Nörodavranışsal Derecelendirme Ölçeği- Gözden Geçirilmiş Form

Özet

Nörodavranışsal Derecelendirme Ölçeği- Gözden Geçirilmiş Form (NDÖ-GZF; orijinal adıyla Neurobehavioral Rating Scale-Revised Form, NBRS-R), edinilmiş beyin hasarı veya diğer nörolojik bozukluklar sonrasında ortaya çıkan geniş bir yelpazedeki nörodavranışsal semptomları sistematik olarak değerlendirmek amacıyla kullanılan klinik bir ölçektir. Bu ölçek, özellikle Travmatik Beyin Hasarı (TBI) sonrası hastaların bilişsel, duygusal ve vejetatif durumlarındaki değişikliklerin şiddetini ve sıklığını ölçmek için tasarlanmıştır. Türkiye’deki uyarlama çalışması, Çakcı ve arkadaşları (2017) tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe versiyonunun klinisyenler arası tutarlılığını (inter-rater agreement) incelemeye odaklanmıştır. Bu uyarlama, ölçeğin Türk popülasyonunda nörorehabilitasyon ortamlarında güvenilir bir araç olarak kullanımını desteklemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Nörodavranışsal Derecelendirme Ölçeği, NBRS-R, Nörodavranışsal Değerlendirme, Travmatik Beyin Hasarı, Nörorehabilitasyon, Türkçe Uyarlama, Klinisyenler Arası Tutarlılık.

Yazarlar

Çakcı, A., Maray, J., Örsel, S., Alaca, R., Çulha, C., Gündoğdu, İ., Yaşar, E., Öztuna, D., Gürcay, E., Umay, E., Öztürk, E., Bulut, S., Tamkan, U., Metli, N., Polat, M., Özekin, F.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, travmatik beyin hasarı (TBI) veya diğer nörolojik durumlar nedeniyle ortaya çıkan nörodavranışsal ve bilişsel bozuklukların şiddetini ve değişimini gözlemci veya klinisyen değerlendirmesi yoluyla ölçmektir. NBRS-R, hastanın uyanıklık, dikkat, iletişim, duygusal durum ve sosyal davranış gibi alanlardaki işlevselliğini derecelendirerek rehabilitasyon planlamasına ve tedavi etkinliğinin izlenmesine yardımcı olur.

Türkçe versiyonunun uyarlanmasına yönelik 2017 yılında yapılan çalışma ise, ölçeğin farklı klinisyenler tarafından uygulandığında elde edilen sonuçların ne derece tutarlı olduğunu (inter-rater agreement) belirlemeyi hedeflemiştir. Bu tür bir çalışma, ölçeğin klinik uygulamalarda standart ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için kritik öneme sahiptir.

Yapı

Nörodavranışsal Derecelendirme Ölçeği- Gözden Geçirilmiş Form (NBRS-R), hastanın davranışsal ve bilişsel işlevselliğinin çeşitli yönlerini kapsayan çok boyutlu bir yapıyı değerlendirir. Ölçek maddeleri genellikle üç ana faktör altında toplanır: Bilişsel İşlevsellik (Dikkat, Hafıza, Oryantasyon), Duygusal ve Affektif Durum (Depresyon, Anksiyete, Labillik) ve Davranışsal Kontrol/Vejetatif Durum (Ajitasyon, Uyarılma, Sosyal İlişki).

Ölçek, nörolojik hastalıklardan kaynaklanan karmaşık semptom kümelerini nicel bir şekilde ölçerek, klinisyenlerin hastanın nörolojik durumunun ciddiyetini ve rehabilitasyon sürecindeki ilerlemesini objektif olarak takip etmelerini sağlar. Bu yapı, hem akut hem de kronik rehabilitasyon süreçlerinde faydalıdır.

Geçerlik

Kaynak içerikte spesifik geçerlik bilgisi bulunmamaktadır. Ancak, orijinal NBRS-R’nin geçerlik çalışmaları genellikle klinik geçerlik ve yapı geçerliği üzerine odaklanmıştır; ölçeğin TBI şiddeti ve diğer nöropsikolojik test sonuçları ile güçlü korelasyon gösterdiği bilinmektedir.

