Gözden Geçirilmiş Dİni Fundementalizm Ölçeği

Özet

Gözden Geçirilmiş Dini Fundamentalizm Ölçeği, fundamentalizm (fundamentalism) yapısını ölçmek amacıyla geliştirilmiş orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmış versiyonudur. Bu ölçek, Müjgan Altın-İnözü tarafından 2009 yılında Orta Doğu Teknik Üniversitesi’nde tamamlanan doktora tezi kapsamında kullanılmıştır. Çalışmanın temel odağı, dindarlık ve dini bağlılığın, obsesif-kompülsif bozukluk (OKB) semptomatolojisi üzerindeki rolünü kültürlerarası bir bağlamda araştırmaktır. Ölçek, bireylerin dini inançlara katı, değişmez ve harfi harfine bağlılık derecelerini belirlemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Dini Fundamentalizm, Dindarlık, Ölçek Uyarlama, Obsesif-Kompülsif Bozukluk, Psikometri, Türkiye.

Yazarlar

Müjgan Altın-İnözü

Amaç

Ölçeğin temel amacı, dini fundamentalizm düzeyini psikometrik olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama, özellikle Türkiye örnekleminde dini katılık ve dogmatizmin psikopatoloji, özellikle de OKB semptomları ile olan ilişkisini inceleyen akademik araştırmalara hizmet etmek üzere tasarlanmıştır. Ölçek, inanç sisteminin bireyin psikolojik işleyişi üzerindeki etkilerini anlamak için kritik bir araç sağlamaktadır.

Ölçek, sosyal bilimler ve din psikolojisi alanlarında, dini inançların bilişsel ve davranışsal sonuçlarını değerlendirmek isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Orijinal ölçeğin kültürel olarak hassas bir şekilde Türk popülasyonuna adapte edilmesi, yerel araştırmaların kalitesini artırmaktadır.

Yapı

Gözden Geçirilmiş Dini Fundamentalizm Ölçeği, dini inançlara yönelik mutlakiyetçi ve değişmez bir bakış açısını temsil eden bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı genellikle; kişinin kendi dini inançlarının mutlak hakikat olduğuna dair sarsılmaz bir inancı, diğer dini veya seküler inanç sistemlerine karşı hoşgörüsüzlüğü ve kutsal metinlerin yorumlanmasında katı, lafzi (literal) bir yaklaşımı içerir.

Ölçek, bireyin dini dogmatizminin derecesini nicel olarak belirleyerek, bu katı inanç sistemlerinin psikolojik esneklik, stresle başa çıkma mekanizmaları ve genel ruh sağlığı üzerindeki potansiyel etkilerini araştırmaya olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeğin uyarlama çalışmasına ait detaylı geçerlik analizleri, kaynak bilgide doğrudan sunulmamıştır. Ancak, doktora tezinin (Altın, 2009) bilimsel standartlarına uygun olarak, ölçeğin yapı geçerliği, eş zamanlı geçerliği ve ayırt edici geçerliği gibi temel psikometrik özelliklerinin incelenmiş olması beklenmektedir. Bu analizler, ölçeğin gerçekten dini fundamentalizm yapısını ölçtüğünü kanıtlamayı amaçlamaktadır. Detaylı geçerlik katsayıları için sorumlu yazarın tezine başvurulmalıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik verileri kaynak metinde belirtilmemiştir. Bir uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılığını gösteren Cronbach Alfa katsayısının ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliğinin raporlanması akademik bir zorunluluktur. Yüksek iç tutarlılık, ölçek maddelerinin aynı temel yapıyı ölçmede ne kadar başarılı olduğunu gösterir. Bu güvenirlik verilerinin tezin metodoloji bölümünde bulunması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir adımı olan faktör analizi sonuçları kaynakta eksiktir. Ölçeğin Türkçe formunun, orijinal formdaki faktör yapısını koruyup korumadığını belirlemek için Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (EFA veya CFA) yapılması gerekmektedir. Bu analizler, adaptasyonun kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlamak açısından hayati öneme sahiptir. Faktör yükleri, özdeğerler ve açıklanan varyans oranları gibi detaylar için Altın (2009) tezi incelenmelidir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kaynakta derecelendirme bilgisi (‘-‘) olarak belirtilmiştir. Orijinal Fundamentalizm Ölçekleri genellikle 4, 5 veya 6 noktalı Likert tipi bir derecelendirme kullanır (Örn: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri (Doktora tezi bağlamında genellikle üniversite öğrencileri veya genel yetişkin örneklemi)

Popülasyon Detayları: Ölçek, dindarlık düzeyi ile psikopatoloji arasındaki ilişkiyi incelemek üzere farklı dini bağlılıklara sahip bireyler üzerinde kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Nicel araştırma yöntemi kullanılarak, katılımcılara öz-bildirim formu olarak uygulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçüm, Ölçek Geliştirme, Dini Dogmatizm, Tezler, Müjgan Altın-İnözü, Orta Doğu Teknik Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlılık E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Hacettepe Üniversitesi (Tahmini güncel bağlılık)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009 (Doktora tezi yayınlanma yılı).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için izin ve ücret bilgileri sorumlu yazar Müjgan Altın-İnözü ile doğrudan iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Ölçeğin kullanıldığı doktora tezine ait tam metin erişim linki YÖK Ulusal Tez Merkezi’nde mevcuttur: tez.yok.gov.tr.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası, “aşırı dindarlık ölçeği” adı altında aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: asiri-dindarlik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Altın, M. (2009). A cross-cultural investigation of obsessive compulsive disorder symptomatology: The role of religiosity and religious affiliation (Doctoral dissertation). Middle East Technical University The Graduate School of Social Sciences, Ankara.

Gözden Geçirilmiş Dini Fundamentalizm Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelerin içeriği ve sayısı için yukarıda belirtilen doktora tezine başvurulması gerekmektedir.