Multipl Sklerozlu Kişilerde Manuel Yetenek Ölçümü-36 (MAM-36)

Özet

Multipl Sklerozlu Kişilerde Manuel Yetenek Ölçümü-36 (MAM-36), bireylerin algılanan manuel yetenek düzeylerini, yani el ve kol fonksiyonlarını değerlendirmek üzere tasarlanmış, 36 maddelik bir hasta tarafından bildirilen sonuç ölçütüdür (PROM). Bu ölçeğin temel amacı, Multipl Skleroz (MS) hastalarında üst ekstremite fonksiyonlarındaki kısıtlılıkları günlük yaşam aktiviteleri bağlamında nicel olarak belirlemektir. Ölçeğin Türkçe versiyonu, 2020 yılında Ertekin ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilen bir çalışma ile kültürlerarası uyarlama ve psikometrik özellikler açısından incelenmiştir. Bu uyarlama çalışması, MAM-36’nın Türk MS popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceğini göstermeyi hedeflemiştir.

Anahtar Kelimeler

Multipl Skleroz, Manuel Yetenek Ölçümü-36, MAM-36, Üst ekstremite fonksiyonu, Kültürlerarası uyarlama, Psikometrik özellikler, Hasta bildirimi.

Yazarlar

Özge Ertekin, Tuğba Kahraman, Mehmet Aras, Canan Baba, Serkan Özakbaş.

[quads id=5]

Amaç

Multipl Sklerozlu Kişilerde Manuel Yetenek Ölçümü-36 (MAM-36) ölçeği, Multipl Skleroz tanısı almış bireylerin günlük yaşam aktivitelerini gerçekleştirirken algıladıkları el ve kol becerisi düzeylerini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiştir. MS, merkezi sinir sistemini etkileyen kronik bir hastalık olduğundan, motor fonksiyonlarda, özellikle de ince motor becerilerde ve manipülatif yetenekte ciddi bozulmalara yol açabilir. Bu ölçek, hastaların bu fonksiyonel kısıtlılıkları ne ölçüde deneyimlediğini kendi bakış açılarıyla değerlendirmelerine olanak tanır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk MS hastalarına yönelik klinik ve araştırma ortamlarında uluslararası standartlara uygun, geçerli ve güvenilir bir manuel yetenek değerlendirme aracı sağlamayı hedeflemiştir. Bu sayede, rehabilitasyon programlarının etkinliği ölçülebilir ve hastalığın ilerlemesi ile el fonksiyonundaki değişiklikler takip edilebilir hale gelmiştir.

Yapı

MAM-36, temel olarak bireyin günlük yaşamdaki çeşitli görevleri yerine getirme becerisine odaklanan manuel yetenek yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle ince motor beceriler, kaba motor beceriler ve manipülatif beceriler gibi alt bileşenleri içerir. Ölçek, 36 madde aracılığıyla hastaların yemek yeme, giyinme, yazı yazma ve ev işleri gibi görevlerdeki zorluk derecelerini sorgular. Bu, nesnel laboratuvar testlerinden ziyade, hastanın işlevselliğe dair sübjektif deneyimini yakalamayı amaçlayan bir yapıdır.

Ölçek, üst ekstremite fonksiyonunun hem kuvvet hem de koordinasyon gerektiren yönlerini kapsayarak, MS’in neden olduğu yorgunluk, spastisite ve ataksi gibi semptomların manuel performansa etkisini dolaylı yoldan değerlendirir. Ölçeğin orijinal tasarımı, Rasch analizi prensiplerine uygun olarak geliştirilmiştir, bu da maddelerin zorluk düzeylerinin ve bireylerin yetenek düzeylerinin aynı sürekli üzerinde konumlandırılmasına olanak tanır.

Geçerlik

MAM-36’nın Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü belirlemeye odaklanmıştır. Ertekin ve arkadaşlarının 2020 tarihli çalışmasında, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği incelemeleri yapılmıştır. Yapı geçerliği bağlamında, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu diğer fonksiyonel veya yaşam kalitesi ölçekleriyle (örneğin, Genişletilmiş Engellilik Durumu Ölçeği – EDSS veya MS Etki Ölçeği-29 – MSIS-29) korelasyonları incelenmiştir. Yüksek korelasyonlar, MAM-36’nın MS hastalarındaki fonksiyonel kısıtlılık yapısını başarılı bir şekilde yakaladığını göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin tek boyutluluğu genellikle Rasch analizi kullanılarak değerlendirilir. Rasch modeli, tüm maddelerin aynı temel yetenek yapısını ölçtüğünü varsayar. Başarılı bir Rasch analizi sonucu, ölçeğin güçlü bir iç yapı geçerliğine sahip olduğunu teyit eder ve bu da klinik skorlamanın güvenilirliğini artırır.

Güvenirlik

MAM-36’nın güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirir. Uyarlama çalışmasında genellikle iç tutarlılık ve test-tekrar test güvenirliği incelenir. İç tutarlılık, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösterir ve genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile raporlanır. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri (genellikle 0.90 civarında), 36 maddenin manuel yeteneğin tek bir temel yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Test-tekrar test güvenirliği ise, MS hastalarının durumunda önemli bir değişiklik olmadığı varsayılan kısa bir süre zarfında (örneğin, 7 ila 14 gün) ölçümlerin ne kadar kararlı olduğunu değerlendirir. Bu, Intraclass Korelasyon Katsayısı (ICC) kullanılarak hesaplanır. Yüksek bir ICC değeri (genellikle 0.80’in üzerinde), ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve klinik izleme için uygun olduğunu kanıtlar.

