Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu

Özet

Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu (ÖÖİÖ-KF), öğrenci ile öğretmen arasındaki dinamik ilişki kalitesini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, Ası ve Karabay (2018) tarafından Türkçe’ye uyarlanmıştır ve orijinal formun kısa versiyonudur. Ölçek, özellikle eğitim ortamlarında öğrenci-öğretmen etkileşimini, temel olarak iki ana boyut üzerinden değerlendirir: Çatışma ve Yakınlık. Toplam 15 maddeden oluşan bu kısa form, ilişkinin hem olumlu hem de olumsuz yönlerini hızlı ve güvenilir bir şekilde saptamayı hedefler.

Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu doğrulamış olup, eğitim araştırmacıları ve uygulayıcıları için değerli bir değerlendirme aracı sunmaktadır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci-Öğretmen İlişkisi, Öğrenci-Öğretmen İlişki Ölçeği, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Çatışma, Yakınlık, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Derya Şahin Ası, Şule Özdemir Karabay

Amaç

Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu’nun temel amacı, öğrenci ve öğretmen arasındaki ilişkinin algılanan kalitesini ve duygusal bağlarını sistematik olarak ölçmektir. Bu kısa form, uzun versiyonun kapsamlı yapısını koruyarak, daha az zamanda, eğitim araştırmalarında ve klinik uygulamalarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, ilişkinin iki kritik boyutunu, yani destekleyici ve sıcak etkileşimleri temsil eden Yakınlık boyutunu ve gergin, anlaşmazlık dolu etkileşimleri temsil eden Çatışma boyutunu ayrı ayrı değerlendirerek, ilişkinin doğası hakkında detaylı bilgi sağlamayı amaçlamaktadır. Türkçeye uyarlanmasıyla birlikte, bu araç Türkiye’deki eğitim sisteminde öğrenci gelişimini ve okul başarısını etkileyen ilişki dinamiklerini incelemek için sağlam bir zemin oluşturmuştur.

Yapı

Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu, öğrenci ve öğretmen arasındaki dyadik ilişkinin duygusal ve davranışsal yönlerini ölçen yapısal bir model sunar. Ölçek, ilişkinin kalitesini belirleyen iki temel faktörden oluşur:

• Yakınlık (Closeness): Bu faktör, öğrenci ve öğretmen arasındaki karşılıklı sevgi, sıcaklık, güven ve anlayış gibi olumlu duygusal bağı temsil eder. Yüksek Yakınlık puanları, destekleyici ve güvenli bir öğrenme ortamına işaret eder.
• Çatışma (Conflict): Bu faktör, öğrenci ve öğretmen arasındaki olumsuz etkileşimleri, gerginliği, anlaşmazlıkları, inatlaşmayı ve karşılıklı mücadele hissini yansıtır. Yüksek Çatışma puanları, ilişkinin stresli ve zorlayıcı olduğunu gösterir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlaması sırasında yapı geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Doğrulayıcı Faktör Analizi bulguları, orijinal ölçeğin iki faktörlü yapısının (Yakınlık ve Çatışma) Türk örnekleminde de doğrulandığını ve kabul edilebilir uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir.

Bu sonuçlar, Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu’nun, teorik olarak ölçmeyi amaçladığı iki temel yapıyı (Yakınlık ve Çatışma) başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve dolayısıyla yeterli düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Yapılan güvenirlik analizleri sonucunda, ölçeğin toplam puanı için iç tutarlılık katsayısı .82 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Alt ölçekler bazında incelendiğinde ise iç tutarlılık değerleri şöyledir:

• Çatışma Alt Ölçeği: İç tutarlılık katsayısı .84 olarak hesaplanmıştır.
• Yakınlık Alt Ölçeği: İç tutarlılık katsayısı .76 olarak hesaplanmıştır.

Bu değerler, hem toplam ölçeğin hem de alt ölçeklerin bireysel olarak kabul edilebilir ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu (ÖÖİÖ-KF), Doğrulayıcı Faktör Analizi ile test edilmiş ve 15 maddenin iki ayrı faktör altında toplandığı belirlenmiştir. Bu faktörler, ilişkinin pozitif ve negatif kutuplarını temsil eden Yakınlık ve Çatışma boyutlarıdır.

• Çatışma Boyutu: Toplam 8 maddeden oluşmaktadır. Bu maddeler, öğretmen ve öğrenci arasındaki sürtüşme, anlaşmazlık ve gerilim düzeyini yansıtır.
• Yakınlık Boyutu: Toplam 7 maddeden oluşmaktadır. Bu maddeler, karşılıklı sıcaklık, destek ve duygusal güven düzeyini yansıtır.

Bu iki faktörlü yapı, ölçeğin orijinal teorik çerçevesine sadık kaldığını ve öğrenci-öğretmen ilişkisi dinamiklerini ayrıştırılmış bir şekilde ölçme yeteneğine sahip olduğunu göstermektedir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim veya gözlem temelli değerlendirme (5’li Likert Ölçeği)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama) ve Orijinal İngilizce

Popülasyon Grubu: Öğretmenler ve/veya Öğrenciler

Yaş Grubu: Eğitim çağındaki öğrencilerle çalışan öğretmenler için uygundur.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, Türkiye’deki öğretmen ve/veya öğrenci örneklemleri üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme (1= kesinlikle uymuyor, 5= kesinlikle uyuyor) kullanılarak, katılımcıların öğrenci-öğretmen ilişkisine dair algıları sorgulanmaktadır. Ölçek, 15 maddeden oluşur ve iki alt faktörden puan elde edilir.

Anahtar Kelimeler

Eğitim Psikolojisi, İlişki Kalitesi, Cronbach Alfa, DFA, Okul Ortamı, Öğretmen Algısı, Öğrenci Gelişimi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2018 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve ücretlendirme bilgisi doğrudan sorumlu yazar Derya Şahin Ası ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazar onayı gereklidir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir: ogrenci-ogretmen-iliski-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Referanslar

Ası, D.Ş., ve Karabay, Ş.O. (2018). Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formunun Türkçe’ye uyarlanması. Ege Eğitim Dergisi / Ege Journal of Education, 19(1), 67-82. Doi: 10.12984/egeefd.322358

Öğrenci – Öğretmen İlişki Ölçeği-Kısa Formu Maddeleri

Ölçek Yapısı: Ölçek 15 madde ve iki faktörden oluşmaktadır.

Derecelendirme: 5’li Likert (1= kesinlikle uymuyor- 5= kesinlikle uyuyor)

• Çatışma (8m): Bu çocuk ve ben daima birbirimizle mücadele eder gibiyiz.
• Yakınlık (7m): Bu çocukla sevgi dolu, sıcak bir ilişki paylaşırım.