Yalan İçeriğine Bağlı Kabul Edilebilirlik Değerlendirmeleri Ölçeği” (YİBKEDÖ)

Özet

Yalan İçeriğine Bağlı Kabul Edilebilirlik Değerlendirmeleri Ölçeği (YİBKEDÖ), bireylerin farklı türdeki yalan içeriklerinin sosyal ve ahlaki açıdan ne kadar kabul edilebilir olduğunu değerlendirmelerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle kişilerarası ilişkiler bağlamında söylenen yalanların algılanan meşruiyetini ve sıklığını araştırmayı hedefleyen daha büyük bir çalışmanın parçası olarak Yağmur Rumeli tarafından 2020 yılında hazırlanmıştır. Ölçek geliştirme çalışması, Hacettepe Üniversitesi’nde tamamlanan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, yalan söyleme davranışının sadece sıklığını değil, aynı zamanda bu davranışın altında yatan motivasyonları ve toplumsal yargıları incelemeye olanak tanır. Ölçeğin temel amacı, yalanların içeriğine bağlı olarak değişen kabul edilebilirlik düzeylerini nicel verilere dönüştürmektir.

Anahtar Kelimeler

Yalan İçeriği, Yalan Kabul Edilebilirliği, Ölçek Geliştirme, Psikometri, Kişilerarası İlişkiler, Ahlaki Yargı, Hacettepe Üniversitesi.

Yazarlar

Yağmur Rumeli

Amaç

Yalan İçeriğine Bağlı Kabul Edilebilirlik Değerlendirmeleri Ölçeği (YİBKEDÖ)’nin birincil amacı, bireylerin çeşitli bağlamlarda ve farklı içeriklere sahip yalanları ne ölçüde kabul edilebilir bulduklarını sistematik olarak değerlendirmektir. Bu ölçek, özellikle yalanın içeriğinin (örn. başkasına fayda sağlayan, kendini koruyan veya sadece keyif için söylenen yalanlar) yalanın algılanan ahlaki ağırlığı ve sosyal kabul edilebilirlik düzeyi üzerindeki etkisini incelemek üzere tasarlanmıştır.

Geliştirme çalışmasının ana referansı olan yüksek lisans tezi, aşk biçimleri ile yalan içeriği arasındaki ilişkiyi incelemiştir. Bu nedenle ölçek, özellikle romantik ilişkiler ve yakın çevre bağlamında yalanlara karşı gösterilen tutumları ve yargıları ölçmekte güçlü bir potansiyele sahiptir. Ölçek, deneysel psikolojide ve etik araştırmalarında yalanın karmaşık doğasını anlamaya yönelik değerli bir araç sunmaktadır.

Yapı

YİBKEDÖ, bilişsel ve sosyal psikoloji alanlarında sıkça incelenen yalan söyleme davranışı ve ahlaki muhakeme yapılarını ölçmektedir. Ölçeğin temel yapısı, yalanın sadece varlığına değil, aynı zamanda yalanın amacına ve sonuçlarına odaklanan bir değerlendirme sürecini yansıtır.

Ölçek, muhtemelen farklı alt boyutlardan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, yalanın hangi kategoriye girdiğine bağlı olarak (örneğin, fedakar yalanlar, bencil yalanlar, kaçınma yalanları) kabul edilirlik düzeylerini ayrı ayrı ölçebilir. Ölçeğin psikometrik yapısının tam olarak anlaşılabilmesi için, tezin Faktör Analizi bölümünün incelenmesi gerekmektedir. Ancak genel olarak, bireylerin kabul edilebilirlik yargılarındaki bireysel farklılıkları ortaya çıkarmayı amaçlar.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal kaynak bilgisinde geçerlik (validity) bilgisi “-” olarak belirtilmiştir. Ancak bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilen bir ölçek olduğu göz önüne alındığında, tam tez metninde geçerlik çalışmalarının (kapsam geçerliği, yapı geçerliği, ölçüt bağıntılı geçerlik) detaylı olarak sunulmuş olması beklenir.

Genellikle bu tür geliştirme çalışmalarında, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek için Açımlayıcı ve Doğrulayıcı Faktör Analizi yöntemleri kullanılır. Ölçeğin geçerlik kanıtlarının, yalan içeriği ile ilgili diğer ölçütlerle (örneğin, sosyal istenirlik ölçekleri veya ahlaki gelişim testleri) korelasyonları yoluyla da desteklenmiş olması muhtemeldir.

