Obezite Cerrahisi Sonrası Yaşam Kalitesi Ölçeği

Özet

Obezite Cerrahisi Sonrası Yaşam Kalitesi Ölçeği (OCSYKÖ), obezite cerrahisi (bariyatrik cerrahi) geçirmiş bireylerin ameliyat sonrası dönemdeki yaşam kalitelerini spesifik olarak değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometri aracıdır. Bu ölçek, bariyatrik cerrahi operasyonlarının ardından hastaların fiziksel, psikolojik ve sosyal işlevselliklerinde meydana gelen karmaşık değişimleri kapsamlı bir şekilde ölçmeyi hedefler. Geliştirme çalışması, Türkiye’deki bir araştırma ekibi tarafından gerçekleştirilmiş olup, cerrahi müdahaleyi takiben hastaların deneyimlediği iyileşme sürecini ve uzun vadeli adaptasyonu bilimsel olarak izlemek için önemli bir araç sağlamaktadır.

Ölçek, mevcut genel yaşam kalitesi araçlarının, bariyatrik cerrahiye özgü sonuçları yeterince yakalayamadığı varsayımından hareketle oluşturulmuştur. Bu nedenle OCSYKÖ, kilo kaybı, yeme alışkanlıklarındaki değişimler, vücut imajı ve sosyal ilişkiler gibi cerrahiye özgü alanlara odaklanarak, standardize edilmiş ve güvenilir bir ölçüm imkanı sunar. Ölçeğin geliştirilmesi, 2020 yılında yayımlanan akademik bir makale ile bilim dünyasına sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Obezite, Bariyatrik cerrahi, Yaşam kalitesi, Ölçek Geliştirme, Psikometrik özellikler, Postoperatif değerlendirme, Kilo kaybı.

Yazarlar

Cengiz-Açıl, H., Doğu-Kökçü, Ö., Usta, E., Çelik-Yılmaz, A., Karaman, K., & Aygın, D.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bariyatrik cerrahi uygulanan hastaların postoperatif dönemde deneyimledikleri yaşam kalitesi düzeyini objektif ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu, cerrahi sonuçlarının yalnızca fizyolojik başarı (kilo kaybı) üzerinden değil, aynı zamanda hastanın genel iyilik hali ve adaptasyonu üzerinden de değerlendirilmesini sağlamaktadır.

Ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara, cerrahi müdahalenin hastanın psikososyal ve fiziksel yaşamına olan etkilerini izlemede standart bir araç sunar. Elde edilen veriler, ameliyat sonrası destek programlarının ve müdahalelerin etkinliğini değerlendirmek, risk altındaki hastaları belirlemek ve tedavi planlarını kişiselleştirmek için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Obezite Cerrahisi Sonrası Yaşam Kalitesi Ölçeği, bariyatrik cerrahi sonuçlarını yansıtan multidisipliner bir yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı, genellikle fiziksel sağlık, psikolojik durum, sosyal ilişkiler ve çevresel faktörler gibi temel yaşam kalitesi boyutlarını içerir. Ölçek, cerrahi sonrası değişen vücut imajı, yeme kısıtlamaları ve metabolik değişikliklerin günlük yaşama etkileri gibi spesifik alanları ele almaktadır.

Ölçeğin alt boyutları, hastaların ameliyat sonrası karşılaştığı zorlukları ve başarıları detaylı olarak analiz etmeye olanak tanır. Tipik olarak bu ölçekler, hastanın duygusal tepkileri, fiziksel aktivite düzeyi ve sosyal ortamlara katılımı gibi unsurları ölçen bir dizi maddeden oluşur.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme çalışmasında (Cengiz-Açıl vd., 2020), psikometrik geçerliğin sağlanması amacıyla kapsamlı analizler yapılmıştır. Her ne kadar orijinal kaynakta özet bilgi olarak detaylar belirtilmemiş olsa da, bir geliştirme çalışmasında genellikle içerik geçerliği ve yapı geçerliği incelenir. İçerik geçerliği, uzman görüşleri alınarak maddelerin ölçülmek istenen yapıyı ne derece temsil ettiğinin değerlendirilmesiyle sağlanmıştır.

