Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Üniversite Formu)

Özet

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Üniversite Formu), Kariyer Yapılandırma Modeli temelinde geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, üniversite öğrencilerinin kariyer gelişim süreçlerinde gösterdikleri uyum yeteneği davranışlarını ve kariyer yapılandırma eylemlerini ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmıştır. Envanter, öğrencilerin kariyer kimliklerini netleştirme, mesleki seçenekleri keşfetme, kariyer kararı alma ve bu kararlar doğrultusunda hazırlık yapma düzeylerini değerlendiren dört temel alt boyuttan oluşmaktadır. Ölçek, özellikle kariyer danışmanlığı ve rehberlik hizmetlerinde öğrencilerin kariyer gelişim ihtiyaçlarını belirlemede güçlü bir araç olarak hizmet vermektedir.

Anahtar Kelimeler

Kariyer Gelişimi, Kariyer Yapılandırma, Üniversite Öğrencileri, Kariyer Uyum Yeteneği, Belirginleştirme, Keşfetme, Karar Verme, Hazırlık, Uyarlama.

Yazarlar

Elvan Yıldız-Akyol, K. Öztemel

Amaç

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Üniversite Formu)’nun temel amacı, Türk üniversite öğrencilerinin kariyer yapılandırma süreçlerine yönelik adaptif eylemlerini ve davranışlarını psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bir biçimde değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması, öğrencilerin kariyer kimliklerini inşa etme aşamalarını, Super’in gelişim kuramlarından beslenerek Savickas tarafından geliştirilen Kariyer Yapılandırma Modeli çerçevesinde ölçmeyi hedefler. Elde edilen veriler, öğrencilerin kariyer planlama ve müdahale programlarına olan ihtiyacını belirlemek için kullanılmaktadır.

Yapı

Ölçek, kariyer yapılandırma sürecinin dört temel aşamasını temsil eden dört faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu yapı, bireyin kariyer kimliğini oluşturma ve mesleki yola hazırlanma adımlarını kapsamaktadır. Toplam 18 maddeden oluşan envanterin alt boyutları ve madde sayıları şunlardır:

• Belirginleştirme (Billurlaşma): Bireyin kişiliğinin net bir resmini/biçimini oluşturmasını ve kariyer kimliğini belirginleştirmesini ölçer (6 madde).
• Keşfetme: Bireyin kendisine uyabilecek kariyer seçeneklerini araştırmasını ve değerlendirmesini ölçer (3 madde).
• Karar Verme: Bireyi memnun edecek bir kariyer seçimi yapma sürecini ölçer (5 madde).
• Hazırlık: Tercih edilen iş veya kariyer için gerekli olan eğitime veya becerilere başlamayı ölçer (4 madde).

Geçerlik

Ölçeğin Türkçeye uyarlama çalışması, Yıldız-Akyol ve Öztemel (2021) tarafından yürütülmüştür. Orijinal kaynakta doğrudan geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uluslararası hakemli bir dergide (Current Psychology) yayımlanan bu iki aşamalı çalışmada, ölçeğin yapı geçerliğinin (Confirmatory Factor Analysis – DFA) ve faktör yapısının Türk örnekleminde korunduğu ve kabul edilebilir düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Geçerlik çalışmaları, envanterin Kariyer Yapılandırma Modeli’nin teorik dört faktörlü yapısını desteklediğini göstermektedir.

Güvenirlik

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri’nin güvenirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) kullanılarak değerlendirilmiştir. Elde edilen güvenirlik katsayıları, envanterin hem genel olarak hem de alt boyutlarda yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

• Toplam Puan Güvenirliği: .89
• Belirginleştirme (Billurlaşma): .72
• Keşfetme: .68
• Karar Verme: .89
• Hazırlık: .77

Özellikle toplam puan ve Karar Verme alt boyutunun yüksek güvenirlik katsayıları (.89) dikkat çekmektedir. Keşfetme alt boyutunun güvenirliği (.68) ise psikometrik açıdan kabul edilebilir sınırların hemen üzerinde yer almaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısı, Kariyer Yapılandırma Modeli‘nin teorik çerçevesine uygun olarak dört faktörlü bir yapıyı desteklemektedir. Uyarlama çalışmasında genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak, maddelerin belirlenen dört alt boyuta (Belirginleştirme, Keşfetme, Karar Verme, Hazırlık) yüklenimlerinin test edildiği varsayılmaktadır. Bu analizler, envanterin yapısal bütünlüğünü ve teorik modeli temsil etme yeteneğini doğrulamıştır. Envanter, bu dört faktör altında toplam 18 madde içermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: 18 maddeden oluşan, dört alt boyutlu, öz bildirim envanteri.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılmaktadır:

1. Henüz bunun hakkında çok fazla düşünmedim.
2. Bunun hakkında düşündüm ama ne yapacağımı bilmiyorum.
3. Bunun hakkında ne yapacağımı biliyorum.
4. Şuan bunun için ne yapılması gerekiyorsa yapıyorum.
5. Bunu çoktan yaptım.

Mevcut Diller: Türkçe

Hedef Kitle: Üniversite Öğrencileri

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik dönemi (Genellikle 18-25 yaş aralığı)

Nüfus Detayları: Türk Üniversite Öğrencileri örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, katılımcıların kariyer yapılandırma eylemlerine ne ölçüde katıldıklarını belirtmelerini gerektiren bir öz bildirim envanteridir.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Likert Ölçeği, Kariyer Danışmanlığı, Öğrenci Gelişimi, Mesleki Kimlik, Ölçek.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021 (Türkçeye uyarlama ve yayın yılı)

İzinler ve Ücret: Envanterin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım koşulları ve potansiyel ücretler için yazarın kendisi ile doğrudan irtibat kurulmalıdır.

Kaynaklar

Yıldız-Akyol, E. & Öztemel, K. (2021). Implementation of career construction model of adaptation with Turkish University students: A two-study paper. Current Psychology, Advanced online publication. https://doi.org/10.1007/s12144-021-01482-4

Öğrenci Kariyer Yapılandırma Envanteri (Üniversite Formu) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Kişiliğimin net bir resmini/biçimini oluşturmak (Belirginleştirme, 6 madde).
• Bana uyabilecek kariyerleri araştırmak (Keşfetme, 3 madde).
• Beni memnun edecek bir kariyer seçmek (Karar verme, 5 madde).
• Tercih ettiğim iş/kariyer için ihtiyacım olan eğitime başlamak (Hazırlık, 4 madde).