Bağımlılık Şiddetini Belirleme Ölçeği

Özet

Bağımlılık Şiddetini Belirleme Ölçeği (BŞBÖ), orijinal adı Addiction Severity Index (ASI) olan ve 1980’lerde geliştirilmiş yarı-yapılandırılmış bir klinik değerlendirme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, madde kullanım bozuklukları olan bireylerin yaşadığı sorunların şiddetini altı ana yaşam alanında kapsamlı bir şekilde değerlendirmektir. Türkçeye uyarlaması 2014 yılında Demirbaş ve arkadaşları tarafından yapılmış olup, özellikle erkek alkol bağımlılığı olan bireyler üzerindeki geçerlik ve güvenirlik çalışmaları ile standardize edilmiştir. Toplam 140 maddeden oluşan bu ölçek, bireyin tedaviye olan ihtiyacını ve sorunlarının ciddiyetini belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Bağımlılık Şiddetini Belirleme Ölçeği, Addiction Severity Index, Bağımlılık, Alkol Bağımlılığı, Yarı-Yapılandırılmış Ölçek, Psikometrik Uyarlama, Tedavi İhtiyacı.

Yazarlar

Hatice Demirbaş (Sorumlu Yazar), İlhan-Özgür, İ., Doğan, Y. B., Canatan, A.

Amaç

Bağımlılık Şiddetini Belirleme Ölçeği’nin temel amacı, madde kullanım bozuklukları olan bireylerin genel yaşam kalitelerini ve bağımlılığa bağlı olarak ortaya çıkan sorunların ciddiyetini çok boyutlu olarak ölçmektir. Ölçek, sadece madde kullanımının sıklığını değil, aynı zamanda tıbbi, istihdam, yasal, aile/sosyal ve psikiyatrik durum gibi altı kritik alandaki işlev bozukluğunu da belirleyerek tedavi planlamasına rehberlik etmeyi hedefler.

Türkçe uyarlama çalışması, bu aracın Türkiye’deki klinik popülasyonda, özellikle de alkol bağımlısı erkekler arasında, güvenilir ve geçerli bir şekilde kullanılabilirliğini sağlamayı amaçlamıştır. Bu çok boyutlu değerlendirme, klinisyenlerin hastaların sadece madde kullanımına odaklanmak yerine, bütüncül bir yaklaşımla ele almasını teşvik eder.

Yapı

Ölçek, bağımlılığın şiddetini ve bireyin yaşamındaki olumsuz etkilerini ölçen altı temel alt boyuttan oluşan yarı-yapılandırılmış bir yapıya sahiptir. Bu alt boyutlar, bireyin son 30 gün ve ömrü boyunca karşılaştığı sorunları değerlendirir. Ölçeğin sunduğu bu yapı, bağımlılığın tek bir sorun alanı yerine, karmaşık ve çok yönlü bir bozukluk olduğunu kabul eder.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, bir bireyin bağımlılıkla ilgili yaşam alanlarındaki bozulma derecesidir. Her bir alt boyut, o spesifik alandaki sorunların yoğunluğunu ve bireyin bu sorunlar nedeniyle ne kadar sıkıntı çektiğini gösteren bir şiddet puanı üretir.

Geçerlik

Bağımlılık Şiddetini Belirleme Ölçeği’nin (BŞBÖ) Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Demirbaş ve arkadaşları (2014) tarafından gerçekleştirilmiştir. Orijinal ASI’nin yapısal geçerliği, altı ayrı yaşam alanını temsil eden klinik alan skorlarının tutarlılığını sağlamıştır.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliği ve eş zamanlı geçerliği incelenmiştir. Özellikle alkol bağımlısı erkek hastalarla yapılan bu çalışmada, ölçeğin klinik olarak ilgili değişkenleri doğru bir şekilde ölçtüğü ve bağımlılık şiddetini diğer klinik değerlendirmelerle uyumlu olarak yansıttığı tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, Türkçe uyarlama çalışmasının temel bileşenlerinden biridir. Orijinal ASI, yüksek düzeyde test-tekrar test güvenirliği ve iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) sergilemektedir.

