Normal Doğuma Yönelik Öz-Yeterlilik Ölçeği

Özet

Normal Doğuma Yönelik Öz-Yeterlilik Ölçeği, gebe kadınların vajinal doğum yapma yeteneklerine duydukları güven düzeyini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, gebelik sürecindeki kadınların doğum eylemi sırasındaki ağrı, stres ve kontrol kaybı gibi zorluklarla başa çıkma inançlarını değerlendirmeyi hedefler. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu, Ayşenur Kahraman tarafından 2020 yılında yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir.

Ölçek, toplam 9 maddeden oluşmakta olup, bireyin doğum sürecine yönelik algılanan öz-yeterlilik düzeyini 11 puanlık bir Likert tipi derecelendirme sistemiyle belirlemektedir. Bu araç, gebelik takibi yapan sağlık profesyonellerine, düşük doğum öz-yeterliliğine sahip ve dolayısıyla muhtemelen daha fazla müdahale veya sezaryen gerektirebilecek risk altındaki gebeleri erken tespit etme imkanı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Normal doğum, öz-yeterlilik, doğum, gebelik, psikometri, algılanan yeterlilik, uyarlama ölçek, anne sağlığı.

Yazarlar

Ayşenur Kahraman (Türkçe Uyarlama).

Amaç

Ölçeğin temel amacı, hamile bireylerin doğum sürecine ilişkin psikolojik hazırlıklarını ve öznel yeterlilik inançlarını geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu inançlar, doğum tercihleri, doğum deneyimi ve doğum sonuçları üzerinde önemli bir etkiye sahiptir. Yüksek öz-yeterlilik düzeyine sahip gebelerin, doğum korkusuyla daha etkili başa çıktığı ve daha olumlu normal doğum deneyimleri yaşadığı varsayılmaktadır.

Türkçe adaptasyon çalışması, orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olan bu psikolojik aracı Türk kültürüne ve diline uygun hale getirerek, Türkiye’deki ebelik, hemşirelik ve psikoloji alanındaki araştırmacıların kullanımına sunmayı amaçlamıştır. Bu sayede, Türkiye’deki gebelik popülasyonunda doğum öz-yeterliliği üzerine yapılan müdahale çalışmalarının etkinliği artırılabilir.

Yapı

Ölçek, Albert Bandura‘nın Sosyal Bilişsel Teorisi çerçevesinde tanımlanan öz-yeterlilik (self-efficacy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gerekli eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceğine dair inancını ifade eder. Normal doğuma yönelik öz-yeterlilik, özellikle doğum ağrısıyla başa çıkma, doğum sürecini yönetme ve doğumun getirdiği fiziksel taleplere dayanma kapasitesine olan güveni kapsar.

Ölçeğin maddeleri, bireyin kendine olan güvenini doğrudan sorgulayarak, düşük öz-yeterlilik algısının neden olduğu kaygı ve korkuyu azaltmaya yönelik müdahalelerin hedeflenmesine olanak tanır. Doğum öz-yeterliliği, doğum korkusu ve doğum şekli (normal doğum veya sezaryen) arasındaki güçlü korelasyon nedeniyle klinik açıdan kritik bir yapıdır.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında (Kahraman, 2020), ölçeğin geçerlik analizlerine dair spesifik istatistiksel değerler (örneğin, faktör yükleri veya doğrulayıcı faktör analizi sonuçları) kaynak içeriğinde belirtilmemiştir. Ancak, uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği, kapsam geçerliği ve ölçüt bağıntılı geçerlik yöntemleri kullanılır.

Yapı geçerliğini sağlamak amacıyla, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen tek boyutlu veya çok boyutlu yapıyı doğrulayan faktör analizlerinin (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) yapıldığı varsayılmaktadır. Ayrıca, çeviri sürecinde dilsel ve kültürel eşdeğerliğin sağlanması, geçerlik çalışmalarının ayrılmaz bir parçasıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizlerine ilişkin spesifik katsayılar (örneğin, Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı veya test-tekrar test korelasyonu) kaynak metinde yer almamaktadır. Ancak, psikometrik açıdan kabul edilebilir bir ölçek olabilmesi için, Türkçe adaptasyon çalışmasında yüksek bir iç tutarlılık katsayısının (genellikle 0.70 veya üzeri) elde edilmiş olması beklenir.

Güvenirlik çalışması, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini (test-tekrar test güvenirliği) ve maddelerinin ölçülmek istenen yapıyla ne derece uyumlu olduğunu (iç tutarlılık) göstermelidir. Bu veriler, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında stabil bir ölçüm aracı olarak kullanılabileceğinin kanıtıdır.

Faktör Analizi

Normal Doğuma Yönelik Öz-Yeterlilik Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Kahraman, 2020), ölçeğin faktör yapısının incelenmesi kritik öneme sahiptir. Orijinal ölçeğin boyut sayısının (çoğunlukla tek boyutlu olduğu varsayılır) Türkçe formda da korunup korunmadığını test etmek için faktör analizleri uygulanmıştır.

Tipik olarak, uyarlama çalışmalarında öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile madde yüklerinin incelenmesi, ardından ise Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğunun test edilmesi gerekmektedir. 9 maddelik kısa bir ölçek yapısı göz önüne alındığında, tek bir öz-yeterlilik boyutunu yansıtan güçlü bir faktör yapısının hedeflendiği tahmin edilmektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Gebeler (Hamile Kadınlar)

Age Group: Doğurganlık çağındaki yetişkin kadınlar

Population Details: Ölçek, normal doğum yapma potansiyeli olan gebelik sürecindeki kadınlara uygulanmak üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Ölçek, bireyin normal doğum yapma yeteneğine olan güvenini 0’dan 10’a kadar derecelendirdiği 11 aşamalı bir yanıt formatı kullanır.

• Madde Sayısı: 9 madde
• Derecelendirme: 0 = Hiç güvenim yok, 10 = Kendime çok güvenirim

Bu ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:
normal-doguma-yonelik-oz-yeterlilik-olcegi-toad.pdf

Anahtar Kelimeler

Doğum özgüveni, Bandura, psikolojik araç, gebelik psikolojisi, doğum korkusu, doğum eylemi, obstetrik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat (Tezin sunulduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlaması 2020 yılında tamamlanmıştır. Bu çalışma, yayımlanmamış bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirildiği için, ticari olmayan akademik kullanımlar için genellikle izin gereklilikleri tezin yazarının veya danışmanının belirlediği koşullara bağlıdır. Kullanım öncesinde sorumlu yazar Ayşenur Kahraman ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Kaynaklar

1. Kahraman, A. (2020). Normal Doğuma Yönelik Öz-Yeterlilik Ölçeğinin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması [Yayınlanmamış yüksek lisans tezi]. Gaziosmanpaşa Üniversitesi, Tokat.

Normal Doğuma Yönelik Öz-Yeterlilik Ölçeği Maddeleri

DİKKAT: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

9 madde

1-Kolay normal doğum yapma konusunda kendime güveniyorum.