Öğretmen – Öğrenci İlişki Ölçeği

Özet

Öğretmen – Öğrenci İlişki Ölçeği (ÖÖİÖ), öğrencilerin okul ortamındaki öğretmenleriyle kurdukları ilişkinin kalitesini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikometrik araçtır. Orijinal olarak Pianta (2001) tarafından geliştirilen bu ölçek, Türk kültürüne uyarlanarak geçerlik ve güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Ölçek, özellikle ilişkinin temel bileşenleri olan yakınlık, çatışma ve bağımlılık alt boyutları üzerinden değerlendirme yaparak, eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılara ve uygulayıcılara önemli veriler sunmayı amaçlamaktadır. Bu adaptasyon çalışması, ölçeğin Türkiye’deki okul popülasyonlarında kullanılması için psikometrik yeterliliğini kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Öğretmen-Öğrenci İlişkisi, Ölçek Uyarlama, Çatışma, Yakınlık, Bağımlılık, Yapı Geçerliliği, Güvenirlik, Likert Ölçeği

Yazarlar

Selen Demirtaş Zorbaz, Aysel Özer, Didem Gençtanırım Kurt, Toygar Ergene

[quads id=5]

Amaç

Öğretmen – Öğrenci İlişki Ölçeği’nin (ÖÖİÖ) temel amacı, öğrencilerin öğretmenleriyle kurdukları etkileşimlerin niteliğini sistematik ve nicel bir şekilde ölçmektir. Ölçek, özellikle okul öncesi ve ilkokul düzeyindeki öğrencilerin sosyal ve duygusal gelişimleri üzerinde büyük etkisi olan bu ilişkinin olumlu veya olumsuz yönlerini ortaya koymayı hedefler.

Uyarlama çalışmasının amacı ise, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak ya da kültürel farklılıklara uygun düzenlemeler yaparak, Türk eğitim sistemi ve kültürel bağlamında geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sağlamaktır. Böylece, eğitim psikolojisi alanında yapılan araştırmalara standart bir araç kazandırılmıştır.

Yapı

ÖÖİÖ, öğretmen ve öğrenci arasındaki ilişkinin temel olarak üç boyutta incelenmesine odaklanmaktadır:

• Yakınlık (Proximity): Öğretmen ve öğrenci arasındaki sıcaklık, güven ve açık iletişimin derecesini ölçer. Yüksek yakınlık, öğrencinin okula bağlılığını ve akademik başarısını olumlu etkileyen bir faktördür.
• Çatışma (Conflict): İlişkideki gerginlik, anlaşmazlık ve olumsuz etkileşim sıklığını değerlendirir. Yüksek çatışma düzeyleri, öğrencinin adaptasyon sorunları yaşama riskini artırır.
• Bağımlılık (Dependency): Öğrencinin öğretmene aşırı derecede güvenme ve ondan duygusal destek bekleme eğilimini ifade eder. Bu boyut, ilişkinin sağlıklı sınırlarını belirlemede önemlidir.

Ölçek, bu üç alt boyut aracılığıyla ilişkinin karmaşık yapısını yakalamayı ve özellikle risk altındaki öğrenci-öğretmen ilişkilerini tespit etmeyi mümkün kılmaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında, öncelikle Yapı Geçerliliği incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, başlangıçta test edilen 28 maddenin, ölçeğin toplam varyansının %48,8’ini açıkladığı tespit edilmiştir. Bu oran, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini göstermektedir.

Boyutlar arası ilişkiler de incelenmiş olup, beklenen yönde anlamlı korelasyonlar bulunmuştur:

• Çatışma ile Yakınlık alt boyutları arasında negatif yönde, anlamlı bir ilişki bulunmuştur (r = -.45, p < .001). Bu, öğretmen-öğrenci ilişkisinde yakınlık arttıkça çatışmanın azaldığını desteklemektedir.
• Çatışma ile Bağımlılık alt boyutları arasında pozitif yönde anlamlı bir ilişki (r = .28, p < .001) gözlenmiştir.
• Yakınlık ile Bağımlılık alt boyutları arasında da pozitif ancak daha düşük düzeyde anlamlı bir korelasyon (r = .13, p < .01) rapor edilmiştir.

Bu korelasyon bulguları, ÖÖİÖ’nün uyarlanan formunun kuramsal beklentilerle tutarlı olduğunu ve ilişkinin karmaşık yapısını doğru bir şekilde yansıttığını göstermekte ve ölçeğin geçerliğine yönelik güçlü kanıtlar sunmaktadır (Pianta, 2001).

