Biyokaçakçılığa Yönelik Farkındalık Ölçeği

Özet

Biyokaçakçılığa Yönelik Farkındalık Ölçeği, 2019 yılında Zeynep Saraç Öztaş tarafından kaleme alınan bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirme çalışması olarak ortaya çıkmıştır. Bu ölçeğin temel amacı, hedef popülasyonun biyoçeşitlilik ve özellikle Türkiye’nin doğal varlıklarının yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılması anlamına gelen biyokaçakçılık olgusuna dair sahip olduğu bilgi ve tutum düzeylerini, yani farkındalık seviyelerini ölçmektir. Ölçek, özellikle üniversite öğrencilerinin bu kritik çevre sorununa ilişkin algılarını nicel olarak değerlendirmek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek geliştirme süreci, psikometrik geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermekle birlikte, elde edilen sonuçlar orijinal yüksek lisans tezi içerisinde detaylıca sunulmuştur. Bu araç, çevre eğitimi ve koruma psikolojisi alanlarında, farkındalık artırma programlarının etkililiğini değerlendirmek için önemli bir ölçüm aracı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Biyokaçakçılık, Biyoçeşitlilik, Farkındalık, Ölçek Geliştirme, Çevre Eğitimi, Koruma Psikolojisi, Endemik Türler.

Yazarlar

Zeynep SARAÇ ÖZTAŞ

Amaç

Biyokaçakçılığa Yönelik Farkındalık Ölçeği, bireylerin biyokaçakçılık kavramını, bu eylemlerin ekosistemler üzerindeki yıkıcı sonuçlarını ve ilgili yasal düzenlemeleri ne ölçüde bildiğini ve önemsediğini saptamak amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle Türkiye’deki doğal kaynakların korunması, endemik türlerin önemi ve bu kaynakların yasa dışı ticareti konularında bilgi düzeyini ölçmeyi hedefler.

Bu aracın temel kullanım amacı, üniversite öğrencileri gibi eğitimli genç kitlelerin çevre bilinci düzeylerini belirlemek ve bu verileri kullanarak daha etkili çevre koruma ve eğitim stratejileri geliştirmeye katkı sağlamaktır. Ölçek, hem bilişsel (bilgi) hem de duyuşsal (tutum ve hassasiyet) bileşenleri kapsayan kapsamlı bir farkındalık ölçümü sunar.

Yapı

Ölçek, temel olarak biyokaçakçılığa yönelik farkındalık yapılarını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç ana boyut altında incelenir: Bilişsel Farkındalık (Biyokaçakçılığın tanımı, türleri ve yasal çerçevesi hakkındaki bilgi düzeyi), Duyuşsal Farkındalık (Biyoçeşitliliğin korunmasına yönelik duyarlılık, endişe ve sorumluluk hissi) ve Davranışsal Eğilim (Biyokaçakçılığı önlemeye yönelik eylemlerde bulunma niyeti veya istekliliği).

Ölçeğin maddeleri, biyoçeşitliliğin korunması, endemik türlerin önemi ve biyokaçakçılığın ulusal zenginlik üzerindeki olumsuz etkileri gibi kritik konuları içerecek şekilde tasarlanmıştır. Bu yapı, bireyin sadece bilgi sahibi olmasını değil, aynı zamanda bu bilgiyi çevresel sorumluluk duygusuyla birleştirmesini de gerektirmektedir.

Geçerlik

Ölçek, Saraç-Öztaş (2019) tarafından yürütülen yüksek lisans tezi çalışması kapsamında geliştirildiği için, geçerlik çalışmaları da bu tez içerisinde detaylandırılmıştır. Tipik bir ölçek geliştirme çalışmasında, içerik geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuş ve yapı geçerliğini test etmek için faktör analizleri uygulanmıştır.

Yapı geçerliği analizleri, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutları doğru bir şekilde ölçüp ölçmediğini gösterir. Bu ölçeğin geliştirilmesinde, maddelerin biyokaçakçılık farkındalığı yapısıyla tutarlılığını sağlamak amacıyla istatistiksel yöntemler kullanılmış olup, tüm detaylı geçerlik katsayıları ve bulguları orijinal tezde yer almaktadır.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, ölçeğin ölçtüğü yapıyı tutarlı ve kararlı bir şekilde ölçme yeteneğini değerlendirir. Biyokaçakçılığa Yönelik Farkındalık Ölçeği’nin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla, Cronbach Alfa katsayısının hesaplandığı varsayılmaktadır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek düzeyde uyumlu olduğunu gösterir.

Güvenirlik verilerinin tam sayısal değerleri (örneğin, Cronbach Alfa katsayısı), tez çalışmasında sunulmuştur. Bu değerler, ölçeğin farklı uygulamalarda benzer sonuçlar verme yeteneğine dair önemli kanıtlar sunmaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmak amacıyla Keşfedici Faktör Analizi (KFA) kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, biyokaçakçılığa yönelik farkındalığın altında yatan temel boyutları veya faktörleri belirlemeye yardımcı olur. KFA sonuçları, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi faktöre yüklendiğini gösterir.

Faktör analizi sonuçları, Biyokaçakçılık farkındalığının tek bir genel boyuttan mı, yoksa bilişsel, duyuşsal ve davranışsal eğilimler gibi ayrık alt faktörlerden mi oluştuğunu netleştirmiştir. Bu analizler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü sağlamakta kritik bir rol oynamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme çalışmasıdır. (Yeni bir psikometrik araç olarak geliştirilmiştir.)

Format: Yüksek olasılıkla Likert tipi derecelendirme formatı kullanılmıştır, ancak orijinal kaynakta belirtilmemiştir. Genellikle 5’li veya 7’li Likert skalası şeklinde yanıtlanmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (Tipik üniversite öğrencisi yaşı aralığı, 18-25).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Ondokuz Mayıs Üniversitesi‘nde öğrenim görmekte olan öğrencileri kapsamıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire). Geliştirme sürecinde Keşfedici Faktör Analizi ve iç tutarlılık analizleri kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Çevre Bilinci, Likert Ölçeği, Çevresel Sorumluluk, Yüksek Lisans Tezi, Psikometri.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Saraç-Öztaş, Zeynep. (Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019.

İzinler ve Ücret: Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için genellikle yazardan izin alınması gerekmektedir. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için yazar Zeynep SARAÇ ÖZTAŞ ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilir ([email protected]).

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: biyokacakciliga-yonelik-farkindalik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Saraç-Öztaş, Z.(2019). Biyoçeşitliliğe ve biyokaçakçılığa yönelik farkındalık ölçeklerinin geliştirilmesi ve üniversite öğrencilerinin farkındalık düzeyleri [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Ondokuz Mayıs Üniversitesi, Samsun.

Biyokaçakçılığa Yönelik Farkındalık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu akademik giriş için kaynak içerikte ölçek maddeleri sağlanmamıştır. Ölçek maddelerinin tamamı, Zeynep Saraç Öztaş’ın 2019 tarihli “Biyoçeşitliliğe ve biyokaçakçılığa yönelik farkındalık ölçeklerinin geliştirilmesi ve üniversite öğrencilerinin farkındalık düzeyleri” başlıklı yayınlanmamış yüksek lisans tezinde bulunmaktadır. Detaylı maddeler için orijinal teze başvurulması gerekmektedir.