Faktör Analizi

MAM-36 orijinal olarak Rasch analizine dayanan bir modelle geliştirilmiştir. Bu model, ölçeğin tek bir latent yetenek (manuel beceri) yapısını ölçtüğü varsayımına dayanır. Geleneksel Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) yerine Rasch modellemesi, maddelerin zorluk hiyerarşisini ve bireylerin yetenek seviyelerini belirleyerek, ölçeğin tek boyutluluğunu ve maddelerin uygunluğunu test etmek için kullanılır.

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin Rasch modeline uygunluğu test edilmiştir. Bu analizler, maddelerin beklenildiği gibi manuel yetenek sürekliliği üzerinde sıralanıp sıralanmadığını, maddelerin aşırı uyumunu veya uyumsuzluğunu (fit statistics) ve potansiyel alt boyutları veya madde kümelerini (item banking) ortaya çıkarabilir. Başarılı bir Rasch analizi, MAM-36’nın MS hastalarında manuel yetenek ölçümü için güçlü bir metrik temele sahip olduğunu gösterir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Cross-cultural adaptation of the Manual Ability Measure-36)

Format: 36 maddeden oluşan, hasta tarafından bildirilen öz değerlendirme ölçeği (Self-report questionnaire).

Derecelendirme: Tipik olarak 4 veya 5 puanlı Likert tipi bir yanıt formatı kullanılır (Örneğin, “Hiç zorlanmıyorum”dan “Yapamıyorum”a kadar değişen seçenekler). Orijinal MAM-36, yanıtları bir Rasch dönüşümüne tabi tutarak bir yetenek skoru üretir.

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal (İsveççe/İngilizce).

Popülasyon Grubu: Nörolojik bozuklukları olan bireyler, özellikle Multipl Skleroz (MS) hastaları.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: MS tanısı konmuş ve üst ekstremite fonksiyonlarında kısıtlılık yaşayan veya yaşamayan bireyler. Uyarlama çalışması için genellikle belirli bir EDSS (Genişletilmiş Engellilik Durumu Ölçeği) aralığındaki hastalar dahil edilir.

Test Metodolojisi: Bireylerin günlük yaşamdaki 36 farklı manuel görevi (örneğin, fermuar çekmek, anahtar çevirmek, düğme iliklemek) gerçekleştirme zorluklarını bildirmeleri istenir. Elde edilen ham skorlar, Rasch modellemesi kullanılarak dönüştürülebilir ve bu da hastanın manuel yeteneğini logit birimlerinde ölçen ölçeklenmiş bir skor sağlar.

Anahtar Kelimeler

Multipl Skleroz, MAM-36, Rasch analizi, Fonksiyonel değerlendirme, El fonksiyonu, Rehabilitasyon, Öz değerlendirme, Psikometrik özellikler.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özge Ertekin

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Dokuz Eylül Üniversitesi, Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon Yüksekokulu (Uyarlama çalışması yapıldığı tarihteki olası kurum).

İzinler ve Ücretler ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal MAM-36 formunun kullanımı telif hakkına tabi olabilir. Ancak Türkçe uyarlama formu genellikle akademik ve klinik amaçlarla sorumlu yazardan izin alınarak kullanılabilir. Kullanım izni ve potansiyel ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Özge Ertekin ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Uyarlama Yılı: 2020

Orijinal Ölçeğin Geliştirme Yılı: Orijinal MAM-36 (Manual Ability Measure-36) daha önceki yıllarda (genellikle 2000’lerin başında) geliştirilmiştir.

Orijinal PDF dosyası bu bağlantıdan indirilebilir: multipl-sklerozlu-kisilerde-manuel-yetenek-olcumu-36-mam-36-toad.pdf

Referanslar

1. Ertekin, Ö., Kahraman, T., Aras, M., Baba, C. & Özakbaş, S. (2020). Cross-cultural adaptation and psychometric properties
   of the Turkish version of the Manual Ability Measure-36 (MAM-36) in people with multiple sclerosis. Neurological Sciences. https://doi.org/10.1007/s10072-020-04927-z.

2. Orijinal MAM-36 ölçeğinin geliştirilmesine dair kaynaklar (Uyarlama çalışmasında atıf yapılan ana referanslar).

[quads id=5]

Multipl Sklerozlu Kişilerde Manuel Yetenek Ölçümü-36 (MAM-36) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Sağlanan kaynak içerikte MAM-36 ölçeğinin 36 maddesi yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için yukarıda belirtilen Ertekin ve arkadaşlarının 2020 tarihli bilimsel yayın makalesine veya sorumlu yazara başvurulması gerekmektedir. MAM-36 tipik olarak aşağıdaki gibi günlük manuel görevleri sorgular (Örnek maddeler):

• Bir düğmeyi iliklemek.

• Bir fermuarı çekmek.

• Anahtarla kapıyı açmak/kilitlemek.

• Bir bardağı dolu tutarak taşımak.

• Küçük nesneleri masadan almak.