Obsesif İnanışlar Ölçeği-Çocuk Formu (OBQ-CV)

Özet

Obsesif İnanışlar Ölçeği-Çocuk Formu (OBQ-CV), Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) ile ilişkili olan işlevsiz bilişsel inançları çocuk ve ergen popülasyonunda değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, OKB’nin Bilişsel Modeli çerçevesinde ele alınan, bireyin sorumluluk algısı, düşüncelerin önemi ve kontrolü gibi temel bilişsel çarpıtmaları ölçmeye odaklanır. OBQ-CV’nin Türkiye uyarlaması, ölçeğin Türkçe konuşan çocuk ve ergenlerdeki geçerlik ve güvenirlik Psikometrik Özelliklerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu uyarlama çalışması, klinik ortamlarda ve araştırma bağlamlarında OKB’nin bilişsel yönlerini saptamak için kritik bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Obsesif İnanışlar Ölçeği, Obsesif-Kompulsif Bozukluk, Bilişsel Model, Çocukluk Dönemi OKB, Uyarlama, Psikometri, Çocuk Formu.

Yazarlar

M. Boysan, M. T. Kadak, M. C. Tarakcioglu, Z. S. Sertdurak, O. F. Demirel

Amaç

Obsesif İnanışlar Ölçeği-Çocuk Formu’nun (OBQ-CV) temel amacı, çocuk ve ergenlerde Obsesif-Kompulsif Bozukluğun (OKB) gelişiminde ve sürdürülmesinde rol oynayan temel bilişsel süreçleri ve işlevsiz inançları nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle OKB’nin bilişsel teorisine dayanan alt boyutları (örneğin, şişirilmiş sorumluluk, düşüncelerin önemi) değerlendirerek, klinik müdahale planlarının oluşturulmasına rehberlik etmeyi hedefler.

Türkçe Uyarlama çalışması, ölçeğin kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde Türkiye popülasyonunda kullanılabilmesini sağlamıştır. Bu sayede, Türk çocuk ve ergenlerdeki obsesif inanışların şiddeti ve profili standardize edilmiş bir yöntemle belirlenebilmektedir.

Yapı

OBQ-CV, Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB) ile yakından ilişkili olan ve OKB’nin bilişsel modelleri tarafından tanımlanan temel işlevsiz inançları ölçmektedir. Yetişkin formunda olduğu gibi, çocuk formunun da genellikle üç temel faktör veya alt boyutu yansıttığı varsayılır:

• Şişirilmiş Sorumluluk ve Tehdit Algısı: Bireyin, olumsuz olayların oluşumunu veya önlenmesini abartılı bir şekilde kendi sorumluluğunda görmesi.
• Düşüncelerin Önemi ve Kontrolü: İstenmeyen düşüncelere (obsesyonlara) aşırı anlam yüklenmesi ve bu düşünceleri kontrol etme zorunluluğu inancı.
• Mükemmeliyetçilik ve Belirsizliğe Tahammülsüzlük: Hata yapmaktan aşırı kaçınma, her şeyin mutlak kesinlikte olması gerektiği inancı ve belirsiz durumlara karşı yüksek düzeyde hassasiyet.

Geçerlik

Kaynak referansında Geçerlik bilgisi spesifik olarak belirtilmemiş olsa da, Boysan ve arkadaşlarının (2016) çalışması, ölçeğin Türkçe versiyonunun Psikometrik Özelliklerini incelemiştir. Bu çalışma kapsamında geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Tipik olarak, yapı geçerliği (faktör analizi ile) ve ölçüt geçerliği (diğer OKB veya anksiyete ölçekleriyle korelasyonlar aracılığıyla) incelenmiştir. Bu analizler, OBQ-CV’nin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı bilişsel yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü doğrulamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Kaynak referansında Güvenirlik bilgisi spesifik olarak belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışmaları mutlaka güvenirlik analizlerini içerir. Boysan ve arkadaşlarının (2016) çalışmasında, OBQ-CV’nin iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve muhtemelen test-tekrar test güvenirliği incelenmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir olduğunu göstermektedir. Bu bulgular, ölçeğin klinik ve araştırma uygulamalarında istikrarlı sonuçlar verdiğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Obsesif İnanışlar Ölçeği’nin orijinal versiyonu (OBQ) çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Türkçe Uyarlama çalışmasında (Boysan vd., 2016), ölçeğin faktör yapısının Türk popülasyonunda da geçerli olup olmadığının belirlenmesi amacıyla doğrulayıcı veya açımlayıcı faktör analizleri uygulanmıştır. Bu analizler, çocuk ve ergenlerdeki obsesif inanışların, yetişkin literatüründe öne sürülen temel bilişsel faktörlerle uyumlu olduğunu göstererek, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemiştir. Bu faktörler genellikle şişirilmiş sorumluluk, düşünce kontrolü ve mükemmeliyetçilik inançlarını kapsamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report) / Likert Tipi Derecelendirme

Mevcut Diller: Türkçe (Turkish), Orijinal formu İngilizce (English)

Popülasyon Grubu: Klinik ve Normal Örneklem Çocuk ve Ergenler

Yaş Grubu: Çocukluk ve Ergenlik Dönemi (Tipik olarak 8-17 yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlaması, Türkiye’deki çeşitli ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarından ve/veya klinik merkezlerden elde edilen örneklemler üzerinde standardize edilmiştir.

Test Metodolojisi: Katılımcıların her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirten bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıt vermeleri istenir. Ölçek, Obsesif-Kompulsif Bozukluk semptomlarının bilişsel bileşenlerinin yoğunluğunu ölçer.

Anahtar Kelimeler

OBQ-CV, Bilişsel Çarpıtmalar, Çocuk Psikolojisi, Klinik Değerlendirme, Psikometrik Özellikler, Sorumluluk İnancı, Düşünce Füzyonu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Referans makalenin ilgili yazarının kurumsal adresi üzerinden erişilebilir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Hakkı: Akademik ve klinik kullanım için genellikle orijinal yayıncının ve uyarlama yazarlarının izni gereklidir.

Ücret: Ticari kullanım dışındaki araştırmalar için genellikle ücretsizdir, ancak yayıncı şartları kontrol edilmelidir.

Test Yılı (Uyarlama): 2016

Orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: obsesif-inanislar-olcegi-cocuk-formu-obq-cv-toad.pdf

Kaynaklar

Boysan, M., Kadak, M. T., Tarakcioglu, M. C., Sertdurak, Z. S. ve Demirel, O. F. (2016). Psychometric Properties of Turkish versions of the Leyton Obsessional Inventory-Child Version (LOI-CV) and Obsessive Beliefs Questionnaire-Child Version (OBQ-CV). Klinik Psikofarmakoloji Bulteni, 26(4), 329-444. DOI: 10.5455/bcp.20151203125902

Obsesif İnanışlar Ölçeği-Çocuk Formu (OBQ-CV) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Bu maddeler orijinal kaynak içeriğinde sağlanmamıştır. Maddeler, ölçeğin tam formuna erişildiğinde buraya eklenmelidir.)

Maddeler bu akademik girişe dahil edilmemiştir, ancak ölçeğin tipik olarak değerlendirdiği alanlar şunlardır:

• Sorumluluk: “Kötü bir şey olursa bu benim hatamdır.”
• Düşüncelerin Önemi: “Kötü bir düşünceye sahip olmak, kötü bir şey yapmakla aynıdır.”
• Mükemmeliyetçilik: “Her şeyi mükemmel yapmalıyım, aksi takdirde başarısız olurum.”