Türkçe versiyonun güvenirlik bulguları, altı ana alt boyutun her birinde kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılık katsayılarına ulaşıldığını göstermektedir. Bu, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğü anlamına gelmektedir, böylece klinisyenlerin elde ettiği şiddet puanlarının zaman içinde stabil olduğu varsayılabilir.

Faktör Analizi

Bağımlılık Şiddetini Belirleme Ölçeği, klinik değerlendirme amacıyla tasarlanmış olup, psikometrik faktör analizinden ziyade, klinik olarak belirlenmiş altı bağımsız alana ayrılmıştır. Bu altı boyut, ölçeğin doğal faktör yapısını temsil eder ve her biri ayrı bir klinik sorun alanını ölçer.

Uyarlama çalışmalarında, temel olarak altı boyutlu yapının Türk kültürüne ve klinik örneklemine uygunluğunun test edilmesi hedeflenmiştir. Bu altı boyutun her biri, bağımlılıkla ilişkili sorunların farklı yönlerini temsil eder ve bu ayrım, tedavi planlamasında multidisipliner bir yaklaşım için kritik öneme sahiptir.

Ölçek Yapısı

Test Türü: Uyarlama

Format: Yarı-Yapılandırılmış Görüşme Ölçeği (Klinisyen veya eğitimli personel tarafından uygulanır)

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal: İngilizce)

Popülasyon Grubu: Madde kullanım bozukluğu olan bireyler (Uyarlama çalışması: Alkol bağımlısı erkekler)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Ölçek, başlangıçta genel madde bağımlısı popülasyon için geliştirilmiş olsa da, Türkçe uyarlama çalışması alkol bağımlılığı tanısı almış erkek hastalar üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, bireyin geçmiş 30 günlük durumu ve yaşam boyu geçmişi hakkında detaylı bilgi toplar. Görüşme, altı ana alandaki sorun şiddetini 0 (sorun yok) ile 9 (çok şiddetli sorun) arasında derecelendirmeyi içerir. Görüşme süresi genellikle 45 ila 60 dakika arasında değişir.

Anahtar Kelimeler

ASI, Bağımlılık Şiddeti, Çok Boyutlu Değerlendirme, Tıbbi Durum, Yasal Durum, Psikiyatrik Durum, Klinik Değerlendirme, Hatice Demirbaş.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler ve Ücret ile Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2014

İzinler ve Ücret: Ölçeğin klinik veya araştırma amaçlı kullanımı için orijinal geliştiricilerin (Addiction Severity Index) ve Türkçe uyarlama çalışması sorumlu yazarının izni gerekebilir. Akademik araştırmalarda kullanım genellikle izinle mümkündür.

Kaynaklar

Demirbaş, H., İlhan-Özgür, İ., Doğan, Y. B. ve Canatan, A. (2014). Reliability and validity of the Turkish version of the Addiction Severity index in male alcohol dependents. Noropsikiyatri Arşivi, 51(3), 216-221. https://www.dx.doi.org/10.4274/npa.y6767

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: noropsikiyatriarsivi.com

Ölçeğin orijinal PDF’i aşağıdaki adresten indirilebilir: bagimlilik-siddetini-belirleme-olcegi-toad.pdf

Bağımlılık Şiddetini Belirleme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Altı alt boyut ve 140 maddeden oluşan yarı-yapılandırılmış bir ölçek

• Tıbbi Durum (11 m): Tıbbi sorun yaşanan günler
• İstihdam Durumu (6 m): Son 3 yıldaki olağan iş durumu
• Yasal Durum (24 m): Mevcut hukuki sorunların ciddiyeti
• İlaç/Alkol Alımı (30 m): Alkol problemi yaşanan günler
• Aile/Sosyal İlişkiler (27 m): Aile çatışmalarının yaşandığı günler
• Psikiyatrik Durum (22 m): Ciddi depresyon yaşantısı