Nöroleptiklere Bağlı Akatizi Şiddetini Değerlendirme Ölçeği

Özet

Nöroleptiklere Bağlı Akatizi Şiddetini Değerlendirme Ölçeği, 1993 yılında Doğaner ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş olan bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, özellikle nöroleptik ilaç tedavisi gören hastalarda yaygın bir ekstrapiramidal yan etki olan Akatizi‘nin şiddetini objektif ve güvenilir bir şekilde değerlendirmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, Türk popülasyonunda bu zorlayıcı semptomun klinik takibini ve araştırmasını kolaylaştırmayı hedeflemiştir.

Ölçek, klinik uygulamalarda nöroleptik kaynaklı huzursuzluk ve motor ajitasyonun derecesini belirlemede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçeğin güvenilirliğine dair ilk çalışma, geliştiricileri tarafından Türk Psikiyatri Dergisi‘nde yayımlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Nöroleptik, Akatizi, Ekstrapiramidal Yan Etkiler, Şiddet Ölçeği, Psikofarmakoloji, Güvenirlik Çalışması, Geliştirme Ölçeği.

Yazarlar

İnci Doğaner, Süheyla Vahip, Ayşe Ayan, Nüket Çelebisoy, Işın Tuğlular.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, antipsikotik veya diğer nöroleptik ajanların kullanımı sonucunda ortaya çıkan Akatizi durumunun klinik şiddetini ve derecesini standart bir yöntemle ölçmektir. Akatizi, hastaların yaşam kalitesini ciddi şekilde düşüren ve tedaviye uyumu zorlaştıran bir durum olduğundan, bu ölçek klinisyenlere semptomların objektif takibi ve uygun tedavi stratejilerinin belirlenmesi konusunda yardımcı olmayı amaçlamaktadır.

Ölçek, özellikle akut ve kronik akatizi vakalarında semptomların zaman içindeki değişimini izlemek, farklı tedavi müdahalelerinin etkinliğini karşılaştırmak ve klinik araştırmalarda standart bir ölçüm aracı sağlamak için geliştirilmiştir.

Yapı (Ölçülen Kavram)

Ölçek, temel olarak “Nöroleptiklere Bağlı Akatizi Şiddeti” yapısını ölçmektedir. Akatizi, öznel bir huzursuzluk hissi ve buna eşlik eden motor huzursuzluk (yerinde duramama, bacak hareketleri) ile karakterize edilen bir ekstrapiramidal bozukluktur. Ölçek, hem hastanın öznel deneyimini hem de gözlemlenebilir motor belirtilerin derecesini kapsayan boyutları değerlendirerek akatizinin genel şiddetini nicelleştirmeyi hedefler.

Ölçülen bu yapı, farmakolojik tedavinin yan etkilerine odaklanarak, hastanın psikomotor durumundaki bozulmanın ciddiyetini yansıtır. Bu, özellikle antipsikotik ilaçların doz optimizasyonu ve yan etki yönetimi açısından hayati öneme sahiptir.

Geçerlik

Sağlanan kaynak referansında ölçeğin geçerliğine dair spesifik bir değer veya detaylı bilgi sunulmamıştır. Ancak, bir ölçeğin akademik kabul görmesi için yapı geçerliği, içerik geçerliği ve ölçüt geçerliği çalışmalarının yapılması beklenir. Bu ölçeğin geliştirme sürecinde, nöroleptik kullanan hastaların klinik gözlemleri temel alınarak içerik geçerliğinin sağlandığı varsayılabilir. İlerleyen çalışmalarda ölçeğin diğer bilinen akatizi ölçekleriyle (örneğin Barnes Akatizi Derecelendirme Ölçeği) korelasyonunun incelenmesi, ölçüt geçerliğine dair kanıtlar sunacaktır.

