Obsesif İnanışlar Ölçeği-44

Özet

Obsesif İnanışlar Ölçeği-44 (OİÖ-44), Obsesif Kompülsif Bozukluğun (OKB) bilişsel modelinde merkezi rol oynayan işlevsel olmayan inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir öz bildirim ölçeğidir. OİÖ-44, orijinal İngilizce formunun Türkçe diline uyarlamasıdır. Bu ölçek, OKB semptomatolojisinin sürdürülmesinde ve şiddetinde etkili olduğu düşünülen üç temel inanç alanını değerlendirmektedir. Ölçek, toplam 44 maddeden ve 7’li Likert tipi derecelendirmeden oluşmaktadır. Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları Boysan ve arkadaşları (2010) tarafından yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Obsesif İnanışlar Ölçeği, OİÖ-44, OKB, bilişsel model, uyarlama, psikometri.

Yazarlar

Boysan, M., Beşiroğlu, L., Çetinkaya, N., Atlı, A., Aydın, A.

Amaç

Obsesif İnanışlar Ölçeği-44’ün temel amacı, bireylerin obsesyon ve kompulsiyonlarını tetikleyen veya sürdüren işlevsel olmayan temel inançlarının yoğunluğunu ve doğasını saptamaktır. Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında OKB’nin bilişsel yapısını nicel olarak değerlendirmek ve bilişsel davranışçı terapi (BDT) yaklaşımlarında hedeflenecek alanları belirlemek için tasarlanmıştır. Türkçe uyarlaması, bu geçerli ve güvenilir aracı Türk popülasyonunun kullanımına sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek, obsesif eğilimleri olan bireylerde yüksek düzeyde görülen, aşırı sorumluluk alma, tehlikeyi abartma, mükemmeliyetçilik beklentisi ve düşünceleri kontrol etme ihtiyacı gibi çekirdek inançları ölçer. Bu inançların belirlenmesi, OKB tedavisinin başarısı için kritik öneme sahiptir.

Yapı

OİÖ-44, Obsesif Kompülsif Bozukluğun bilişsel teorisine dayanan, çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Ölçek, OKB’nin semptomlarına özgü olan ancak genel anksiyete bozukluklarından ayrılan üç ana inanç alanını temsil eden faktörlere ayrılmıştır:

• Sorumluluk/ Tehlike Beklentisi: Bireyin, olumsuz olayların gerçekleşmesinden kendisinin sorumlu olduğuna dair aşırı inancı ve tehlikeyi abartma eğilimi.
• Mükemmeliyetçilik/Kesinlik: Kusursuzluk arayışı, hatalara karşı aşırı toleranssızlık ve sonuçların kesin olmasını talep etme.
• Önem Verme/ Düşünceleri Kontrol Etme: Düşüncelerin kendisinin tehlikeli veya ahlaki açıdan yanlış olduğu inancı (düşünce-eylem kaynaşması) ve düşünceleri bastırma veya kontrol etme gerekliliği.

Geçerlik

OİÖ-44’ün Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Boysan ve arkadaşlarının (2010) uyarlama makalesinde detaylandırılmıştır. Uyarlama süreci, ölçeğin orijinal yapısını koruduğunu göstermek üzere yapısal geçerliği araştırmıştır. Bu araştırmada genellikle doğrulayıcı faktör analizi kullanılarak üç faktörlü yapının Türk örnekleminde de geçerli olduğu doğrulanmıştır.

Uyarlama çalışması, ayrıca OİÖ-44 puanlarının, OKB şiddetini ölçen diğer araçlarla (eş zamanlı geçerlik) ve ilgili psikopatolojilerle (ayrışan geçerlik) ilişkisini incelemiştir. Ölçeğin, OKB’ye özgü inançları doğru bir şekilde ölçtüğünü gösteren yüksek bir yapı geçerliği sergilemesi beklenmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemesi, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) üzerinden yapılmıştır. Boysan ve arkadaşlarının (2010) çalışması, OİÖ-44’ün hem toplam puanı hem de üç alt boyutu için yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Bu bulgular, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik analizleri ayrıca, test-tekrar test yöntemleri kullanılarak ölçeğin zaman içindeki kararlılığını da değerlendirmiş olabilir. Bu, ölçeğin kısa vadede değişmeyen temel inançları ölçme yeteneğini doğrular.

Faktör Analizi

OİÖ-44, adından da anlaşılacağı gibi 44 maddeden oluşur ve faktör analizi sonucunda üç ana alt boyuta ayrılmıştır. Bu faktör yapısı, orijinal ölçeğin teorik temelleriyle uyumludur ve bilişsel modelin üç temel inanç alanını temsil eder:

• Sorumluluk/ Tehlike Beklentisi (16 madde): Bu faktör, bireyin olayları kontrol etme ve olası zararları önleme konusundaki aşırı yüklenmişlik hissini yansıtır.
• Mükemmeliyetçilik/Kesinlik (16 madde): Bu faktör, her şeyin mutlak bir düzen içinde olması gerektiği ve hataların kabul edilemez olduğu inancını içerir.
• Önem Verme/ Düşünceleri Kontrol Etme (12 madde): Bu faktör, istenmeyen düşüncelerin varlığına veya içeriğine aşırı anlam yüklemeyi ve bu düşünceleri bastırma çabasını ölçer.

Ölçme Aracı

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz bildirim tipi anket (44 madde)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler (Klinik ve genel popülasyon)

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: OKB tanısı almış veya obsesif eğilimleri yüksek olan bireyler dahil olmak üzere, yetişkin yaş grubundaki bireylerin bilişsel inançlarını değerlendirmek için uygundur.

Test Metodolojisi: Maddeler, 7’li Likert tipi bir derecelendirme ölçeği kullanılarak yanıtlanır. Yanıtlar, “1=Hiç katılmıyorum” ile “7=Tamamen katılıyorum” arasında değişmektedir, bu da inancın yoğunluğunun detaylıca ölçülmesini sağlar.

Anahtar Kelimeler

Obsesyon, kompulsiyon, bilişsel terapi, psikolojik ölçme, Likert ölçeği, sorumluluk inancı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Murat Boysan

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Yok

Kurum E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri Yok

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2010

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve klinik amaçlarla kullanımı için sorumlu yazar (Murat Boysan) ile iletişime geçilmesi önerilir. Ticari kullanımlar için ayrı izinler gerekebilir.

Kaynaklar

Boysan, M., Beşiroğlu, L., Çetinkaya, N., Atlı, A. ve Aydın, A. (2010). Obsesif İnanışlar Ölçeği-44’ün (OİÖ-44) Türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Nöropsikiyatri Arşivi, 47, 216-222. doi: 10.4274/npa.5454

Makalenin orijinal PDF bağlantısı burada bulunmaktadır: noropsikiyatriarsivi.com

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki adresten indirilebilir: obsesif-inanislar-olcegi-44-toad.pdf

Obsesif İnanışlar Ölçeği-44 Maddeleri

Ölçek, toplam 44 maddeden oluşmaktadır ve maddeler aşağıdaki üç alt boyuta dağılmıştır:

• Sorumluluk/ Tehlike Beklentisi (16 m)
• Mükemmeliyetçilik/Kesinlik (16 m)
• Önem Verme/ Düşünceleri Kontrol Etme (12 m)