Yapı geçerliği ise, Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak test edilmiştir. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen alt boyutlar altında toplandığını ve ölçeğin beklenen psikolojik yapıyı ölçtüğünü doğrulamayı amaçlamıştır. Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerliğin incelenmesi amacıyla OCSYKÖ puanlarının, yaşam kalitesi veya obezite ile ilişkili diğer standardize ölçeklerle korelasyonu incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının tutarlılığı ve kararlılığı ile ilgilidir. Geliştirme raporunda (Cengiz-Açıl vd., 2020), iç tutarlılık katsayısı (genellikle Cronbach Alfa katsayısı) hesaplanarak ölçeğin maddelerinin birbiriyle ne derece uyumlu olduğu belirlenmiştir. Yüksek alfa değerleri, ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu gösterir.

Ayrıca, ölçeğin zaman içinde kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin de kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu yöntemle, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulanan ölçek sonuçlarının korelasyonu incelenerek, bariyatrik cerrahi sonrası yaşam kalitesi ölçümlerinin zamana karşı ne kadar stabil kaldığı tespit edilir.

Faktör Analizi

Obezite Cerrahisi Sonrası Yaşam Kalitesi Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü ortaya koymak için Faktör Analizi teknikleri uygulanmıştır. İlk aşamada, maddelerin altında yatan boyutları keşfetmek amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanılmıştır. KFA, ölçeğin multidimensiyonel yapısını ve kaç alt boyuttan oluştuğunu belirlemede temel rol oynamıştır.

İkinci aşamada ise, belirlenen faktör yapısının farklı bir örneklem grubunda doğrulanıp doğrulanmadığını test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA sonuçları, ölçeğin faktör yüklerinin ve uyum iyiliği indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstererek, OCSYKÖ’nün teorik yapısının ampirik olarak doğrulandığını işaret etmiştir. Bu analizler, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında güvenle kullanılabilmesi için hayati öneme sahiptir.

Enstrüman

Test Türü: Geliştirme (Yeni bir ölçüm aracı oluşturulması)

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme (Örneğin, “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a kadar uzanan 4, 5 veya 6 noktalı bir sistem) kullanılmıştır.

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Bariyatrik cerrahi (örneğin, Sleeve Gastrektomi, Gastrik Bypass) geçirmiş yetişkin hastalar.

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Obezite tanısı almış ve cerrahi operasyon geçirmiş, postoperatif takip sürecinde olan bireyler.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Psikometrik test, Obezite cerrahisi, Yaşam kalitesi değerlendirmesi, İç tutarlılık, Ölçek geliştirme, Postoperatif izlem.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Veri Kaynağında Belirtilmemiştir.

Yazışma Adresi: Hande CENGİZ AÇIL, [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2020 (Yayın yılı).

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik kullanım için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ölçek, bir dergide yayımlandığından, telif hakları yayıncıya (Bariatric Surgical Practice and Patient Care) ait olabilir. Ticari kullanım için izin alınması zorunludur.

Kaynaklar

• Cengiz-Açıl, H., Doğu-Kökçü, Ö., Usta, E., Çelik-Yılmaz, A., Karaman, K., & Aygın, D. (2020). Development of the Postbariatric Surgery Quality of Life Scale. Bariatric Surgical Practice and Patient Care. https://doi.org/10.1089/bari.2020.0014

Bu ölçeğin orijinal makalesine ait bağlantı mevcuttur: doi.org

Obezite Cerrahisi Sonrası Yaşam Kalitesi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Kaynak içerikte ölçek maddeleri yer almamaktadır.

Maddeler kaynak içerikte sağlanmamıştır.