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, hem zamana karşı tutarlılığı (test-tekrar test) hem de iç tutarlılığı (Cronbach Alfa) içerecek şekilde hesaplanmıştır.

Test-Tekrar Test Güvenirliği: Dört hafta arayla yapılan iki uygulama sonucunda hesaplanan Pearson Korelasyon Katsayısı değerleri, ölçeğin zaman içinde istikrarlı olduğunu göstermiştir:

• Yakınlık alt boyutu: .88
• Çatışma alt boyutu: .92
• Bağımlılık alt boyutu: .76
• Tüm ölçek: .89

İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin maddelerinin aynı yapıyı ölçme derecesini gösteren Cronbach Alfa Katsayısı değerleri ise şöyledir:

• Çatışma alt boyutu: .92 (Mükemmel)
• Yakınlık alt boyutu: .86 (Çok İyi)
• Bağımlılık alt boyutu: .64 (Kabul Edilebilir)
• Tüm ölçek: .89 (Çok İyi)

Bu bulgular, özellikle Çatışma ve Yakınlık boyutlarının yüksek iç tutarlılığa sahip olduğunu, Bağımlılık alt boyutunun ise alt sınırda kabul edilebilir bir değere sahip olduğunu göstermektedir. Genel olarak, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

ÖÖİÖ’nün uyarlama çalışmasında yapı geçerliliği kapsamında faktör analizine başvurulmuştur. Başlangıçta 28 madde ile yapılan analizler sonucunda, maddelerin toplam varyansın önemli bir kısmını açıkladığı görülmüştür. Ancak ölçeğin nihai formu ve yapısı hakkında çelişkili bilgiler mevcuttur: geçerlik ve güvenirlik sonuçları üç alt boyutu (Yakınlık, Çatışma, Bağımlılık) işaret ederken, nihai ölçek yapısı 2 alt boyut ve 23 madde olarak belirtilmiştir.

Bu durum, uyarlama sürecinde faktör yükleri düşük çıkan veya yapıya uygun olmadığı belirlenen maddelerin (özellikle Bağımlılık alt boyutundan) çıkarılması veya kalan maddelerin iki ana faktör altında toplanmasıyla sonuçlandığını düşündürmektedir. Nihai 23 maddelik form, 3’lü Likert derecelendirme sistemi kullanılarak öğretmenlerin öğrencileriyle olan ilişkilerini değerlendirmelerine olanak tanır.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim veya Gözlem Temelli (Öğretmen tarafından doldurulur)

Maddeler ve Boyutlar: 23 madde, 2 alt boyut (Güvenirlik testleri 3 alt boyutu içermektedir: Yakınlık, Çatışma, Bağımlılık)

Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler (Öğrenci ilişkisini değerlendirmek amacıyla)

Yaş Grubu: İlkokul ve muhtemelen okul öncesi öğrencileriyle çalışan öğretmenler

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması için kullanılan örneklem detayları kaynakta belirtilmiştir.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert Ölçeği (Örneğin: Hiçbir zaman, Bazen, Her zaman gibi seçeneklerle derecelendirme)

Anahtar Kelimeler

ÖÖİÖ, Öğretmen İlişkisi, Pianta Ölçeği, Eğitim Psikolojisi, Sosyal Gelişim, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Selen Demirtaş Zorbaz

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Kaynak referansına göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2016

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımına ilişkin ticari ücret bilgisi mevcut değildir. Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Kaynağı: Ölçeğin uyarlama çalışmasının orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir:

ogretmen-ogrenci-iliski-olceginin-ooio-uyarlanmasi-toad.pdf

Kaynaklar

Bu ölçek adaptasyon çalışması için kullanılan temel referanslar aşağıdadır:

• Demirtaş-Zorbaz, S., Özer, A., Gençtanırım Kurt, D. ve Ergene, T. (2016). Öğretmen–Öğrenci İlişki Ölçeği’nin (ÖÖİÖ) uyarlanması. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Dergisi, 7 (2), 407-418.
• Pianta, R. C. (2001). Student-Teacher Relationship Scale (STRS). Psychological Corporation. (Uyarlama çalışmasında atıfta bulunulan orijinal ölçek kaynağı).

Makalenin yayınlandığı dergiye ait Dergipark bağlantısı: dergipark.ulakbim.gov.tr

[quads id=5]

Öğretmen – Öğrenci İlişki Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal uyarlama makalesi, maddelerin tamamını içermekle birlikte, bu veri kaynağında ölçek maddeleri doğrudan listelenmemiştir. Maddelerin tam ve eksiksiz haline ulaşmak için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.