Obsesif İnançlar Anketi Kısa Formu

Özet

Obsesif İnançlar Anketi Kısa Formu (OİAKF), Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB) patolojisinin merkezinde yer alan ve işlevselliği bozan temel bilişsel inançları ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal Obsesif İnançlar Anketi’nin (Obsessive Beliefs Questionnaire – OBQ) kısaltılmış bir formunun Türkçe uyarlama çalışmasıdır. Bu ölçek, OKB semptomlarının sürdürülmesinde kritik rol oynayan altı ana inanç alanını daha az sayıda madde ile hızlı ve etkili bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Yorulmaz, Güngör ve Gökdağ (2019) tarafından yapılan bu çalışma, OİAKF’nin Türk kültürüne uygunluğunu ve gerekli psikometrik özellikler taşıyıp taşımadığını incelemiştir.

Ölçek, klinik ve araştırma ortamlarında OKB ile ilişkili bilişsel çarpıtmaların taranması ve değerlendirilmesi için pratik bir araç sunmaktadır. Orijinal kısa formlar gibi, OİAKF de genellikle Sorumluluk/Tehdit Abartılması, Mükemmeliyetçilik/Belirsizliğe Tahammülsüzlük ve Düşüncelerin Önemi/Kontrolü olmak üzere üç temel faktör yapısını korumayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Obsesif İnançlar Anketi, Kısa Form, OKB, Uyarlama, Bilişsel Çarpıtmalar, Psikometri, Psikometrik özellikler.

Yazarlar

Orçun Yorulmaz, Deniz Güngör, Cem Gökdağ

Amaç

Obsesif İnançlar Anketi Kısa Formu’nun temel amacı, obsesif kompulsif bozukluk ile ilişkili olan altı temel bilişsel inanç alanını, bireylerin bu inançlara ne ölçüde katıldığını belirleyerek ölçmektir. Bu inançlar; aşırı sorumluluk alma, tehdidi abartma, mükemmeliyetçilik ihtiyacı, belirsizliğe tahammülsüzlük, düşüncelere aşırı önem verme ve düşünceleri kontrol etme ihtiyacını içerir.

Bu uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş kısa formların Türkçe konuşan popülasyonlarda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için gerekli psikometrik kanıtları sağlamaktır. Bu sayede hem klinik uygulamada hızlı tarama hem de akademik araştırmalarda bilişsel modellerin incelenmesi mümkün olmaktadır.

Yapı

Ölçek, Obsesif İnançlar Modeli’ne dayanmaktadır ve OKB’nin bilişsel davranışçı tedavisinde hedeflenen temel altı inanç alanını yansıtır. Bu inançlar, bireyin obsesyonlarını tehdit edici, önemli ve kontrol edilmesi zor olarak algılamasına neden olan çekirdek düşünce şemalarıdır. OİAKF, bu altı alanı temsil eden maddelerden oluşur ve genellikle üç ana faktör altında toplanır:

1. Sorumluluk ve Tehdit Abartılması

2. Mükemmeliyetçilik ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük

3. Düşüncelerin Önemi ve Kontrolü

Bu faktör yapısı, ölçeğin yapı geçerliğini destekleyen temel teorik çerçeveyi oluşturur ve OKB’nin farklı bilişsel bileşenlerinin ayırt edilmesine olanak tanır.

Geçerlik

OİAKF’nin geçerlik çalışmaları, Yorulmaz, Güngör ve Gökdağ (2019) tarafından yayımlanan uyarlama makalesinde detaylı olarak sunulmuştur. Çalışmada, ölçeğin yapı geçerliği, faktör analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiş ve orijinal ölçeğin teorik yapısının Türkçe formda da korunduğu gösterilmiştir.

Uyarlama çalışması kapsamında ayrıca ölçüt bağıntılı geçerlik (convergent validity) incelenmiş, OİAKF puanlarının, OKB şiddeti ve genel anksiyete/depresyon düzeylerini ölçen diğer ölçeklerle beklenen yönde ilişkiler gösterdiği tespit edilmiştir. Bu, ölçeğin gerçekten obsesif inançları ölçtüğünü ve ilgili diğer psikopatolojilerden ayrışabildiğini göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik analizleri de uyarlama çalışmasında yer almaktadır. İç tutarlılık güvenilirliği (Cronbach alfa katsayısı), ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermek için hesaplanmıştır. Yüksek Cronbach alfa değerleri, OİAKF’nin maddelerinin homojen olduğunu ve içsel olarak tutarlı bir ölçüm sağladığını işaret etmektedir.

Bunun yanı sıra, ölçeğin zamana karşı kararlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir (bu bilgi detayları için orijinal makalenin incelenmesi gerekmektedir). Yüksek test-tekrar test korelasyonları, bireylerin obsesif inanç düzeylerinin kısa bir zaman aralığında kararlı kaldığını ve ölçeğin bu kararlılığı doğru bir şekilde yansıttığını gösterir.

Faktör Analizi

Obsesif İnançlar Anketi Kısa Formu’nun Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek için doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analiz, kısa formun orijinal üç faktörlü yapısının (Sorumluluk, Mükemmeliyetçilik, Önemi/Kontrolü) Türk örnekleminde ne ölçüde korunduğunu değerlendirmiştir.

Yapılan DFA sonuçları genellikle, üç faktörlü modelin veri ile iyi bir uyum sergilediğini göstermektedir, bu da OİAKF’nin, obsesif inançların temel teorik bileşenlerini Türk kültüründe de başarılı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır. Faktör yükleri ve uyum indeksleri (CFI, TLI, RMSEA) gibi istatistiksel göstergeler, makalede detaylıca sunulmuştur.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Bireyin kendini değerlendirdiği öz bildirim anketi.

Maddeler: Orijinal kısa formlara bağlı olarak genellikle 20 ila 21 madde içerir.

Derecelendirme: 7’li Likert Ölçeği (1=Hiç katılmıyorum ve 7=Tamamen katılıyorum).

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Klinik ve non-klinik yetişkin popülasyonları.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması genellikle üniversite öğrencileri ve/veya klinik hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama, kağıt-kalem veya dijital ortamda bireysel olarak gerçekleştirilir.

Orijinal makale (PDF) bu adresten indirilebilir: obsesif-inanclar-anketi-kisa-formu-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Obsesif İnançlar, Obsesif Kompulsif Bozukluk, Bilişsel Terapi, Kısa Ölçek, Likert Ölçeği, Psikopatoloji, Psikometrik özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Orçun Yorulmaz

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Makalede belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, İzmir (Yorulmaz’ın kurumu olduğu varsayılmaktadır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin ticari kullanımı ve izinleri için sorumlu yazar (Orçun Yorulmaz) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar genellikle referans gösterilerek ücretsiz yapılabilmektedir. Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının yayımlanma yılı 2019’dur.

Kaynaklar

Yorulmaz, O., Güngör, D. ve Gökdağ, C. (2019). Obsesif İnançlar Anketi: Kısa Formların Türkçeye uyarlanması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 30(3), 191-199. Doi:10.5080/u23433.

Makalenin yayımlandığı derginin web sitesi: turkpsikiyatri.com

Obsesif İnançlar Anketi Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte mevcut olmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır. Maddeler için orijinal makaleye başvurulmalıdır (Yorulmaz vd., 2019).

[Ölçek maddeleri buraya eklenecektir.]