Çakcı ve arkadaşlarının (2017) Türkçe uyarlama çalışması, geçerlikten ziyade güvenirlik (klinisyenler arası tutarlılık) üzerine yoğunlaşmıştır. Bu çalışma, ölçeğin Türkçeye çevirisinin ardından elde edilen verilerle, ölçeğin klinik olarak anlamlı ve geçerli sonuçlar üretebileceği varsayımını desteklemek için önemli bir adım teşkil etmektedir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte spesifik güvenirlik katsayıları belirtilmemiştir. Ancak, Türkçe NBRS-R uyarlama çalışması (Çakcı vd., 2017), ölçeğin klinisyenler arası tutarlılık (inter-rater agreement) düzeyini araştırmıştır. Bu tür bir güvenirlik analizi, ölçeğin farklı gözlemciler tarafından uygulandığında bile tutarlı skorlar verdiğini kanıtlamak için zorunludur. Orijinal NBRS-R literatürü, genellikle yüksek düzeyde iç tutarlılık ve gözlemciler arası güvenirlik bildirmektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte Türkçe formuna ait faktör analizi detayları sunulmamıştır. Orijinal ölçeğin geliştirilmesinde yapılan faktör analizleri genellikle üç ila dört temel faktörün varlığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, tipik olarak Bilişsel Bozukluklar, Duygudurum Bozuklukları ve Aritasyon/Davranışsal Sorunlar gibi alanları temsil eder. Türkçe uyarlama çalışmalarının tam bir faktör yapısı analizi, kültürel ve dilsel farklılıkların ölçek yapısı üzerindeki etkisini görmek açısından önemlidir.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) / Gözlemci Tarafından Doldurulan Derecelendirme Ölçeği

Format: Klinisyen veya eğitimli gözlemci tarafından doldurulan, semptomların şiddetini derecelendiren madde seti.

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal İngilizce.

Popülasyon Grubu: Nörolojik bozuklukları olan hastalar.

Yaş Grubu: Genellikle yetişkin popülasyon (nörorehabilitasyon hastaları).

Popülasyon Detayları: Travmatik Beyin Hasarı, inme, anoksi veya diğer edinilmiş beyin hasarı sonrası nörodavranışsal semptomlar gösteren bireyler.

Test Metodolojisi: Ölçek, genellikle klinisyenlerin hasta ile yaptıkları görüşmeler ve hastanın klinik gözlemi temelinde doldurulur. Derecelendirme, semptomun şiddetine veya sıklığına göre yapılır.

Anahtar Kelimeler

Nörodavranışsal Bozukluklar, Rehabilitasyon, Ölçek Uyarlaması, Bilişsel İşlev Bozukluğu, Nöropsikoloji, Ebru Umay.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ebru Umay

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Nörodavranışsal Derecelendirme Ölçeği- Gözden Geçirilmiş Form’un (Türkçe Versiyonu) uyarlama ve güvenirlik çalışmasının yayınlandığı yıl 2017‘dir. Ölçeğin ticari kullanım izinleri ve ücret bilgileri için sorumlu yazar (Ebru Umay) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: neurobehavioral-rating-scale-revised-form-nbrs-r-toad.pdf

Referanslar

Çakcı, A., Maray, J., Örsel, S., Alaca, R., Çulha, C., Gündoğdu, İ., Yaşar, E., Öztuna, D., Gürcay, E., Umay, E., Öztürk, E., Bulut, S., Tamkan, U., Metli, N., Polat, M., & Özekin, F. (2017). Inter-rater agreement of the Turkish version of the Neurobehavioral Rating Scale-Revised form. Turk J Phys Med Rehab, 63(2):133-142. doi: 10.5606/tftrd.2017.207

Ek Kaynak Linki: uvt.ulakbim.gov.tr

Nörodavranışsal Derecelendirme Ölçeği- Gözden Geçirilmiş Form Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Bu bölüm, ölçek maddelerinin yerleştirilmesi için ayrılmıştır. NBRS-R, genellikle 16 ila 20 arasında madde içerir ve her madde 0’dan 3’e kadar veya 0’dan 4’e kadar değişen bir şiddet derecesi ile puanlanır (0=Yok, 3/4=Aşırı Şiddetli).

Tipik olarak değerlendirilen alanlar şunlardır:

• Uyanıklık/Dikkat
• Oryantasyon
• Hafıza Bozukluğu
• Sözel İletişim
• Ajitasyon/Heyecanlılık
• Anksiyete
• Depresif Duygudurum
• Sosyal İlişki