Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Lise Formu)

Özet

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Lise Formu), lise düzeyindeki öğrencilerin kariyer gelişim süreçlerinde sergiledikleri davranışsal adaptasyon sonuçlarını ölçmek amacıyla Kariyer Yapılandırma Modeli çerçevesinde uyarlanmış bir psikolojik ölçektir. Bu envanter, öğrencilerin kariyerlerine yönelik farkındalık, keşif, karar verme ve hazırlık aşamalarındaki eylemlerini değerlendirmektedir. Ölçek, Kemal Öztemel ve E. Y. Akyol tarafından 2021 yılında yapılan çalışma ile Türk kültürüne uyarlanmış ve psikometrik özelliklerinin güvenilir olduğu tespit edilmiştir. Bu form, öğrencilerin kariyer uyum becerilerini davranışsal düzeyde inceleyen önemli bir araçtır.

Ölçek, bireylerin kariyerlerini aktif olarak inşa etme süreçlerini ele alan Savickas’ın Kariyer Yapılandırma Kuramı‘ndan türetilen adaptasyon sonuçlarını (Adaptation Results) ölçmektedir. Lise öğrencilerinin kariyer yollarına yönelik ne kadar somut adımlar attığını belirlemeye yardımcı olur.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Yapılandırma, Kariyer Gelişimi, Kariyer Uyumu, Lise Öğrencileri, Psikometrik Özellikler, Uyarlama, Belirginleştirme, Keşfetme, Karar Verme, Hazırlık.

Yazarlar

Kemal Öztemel, E. Y. Akyol.

Amaç

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri’nin temel amacı, lise çağındaki gençlerin kariyer gelişiminde attıkları somut adımları ve gösterdikleri davranışsal ilerlemeyi ölçmektir. Envanter, öğrencilerin kariyer keşiflerini ne ölçüde gerçekleştirdiklerini, mesleki kararlarını ne kadar netleştirdiklerini ve bu kararları hayata geçirmek için ne kadar hazırlık yaptıklarını belirlemeyi hedefler. Elde edilen veriler, kariyer danışmanlığı hizmetlerinin planlanması ve öğrencilerin kariyer adaptasyon süreçlerine destek olunması açısından önemlidir.

Bu araç, özellikle Kariyer Yapılandırma Modeli kapsamında, uyum kaynaklarından (Adaptive Readiness) kaynaklanan uyum sonuçlarını (Adaptation Results) değerlendirmede kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, bireyin kariyer adaptasyon sürecindeki davranışsal sonuçlarını temsil eden dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Bu boyutlar, öğrencilerin kariyerlerini yapılandırma yolculuğundaki farklı aşamaları temsil eder ve toplam 18 maddeden meydana gelir. Yapı, öğrencilerin kariyer gelişiminde bulundukları aşamayı ve bu aşamadaki eylem düzeylerini belirler.

Envanterin ölçtüğü dört alt boyut şunlardır:

• Belirginleştirme (Billurlaşma): Bireyin yetenek ve becerilerini fark etme, kariyer kimliğini netleştirme düzeyi.
• Keşfetme: Farklı iş ve meslek türlerini öğrenme, bilgi toplama ve seçenekleri araştırma düzeyi.
• Karar Verme: Seçilen mesleğe nasıl ulaşılacağını planlama ve somut kararlar alma düzeyi.
• Hazırlık: Tercih edilen iş/meslek için gerekli eğitimi veya becerileri edinmeye başlama düzeyi.

Geçerlik

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri’nin (Lise Formu) geçerlik çalışmaları, Öztemel ve Akyol (2021) tarafından yürütülen uyarlama çalışması kapsamında detaylıca incelenmiştir. Çalışmada, ölçeğin yapısal geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak test edilmiş ve dört faktörlü yapının orijinal modele uygun olduğu gösterilmiştir.

Ayrıca, çalışmanın temel amacı olan “Uyum Hazırlığından Uyum Sonuçlarına” geçişi test etme, ölçeğin teorik olarak beklenen diğer kariyer değişkenleriyle ilişkilerini inceleyerek ölçüt bağıntılı geçerliğe dair kanıtlar sunmuştur. Bu bulgular, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı kariyer adaptasyon sonuçları yapısını başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri’nin iç tutarlılığı, Cronbach Alfa katsayısı kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve alt boyutların da kabul edilebilir düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• Toplam Puan Cronbach Alfa İç Tutarlık Katsayısı: .90
• Belirginleştirme (Billurlaşma) Alt Boyutu: .72
• Keşfetme Alt Boyutu: .75
• Karar Verme Alt Boyutu: .85
• Hazırlık Alt Boyutu: .73

Genel ve alt boyut güvenirlik katsayılarının .70 ve üzerinde olması, ölçeğin tekrarlı ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceğine işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Lise Formu), dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, Kariyer Yapılandırma Modeli‘nde tanımlanan davranışsal adaptasyon sonuçlarını yansıtmaktadır. Ölçek toplam 18 maddeden oluşmaktadır ve maddeler alt boyutlara aşağıdaki şekilde dağılmıştır:

• Belirginleştirme (Billurlaşma): 6 madde (Yetenek ve becerileri fark etme).
• Keşfetme: 3 madde (Farklı iş türlerini öğrenme).
• Karar Verme: 5 madde (Seçilen mesleğe ulaşma yollarını planlama).
• Hazırlık: 4 madde (Tercih edilen iş/meslek için eğitime başlama).

Uyarlama çalışmasında gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi, bu dört faktörlü modelin Türk lise öğrencisi örnekleminde iyi bir uyum sergilediğini doğrulamıştır.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: 18 maddelik, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği. Derecelendirme sistemi, bireyin eylem düzeyini yansıtır:

• 5 = Bunu çoktan yaptım.
• 4 = Şuan bunun için ne yapılması gerekiyorsa yapıyorum.
• 3 = Bunun hakkında ne yapacağımı biliyorum.
• 2 = Bunun hakkında düşündüm ama ne yapacağımı bilmiyorum.
• 1 = Henüz bunun hakkında çok fazla düşünmedim.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Lise Formu).

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Lise öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki lise öğrencileri örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirime dayalı nicel envanter.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları ve izin süreçleri hakkında bilgi almak için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Testin uyarlama ve psikometrik özelliklerinin belirlendiği temel çalışma 2021 yılında yayımlanmıştır.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected] (Kemal Öztemel).

Kaynakça

Öztemel, K., & Akyol, E. Y. (2021). From Adaptive Readiness to Adaptation Results: Implementation of Student Career Construction Inventory and Testing the Career Construction Model of Adaptation. Journal of Career Assessment, 29(1), 54–75. https://doi.org/10.1177/1069072720930664

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: ogrenci-kariyer-yapilandirma-envanteri-lise-formu-toad.pdf

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Lise Formu) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Yetenek ve becerilerimi fark etmek (Belirginleştirme, 6 madde).
• Farklı iş (meslek) türlerini öğrenmek Keşfetme, 3 madde).
• Seçtiğim mesleğe nasıl ulaşılacağını planlamak (Karar verme, 5 madde).
• Tercih ettiğim iş/meslek için ihtiyacım olan eğitime başlamak (Hazırlık, 4 madde).