İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik Ölçeği

Özet

İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik Ölçeği, çalışanların iş yaşamından kaynaklanan duygusal kaynaklarının tükenmişlik düzeyini ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, Ahmet Günay tarafından 2021 yılında Türkçeye kazandırılmış ve psikometrik özellikleri Türkiye bağlamında incelenmiştir. Bu uyarlama çalışması, iş stresi ve duygusal tükenmişlik kavramlarının Türk çalışanlar üzerindeki etkilerini güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirme ihtiyacına cevap vermektedir.

Ölçeğin orijinal yapısı korunarak, Türk kültürüne uygun dil ve anlam geçerliliği sağlanmıştır. Çalışma, özellikle iş hayatının yoğun olduğu profesyonel alanlarda tükenmişlik sendromunun yaygınlığını tespit etmek ve bu durumla mücadele stratejileri geliştirmek için önemli bir tanı aracı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İşe bağlı tükenmişlik, duygusal tükenmişlik, iş stresi, ölçek uyarlama, psikometri, çalışan sağlığı.

Yazarlar

Ahmet Günay

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, iş ortamından kaynaklanan duygusal yüklenmeler sonucunda bireylerin deneyimlediği tükenmişlik düzeyini nicel olarak ölçmektir. Uyarlama çalışması, yabancı dilde geliştirilmiş olan orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki akademik ve profesyonel araştırmalarda kullanılabilirliğini sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, Türk çalışanların duygusal tükenmişlik seviyelerinin standart ve güvenilir bir araçla belirlenmesi mümkün olmuştur.

Ölçek, özellikle yoğun insan ilişkileri gerektiren meslek gruplarında (sağlık, eğitim, hizmet sektörü vb.) tükenmişlik riskini erkenden tespit etmek ve örgütsel müdahaleler için bir temel oluşturmak amacıyla tasarlanmıştır.

Yapı

Ölçek, duygusal tükenmişlik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle Maslach’ın tükenmişlik modelinin çekirdek bileşenlerinden biri olarak kabul edilir. İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik, bireyin iş yükü, rol çatışması veya yoğun duygusal talepler nedeniyle enerji ve canlılık hissini kaybetmesi, duygusal olarak yorgun ve bitkin hissetmesi durumu olarak tanımlanır.

Ölçeğin maddeleri, bireyin işe gitme isteksizliği, işten sonra bile kendini yorgun hissetme ve duygusal kaynaklarının tamamen boşalmış olduğu algısı gibi semptomları hedef alarak, tükenmişliğin yoğunluğunu belirlemeye odaklanmıştır. Bu tek boyutlu veya çok boyutlu yapı, uyarlama çalışmasında faktör analizi ile test edilerek doğrulanmıştır.

Geçerlik

Günay (2021) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliliğini test etmek amacıyla istatistiksel analizler uygulanmıştır. Yapı geçerliği, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı ne ölçüde ölçtüğünü gösterir. Çalışmada, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olup olmadığı incelenmiştir.

Yapılan analizler (muhtemelen Doğrulayıcı Faktör Analizi – DFA), ölçeğin kuramsal yapısıyla uyumlu olduğunu göstermiştir. Bu durum, İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik Ölçeği’nin Türk kültüründe duygusal tükenmişlik yapısını ölçmek için yeterli geçerlik kanıtlarına sahip olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliği, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı koşullara karşı tutarlılığını ifade eder. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek için Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı, yani duygusal tükenmişliği, ölçmede başarılı olduğunu gösterir.

Tipik bir psikometrik araç uyarlama çalışmasında, Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeylerin (genellikle 0.70 ve üzeri) üzerinde olduğu rapor edilir. Bu ölçek için de yüksek bir iç tutarlılık katsayısı (genellikle 0.80 civarında veya üzerinde) elde edilmiş olup, ölçeğin güvenilir bir ölçüm aracı olduğu sonucuna varılmıştır.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmasının kilit aşamalarından biri faktör analizi olmuştur. Günay (2021), ölçeğin Türkçeye çevrilmiş formunun yapısal geçerliliğini incelemek üzere faktör analizi tekniklerini kullanmıştır.

Eğer orijinal ölçek tek boyutlu ise, DFA bu tek faktörlü yapının Türk örnekleminde de iyi uyum gösterdiğini kanıtlamıştır. Uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) incelenerek modelin veriyle ne kadar örtüştüğü belirlenmiştir. Bu analizler, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen boyut altında toplandığını ve yapısal olarak sağlam olduğunu göstermiştir.

Enstrüman

Test Tipi: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Kesin derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak psikometrik uyarlama çalışmalarında genellikle 5’li veya 7’li Likert kullanılır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Çalışan Yetişkinler (Farklı sektörlerdeki profesyoneller)

Yaş Grubu: Yetişkin (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek, iş yaşamında aktif olan, duygusal ve bilişsel yük altında çalışan bireyleri hedef almaktadır. Uyarlama çalışması için kullanılan örneklem detayları, referans makalede mevcuttur.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim (Self-Report) Ölçeği

Anahtar Kelimeler

İşe bağlı stres, profesyonel tükenmişlik, psikolojik sağlık, ölçek uyarlama, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Süleyman Demirel Üniversitesi (Varsayımsal olarak yazarın o dönemki kurumu).

İzinler & Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazarın iznine tabi olabilir. Uyarlama çalışması makalesine atıf yapılması gerekmektedir.

Ücret: Akademik kullanım için genellikle ücretsizdir, ancak orijinal ölçeğin telif hakları incelenmelidir.

Test Yılı: Uyarlama çalışması 2021 yılında yayınlanmıştır.

Referanslar

Günay, A., (2021). İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik: Bir ölçek uyarlama çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 30(1), 142-149. https://doi.org/10.35379/cusosbil.828921

Makalenin Dergipark bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: ise-bagli-duygusal-tukenmislik-olcegi-toad.pdf

İşe Bağlı Duygusal Tükenmişlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır.