğin yapısal geçerliği için önemli kanıtlar sunmaktadır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Kaynakta kesin derecelendirme bilgisi verilmemiştir.)

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğrenciler

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle lise veya üniversite öğrencileri)

Population Details: Belirtilmemiş

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

ÖBSÖ-10, eğitim araştırması, Doğrulayıcı Faktör Analizi, Cronbach Alpha, uyum indeksleri, psikometrik araç.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiş

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin geliştirildiği ve psikometrik çalışmalarının yayınlandığı yıl 2015‘tir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir ücret bilgisi veya ticari izin gerekliliği kaynakta belirtilmemiştir. Akademik veya araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar Uğur Doğan ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Kaynaklar

Doğan, U. (2015). Öğrenci bireysel sorumluluk ölçeği-10’un Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Trakya Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 17(1), 163-170.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogrenci-bireysel-sorumluluk-olcegi-10-toad.pdf

Araştırma makalesine ResearchGate üzerinden erişim için: researchgate.net

Öğrenci Bireysel Sorumluluk Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, orijinal kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişmek için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye başvurunuz.