Obezite Farkındalık Ölçeği

Özet

Obezite Farkındalık Ölçeği (OFÖ), bireylerin obezite ve bu durumla ilişkili sağlık riskleri hakkındaki bilgi ve anlayış düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması Mehmen Emin Kafkas ve Gökhan Özen (2014) tarafından gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, ölçeğin Türk popülasyonunda kullanıma uygun psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermiştir.

Uyarlama süreci sonucunda, 20 maddeden ve üç alt boyuttan oluşan bir yapı elde edilmiştir. Ölçek, yüksek düzeyde iç tutarlılık göstermiş ve hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile yapısal geçerliliği desteklenmiştir. OFÖ, halk sağlığı araştırmalarında ve obeziteye yönelik eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmede önemli bir araç olarak kullanılabilir.

Anahtar Kelimeler

Obezite, Farkındalık, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Sağlık Eğitimi, Türk Popülasyonu.

Yazarlar

Mehmen Emin Kafkas, Gökhan Özen

[quads id=5]

Amaç

Obezite Farkındalık Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin obezitenin nedenleri, sonuçları ve önlenmesi hakkındaki bilgi düzeylerini objektif olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle halk sağlığı uzmanları ve diyetisyenler için, hedef kitlelerinin obeziteye yönelik farkındalık eksikliklerini tespit etmede ve buna yönelik kişiselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirmede kritik bir rol oynar.

Kafkas ve Özen (2014) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kullanılan bu farkındalık ölçeğinin Türkçe konuşan popülasyonun kültürel ve dilsel yapısına uygun, geçerli ve güvenilir bir formunu bilim dünyasına kazandırmaktır. Elde edilen Türkçe form, obezite ile mücadelede farkındalığın ölçülmesini standart hale getirmeyi hedeflemektedir.

Yapı

Ölçek, bireylerin obezitenin sağlık üzerindeki etkileri, risk faktörleri ve sağlıklı yaşam biçimi seçimlerinin önemi hakkındaki bilişsel ve tutumsal boyutlarını ölçen “Obezite Farkındalığı” yapısını değerlendirmektedir. Bu yapı, sadece bilginin varlığını değil, aynı zamanda bu bilginin sağlık davranışlarına ne ölçüde yansıdığını da dolaylı olarak sorgulamaktadır.

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin 20 madde ve üç alt boyuttan oluşan bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu üç alt boyut, muhtemelen obezitenin sağlık riskleri, kötü beslenme alışkanlıkları gibi davranışsal nedenler ve genel olarak sağlıklı bir yaşam sürmenin önemi gibi farklı farkındalık alanlarını temsil etmektedir. Örneğin, obez çocukların kilolarıyla ilişkili örneğin diyabet gibi sağlık sorunlarının gelişmesinde daha yüksek risk olduğu bilgisi, sağlık riskleri farkındalığı alt boyutuyla ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), madde analizi ve ayırt edici geçerlik çalışmalarını içermiştir. AFA, ölçeğin uygun bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir.

AFA sonuçlarına göre, 20 maddelik ölçek yapısı toplam varyansın %44.66’sını açıklamaktadır. Madde yükleri .42 ile .72 arasında değişmektedir, bu da her bir maddenin kendi alt boyutuna yeterli düzeyde katkı sağladığını göstermektedir. DFA sonuçları ise (RMSEA=.046, CFI=.93, GFI=.91), bu üç faktörlü yapının teorik modele mükemmel uyum sağladığını ve ölçeğin yapı geçerliğinin yeterli düzeyde olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirlik katsayılarının hesaplanması yoluyla gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılığı değerlendirmek için kullanılan Cronbach Alpha değeri, ölçeğin genelinde 0.87 olarak bulunmuştur. Bu değer, psikometrik standartlara göre ölçeğin maddeleri arasında yüksek düzeyde bir homojenlik ve iç tutarlılık olduğunu işaret eder.

Test-tekrar test güvenirlik katsayıları, ölçeğin zamana karşı kararlılığını göstermiştir. Doğrulayıcı faktör analizi uyum indekslerinin (RMSEA=.046, CFI=.93, GFI=.91) kabul edilebilir sınırlar içinde olması, ölçeğin yapısal olarak da güvenilir olduğunu ve tekrarlanan ölçümlerde tutarlı sonuçlar vereceğini desteklemektedir. Sonuç olarak, Obezite Farkındalık Ölçeği’nin Türkçe formunun genel olarak geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçeğin üç alt boyutta toplandığını ve toplam 20 maddeden oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu yapı, ölçülen farkındalık kavramının farklı bileşenlerini kapsamaktadır.

Yapısal modelin doğrulanması için kullanılan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), üç faktörlü yapıyı desteklemiştir. Uyum indeksleri, modelin veri ile mükemmel düzeyde uyumlu olduğunu göstermiştir. Özellikle RMSEA değeri (.046) 0.05 sınırının altında, CFI (.93) ve GFI (.91) değerleri ise 0.90 sınırının üzerinde bulunarak, ölçeğin teorik yapısının güçlü bir şekilde desteklendiğini kanıtlamıştır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Biçim: Öz bildirimli, çok maddeli ölçek.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, araştırmanın yapıldığı bağlam göz önüne alındığında muhtemelen üniversite öğrencileri veya spor bilimleri alanındaki bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkin (Kesin yaş aralığı belirtilmemiştir.)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi’nde yayımlanmıştır, bu da örneklemin spor ve sağlık bilimleriyle ilgili bir bağlamdan seçilmiş olabileceğini düşündürmektedir.

Test Metodolojisi: 20 maddeden ve 3 alt boyuttan oluşan, Likert tipi derecelendirme kullanıldığı varsayılan anket tabanlı bir ölçme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Yapı Geçerliği, Güvenirlik Katsayısı, Faktör Yükleri, Obezite Farkındalığı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Test Yılı: 2014 (Türkçe Uyarlama Çalışması)

İzinler ve Ücretler: Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için sorumlu yazar Mehmen Emin Kafkas ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF İndirme Bağlantısı: Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: obezite-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Kafkas, M.E. ve Özen, G. (2014). Obezite Farkındalık Ölçeği’nin (Ofö) Türkçeye uyarlanması: Bir geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Beden Eğitimi ve Spor Bilimleri Dergisi, 1(2), 1-15.

[quads id=5]

Obezite Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 21 Normal bir kiloda olmak sağlıklı bir kişi olmak için önemlidir
• 3 Obez çocukların kilolarıyla ilişkili örneğin diyabet gibi sağlık sorunlarının gelişmesinde daha yüksek risk vardır.
• 14 Her gün abur cubur yemek gibi kötü yeme davranışları önemli bir obezite olma nedenidir.