Güvenirlik

Ölçeğin geliştirilmesine dair yayımlanan temel çalışma, “Nöroleptiklere bağlı akatizi şiddetini değerlendirmek için geliştirilen bir ölçeğin güvenirliği” başlığını taşımaktadır. Bu, ölçek geliştiricilerinin öncelikle ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını kanıtlamaya odaklandığını göstermektedir.

Güvenirlik çalışmaları genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı), test-tekrar test güvenirliği ve uygulayıcılar arası güvenirlik (inter-rater reliability) gibi yöntemleri içerir. Bu ölçeğin klinik bir gözlem aracı olması nedeniyle, farklı klinisyenler tarafından yapılan değerlendirmelerde tutarlılık gösteren yüksek bir uygulayıcılar arası güvenirliğe sahip olması kritik önem taşımaktadır. Detaylı güvenirlik katsayıları, orijinal makalenin incelenmesiyle elde edilebilir.

Faktör Analizi

Sağlanan meta-verilerde ölçeğin faktör yapısına dair herhangi bir bilgi bulunmamaktadır. Akatizi semptomlarının öznel huzursuzluk ve motor ajitasyon olmak üzere iki ana bileşenden oluştuğu düşünüldüğünde, ölçeğin de bu iki temel boyutu ayıran bir faktör yapısına sahip olması muhtemeldir. Ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek için, geliştirme aşamasında keşfedici veya doğrulayıcı faktör analizi tekniklerinin kullanılmış olması beklenir.

Enstrüman Bilgileri

Test Türü: Geliştirme Ölçeği (Klinik Gözlem ve Derecelendirme Ölçeği)

Format: Derecelendirme (Spesifik derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak klinik gözleme dayalı likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanıldığı varsayılmaktadır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Nöroleptik ilaç tedavisi gören hastalar (Psikiyatrik bozukluklar nedeniyle tedavi gören bireyler).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Klinik psikiyatri popülasyonu baz alınmıştır).

Popülasyon Detayları: Şizofreni, bipolar bozukluk veya diğer psikotik durumlar nedeniyle antipsikotik ilaç kullanan ve Akatizi semptomları gösteren bireyler.

Test Metodolojisi: Klinisyen veya deneyimli araştırmacı tarafından hastanın hem öznel şikayetlerinin sorgulanması hem de motor davranışlarının gözlemlenmesi yoluyla yapılan derecelendirme. Psikometrik bir değerlendirme aracıdır.

Anahtar Kelimeler

Akatizi Şiddeti, Nöroleptikler, Psikiyatri, İlaç Yan Etkileri, Klinik Derecelendirme, İlaç Takibi, Ölçek.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: İnci Doğaner

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresleri: Kaynakta belirtilen iletişim adresi:

• [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta spesifik bir yazışma adresi belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 1993

İzinler ve Kullanım Ücreti: Bu ölçeğin ticari bir lisansa tabi olup olmadığı veya akademik kullanım için ücret gerektirip gerektirmediği kaynakta belirtilmemiştir. Ancak, 1993 yılında Türk Psikiyatri Dergisi‘nde yayımlanan bir geliştirme çalışması olduğu göz önüne alındığında, akademik ve klinik amaçlı kullanımlarda yazarlara atıf yapılması beklenir.

PDF Kaynağı: Orijinal makalenin PDF bağlantısı bu meta-verilerde sağlanmamıştır. Ancak makalenin özeti ve ilgili linkine aşağıdaki kaynaktan ulaşılabilir:

• turkpsikiyatri.com

Kaynaklar

1. Doğaner, İ., Vahip, S., Ayan, A., Çelebisoy, N. ve Tuğlular I. (1993). Nöroleptiklere bağlı akatizi şiddetini değerlendirmek için geliştirilen bir ölçeğin güvenirliği. Türk Psikiyatri Dergisi, 4(3).

Nöroleptiklere Bağlı Akatizi Şiddetini Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak meta-verilerinde yer almamaktadır. Ölçek maddelerine ulaşmak için yukarıda belirtilen 1993 tarihli orijinal bilimsel makalenin incelenmesi gerekmektedir.