Uçucu Madde Kullanımı Şiddetini Değerlendirme Ölçeği

Özet

Uçucu Madde Kullanımı Şiddetini Değerlendirme Ölçeği (UMKŞDÖ), ergen popülasyonunda uçucu madde kullanımının mevcut şiddet düzeyini ve klinik ciddiyetini objektif bir şekilde değerlendirmek amacıyla 2005 yılında Kültegin Ögel ve arkadaşları tarafından geliştirilmiş tek boyutlu bir psikometrik araçtır. Ölçek, 18 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert ölçeği formatını (0=Hiç – 4=En şiddetli durum) kullanmaktadır. Ölçeğin geliştirme çalışmaları, geçerlik ve güvenilirlik analizlerini içermekte olup, özellikle toplam puan bazında yüksek güvenilirlik değerleri elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Uçucu madde kullanımı, Madde Kullanımı, Ergenler, Bağımlılık Şiddeti, Psikometrik Ölçek, Geçerlik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Kültegin Ögel, A. Aksoy, A. Topuz, O. Liman, S. Coşkun.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ergen popülasyonunda uçucu madde kullanımının mevcut şiddet düzeyini ve klinik ciddiyetini nicel olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, klinik müdahale gereksinimini belirlemek ve bireyselleştirilmiş tedavi planlamasına rehberlik etmek için kritik öneme sahiptir.

UMKŞDÖ, özellikle uçucu madde kullanım bozukluklarının tanı ve tedavi süreçlerinde araştırmacılar ve klinisyenler tarafından kullanılması amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, kullanım sıklığı, bırakma isteği, harcanan zaman ve sosyal/yasal sonuçlar gibi bağımlılıkla ilişkili çeşitli boyutları tek bir şiddet puanı altında toplamayı amaçlamaktadır, böylece kullanımın genel ciddiyeti hakkında hızlı ve güvenilir bir fikir sunar.

Yapı

Ölçek, literatürde kabul gören bağımlılık şiddeti kriterlerine dayanarak, uçucu madde kullanımının şiddetini tek bir genel yapı (faktör) üzerinden ölçmektedir. Bu yapı, bireyin madde kullanımına yönelik davranışsal, bilişsel ve duygusal tepkilerinin yoğunluğunu ifade eder ve klinik değerlendirme için temel bir gösterge sağlar.

UMKŞDÖ, 18 madde ile kullanımın farklı yönlerini kapsamaktadır; bunlar arasında maddeyi bırakmayı isteme derecesi, madde kullanımına ayrılan zaman, suçla ilişkili davranışlar ve arkadaş çevresinde madde kullanımı gibi değişkenler bulunmaktadır. Ölçeğin tek boyutlu yapısı, uçucu madde kullanımının genel şiddetini bütüncül olarak ele aldığını ve ayrık alt boyutlar yerine tek bir toplam skorun yorumlanması gerektiğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, hem içerik geçerliğini hem de yapı geçerliğini desteklemek üzere tasarlanmıştır. İçerik geçerliği, alanında yetkin uzman görüşlerine başvurularak sağlanmıştır. Uzmanların ölçek maddelerine yönelik değerlendirmeleri, görsel analog ölçek (GAS) kullanılarak toplanmıştır. Uzman görüşlerinin ortalaması 5,87±1,68 olarak belirlenmiştir.

Yapı geçerliğini desteklemek amacıyla, uzman görüşlerinin ortalaması ile her iki görüşmeci tarafından uygulanan ölçek toplam puanlarının ortalaması arasındaki ilişki incelenmiştir. Bu analiz sonucunda, yüksek düzeyde anlamlı bir korelasyon katsayısı (r = 0.727, p<0.001) bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, uzmanların klinik kanaatlerinin, ölçekten elde edilen nicel skorlarla uyumlu olduğunu ve ölçeğin amaçlanan yapıyı ölçtüğünü doğrulamaktadır.

Güvenilirlik

Ölçeğin güvenilirlik değerlendirmesi, test-tekrar test yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Ölçek toplam puanı için test-tekrar test korelasyonu oldukça yüksek bulunmuştur (r = 0.845). Bu yüksek katsayı, ölçeğin zaman içinde tutarlı ölçümler yapabildiğini ve toplam şiddet skorunun yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Ancak, ölçeği oluşturan bazı spesifik değişkenlerde (bırakmayı isteme, zaman harcama, suç davranışı ve arkadaşlarda madde kullanımı) test-tekrar test korelasyon katsayısı 0.50’nin altında kalmıştır. Bu durum, bu spesifik davranışsal ve motivasyonel değişkenlerin doğası gereği daha değişken olabileceğini veya kısa vadede ölçüm hatasına daha açık olduğunu düşündürmektedir. Toplam skorun yüksek güvenilirliği, ölçeğin genel amaçlı kullanımı için yeterli sağlamlık sunmaktadır.

Faktör Analizi

Uçucu Madde Kullanımı Şiddetini Değerlendirme Ölçeği, 18 maddeden oluşan ve psikometrik analizler sonucunda tek boyutlu bir yapıya sahip olduğu belirlenmiş bir araçtır. Bu tek boyutlu yapı, tüm maddelerin ortak bir ‘uçucu madde kullanım şiddeti’ faktörünü ölçtüğünü ve bu faktörün ergenlerdeki klinik ciddiyeti temsil ettiğini göstermektedir.

Ölçek geliştirme çalışmasında uygulanan faktör analizi, uçucu madde kullanımının şiddetinin, bağımlılığın farklı yönlerini kapsasa da, tek bir sürekli değişken olarak ele alınmasının istatistiksel ve klinik olarak geçerli olduğunu desteklemiştir. Bu sonuç, ölçeğin yorumlanmasında tek bir toplam puanın yeterli bilgi sağladığını işaret eder.

Ölçek Bilgileri

Test Çeşidi: Geliştirme

Format: 18 maddeden oluşan tek boyutlu bir ölçektir.

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Ergenler

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi (Detaylı yaş aralığı kaynakta belirtilmemiştir.)

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki ergen popülasyonu üzerinde geliştirilmiş ve standartlaştırılmıştır.

Ölçme Metodolojisi: 5’li Likert ölçeği (0 = Hiç, 4 = En şiddetli durum). Uygulama, görüşmeciler eşliğinde veya öz bildirim şeklinde yapılabilir; geçerlik çalışmasında görüşmeci uygulaması kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikometri, Test-Tekrar Test Güvenilirliği, Faktör Analizi, Klinik Değerlendirme, Bağımlılık Şiddeti.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri Kaynakta Mevcut Değildir.

Kurumsal E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar Kültegin Ögel)

Yazışma Adresi: Veri Kaynakta Mevcut Değildir (Kaynakta Kültegin Ögel Sorumlu Yazar olarak belirtilmiştir).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek ilk olarak 2005 yılında yayımlanmıştır. Kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar Kültegin Ögel ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF makalesi indirilebilir. Orijinal PDF’in bağlantıları aşağıdadır:

• ucucu-madde-kullanimi-siddetini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf
• ogelk.net

Kaynaklar

Ögel, K., Aksoy, A., Topuz, A., Liman, O., & Coşkun,S. (2005). Ergenlerde Uçucu Madde Kullanımı Şiddetini Değerlendirme Ölçeğinin geliştirilmesi ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 16(3), 260-267.

Uçucu Madde Kullanımı Şiddetini Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Ölçek toplamda 18 madde içermektedir ve 5’li Likert formatında puanlanmaktadır (0=Hiç – 4=En şiddetli durum).