Güvenirlik

Ölçeğin orijinal kaynak bilgisinde güvenirlik (reliability) bilgisi “-” olarak belirtilmiştir. Psikometrik açıdan sağlam bir araç oluşturmak için, geliştirme aşamasında iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenirliği çalışmalarının yapılmış olması gerekir.

İç tutarlılık analizleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Yüksek lisans tezi, bu ölçeğin farklı alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını ve bu alt boyutların her birinin kabul edilebilir düzeyde güvenirlik katsayılarına sahip olup olmadığını detaylandırmalıdır. Bu veriler, ölçeğin gelecekteki araştırmalarda ne kadar güvenilir sonuçlar üreteceği hakkında kritik bilgi sağlar.

Faktör Analizi

Bu ölçek, geliştirme aşamasında olduğu için, yapısının belirlenmesinde muhtemelen Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. YİBKEDÖ’nün çok boyutlu bir yapıya sahip olması beklenmektedir, zira farklı yalan içeriklerinin (örneğin, “kendini koruma”, “başkasına zarar verme”, “sosyal uyum”) kabul edilebilirlik değerlendirmelerini farklı şekillerde etkilemesi olasıdır.

Tez çalışması, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile ölçeğin faktör yapısını ortaya çıkarmış ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının örneklem üzerinde tutarlılığını test etmiş olabilir. Bu analizler, ölçeğin nihai madde sayısını, puanlama yapısını ve alt ölçeklerini belirlemede temel rol oynamıştır.

Araç

Test Type:

Ölçek Geliştirme (Development)

Format:

Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi “-” olarak belirtilmiştir. Ancak kabul edilebilirlik değerlendirmesi yapıldığı için, formatın genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme ölçeği olması muhtemeldir (örneğin, 1=Kesinlikle Kabul Edilemez, 5=Kesinlikle Kabul Edilebilir).

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Yetişkinler ve üniversite öğrencileri. Yüksek lisans tezlerinin örneklemi genellikle üniversite öğrencileri üzerinden toplanmaktadır.

Age Group:

18 yaş ve üzeri (Genç Yetişkin ve Yetişkin).

Population Details:

Araştırma, Hacettepe Üniversitesi’nde yapıldığı için, örneklemin büyük bir kısmının Türkiye’deki üniversite popülasyonundan oluştuğu varsayılmaktadır. Ölçeğin geçerliliği ve güvenirliği, bu spesifik popülasyonun özellikleri dikkate alınarak değerlendirilmelidir.

Test Methodology:

Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale). Katılımcılardan, sunulan farklı yalan senaryolarının veya içeriklerinin ne ölçüde kabul edilebilir olduğunu belirtmeleri istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yalan Algısı, Ahlak Psikolojisi, İlişki Biçimleri, Likert Ölçeği, Sosyal Psikoloji, Lisansüstü Araştırma.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Mevcut değil.

Affiliation Email addresses:

[email protected]

Correspondence Address:

Yağmur Rumeli (Hacettepe Üniversitesi, Ankara)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler:

Ölçeğin kullanımı için yazar Yağmur Rumeli ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım hakları genellikle lisansüstü tez danışmanı ve üniversite tarafından belirlenen etik kurallara tabidir.

Ücret:

Ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımının ücretsiz olduğu varsayılmaktadır, ancak yazarla teyit edilmelidir.

Test Yılı:

2020

Orijinal PDF Belgesi:

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: yalan-icerigine-bagli-kabul-edilebilirlik-degerlendirmeleri-olcegi-yibkedo-toad.pdf

Kaynaklar

• Rumeli, Y. (2020). Aşk biçimleri ve söylenen yalan içeriğinin yalanın söylenme sıklığı ve kabul edilebilirliği ile ilişkisi [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Hacettepe Üniversitesi, Ankara.

Yalan İçeriğine Bağlı Kabul Edilebilirlik Değerlendirmeleri Ölçeği” (YİBKEDÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçeğin maddeleri orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır. Maddeler, Yağmur Rumeli’nin 2020 tarihli “Aşk biçimleri ve söylenen yalan içeriğinin yalanın söylenme sıklığı ve kabul edilebilirliği ile ilişkisi” başlıklı yüksek lisans tezinde yer almaktadır.