Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği

Özet

Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği, Derya Şahin tarafından 2014 yılında Türkçe’ye uyarlanmış (adaptasyon) bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğretmenlerin bakış açısıyla öğrenci ve öğretmen arasındaki ilişkinin kalitesini ve niteliğini değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Orijinal ölçeğin yapısını koruyarak, toplam 28 madde ve 3 temel alt boyuttan oluşmaktadır: Çatışma, Yakınlık ve Bağımlılık. Yapılan güvenirlik analizlerinde, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) .86 olarak rapor edilmiştir. Bu çalışma, eğitim psikolojisi alanında öğrenci-öğretmen etkileşimlerini ölçmek için güvenilir bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci-Öğretmen İlişkisi, Ölçek, Eğitim Psikolojisi, Okul Öncesi, Uyarlama, Çatışma, Yakınlık, Bağımlılık.

Yazarlar

Derya Şahin

Amaç

Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği’nin temel amacı, öğretmenlerin bireysel öğrencilerle kurdukları ilişkinin duygusal ve davranışsal boyutlarını standardize edilmiş bir biçimde ölçmektir. Bu ölçek, ilişkinin hem olumlu (Yakınlık) hem de olumsuz (Çatışma ve Bağımlılık) yönlerini saptayarak, ilişkinin kalitesine dair kapsamlı bir değerlendirme sunar.

Eğitim ortamında sağlıklı öğrenci-öğretmen ilişkileri, öğrencinin akademik başarısı ve psikososyal gelişimi açısından kritik öneme sahiptir. Bu nedenle ölçek, riskli veya zorlayıcı ilişki dinamiklerini erken aşamada tespit ederek, öğretmenlere ve okul psikologlarına gerekli müdahale ve destek stratejilerini belirlemede yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Ölçek, psikolojik literatürde sosyal gelişim ve bağlanma teorileri ile yakından ilişkili olan öğrenci-öğretmen ilişkisi yapısını ölçmektedir. Bu yapı, üç ayrı ancak birbiriyle ilişkili alt boyutta incelenir:

• Yakınlık: Öğretmen tarafından algılanan karşılıklı sevgi, sıcaklık, güven ve destekleyici etkileşimlerin derecesini ifade eder. Yüksek Yakınlık puanları, güçlü ve pozitif bir bağı işaret eder.
• Çatışma: Öğretmen tarafından algılanan gerginlik, anlaşmazlık, öfke ve olumsuz etkileşim sıklığını ifade eder. Yüksek Çatışma puanları, ilişkinin zorlayıcı ve yıpratıcı olduğunu gösterir.
• Bağımlılık: Öğrencinin yaşına uygun olmayan düzeyde aşırı ilgi, onay veya yardım talebi göstermesini ifade eder. Bu, genellikle öğrencinin bağımsızlık gelişiminde zorluklar yaşadığına dair bir gösterge olarak değerlendirilebilir.

Geçerlik

Şahin (2014) tarafından gerçekleştirilen Türkçe uyarlama çalışmasında geçerlik bulgularına dair kaynak içerikte detaylı bilgi sunulmamıştır. Ancak psikometrik açıdan geçerlik, ölçeğin gerçekten öğrenci-öğretmen ilişkisinin yapısını ölçtüğünü kanıtlamak için zorunludur.

Genellikle uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk kültüründe de korunduğunu göstermek amacıyla yapı geçerliği (faktör analizi sonuçları) ve ilgili dış ölçütlerle ilişkisini inceleyen kriter geçerliği çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Türkçe formun iç tutarlılığını değerlendirmiştir. Şahin (2014), ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısını Cronbach Alfa değeri olarak .86 şeklinde rapor etmiştir.

Bu değer (.86), psikometride kabul edilebilir güvenirlik sınırlarının oldukça üzerinde olup, Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği’nin Türkçe formunun yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Bu, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğü anlamına gelmektedir.

Faktör Analizi

Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği, toplam 28 maddeden oluşmakta ve üç ana faktör (alt boyut) altında toplanmaktadır. Bu faktör yapısı, orijinal ölçeğin teorik temellerine dayanmaktadır ve uyarlama çalışmasıyla doğrulanmıştır.

Faktörler ve madde sayıları şu şekildedir:

• Çatışma Alt Boyutu: 11 madde
• Yakınlık Alt Boyutu: 10 madde
• Bağımlılık Alt Boyutu: 7 madde

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: 28 maddelik, öğretmenlerin doldurduğu öz bildirim ölçek formatındadır.

Language Available: Türkçe

Population Group: Öğretmenler (Öğrenci-Öğretmen ilişkisini değerlendiren taraf)

Age Group: Ölçek, özellikle okul öncesi ve ilkokul çağındaki öğrencilerle çalışan öğretmenler için geliştirilmiştir.

Population Details: Türkiye’de farklı eğitim kademelerinde görev yapan öğretmenler örneklem olarak kullanılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır. Yanıt seçenekleri 1=”tamamen uyuyor” ile 5=”kesinlikle uymuyor” arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim, Öğretmen, Öğrenci, Psikometri, Likert, Cronbach Alfa, Okul.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Derya Şahin (Sorumlu Yazar)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2014 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izin ve olası ücretlendirme bilgileri hakkında sorumlu yazar Derya Şahin ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: ogrenci-ogretmen-iliski-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Şahin, D. (2014). Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması. Journal of Educational Sciences & Practices, 13(25), 87-102.

Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği Maddeleri

Ölçek 28 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır. Örnek maddeler aşağıdadır:

• Çatışma (11 m): Bu çocuk ve ben daima birbirimizle mücadele eder gibiyiz.
• Yakınlık (10 m): Bu çocukla aramdaki etkileşim, kendimi etkili ve güvenli hissetmemi sağlar.
• Bağımlılık (7 m): Bu çocuk gerçekten yardıma ihtiyacı olmadığı zamanda benden yardım ister.