Multipl Skleroz Tedaviye Uyum Anketi (MS-TAQ)

Özet

Multipl Skleroz Tedaviye Uyum Anketi (MS-TAQ), Multipl Skleroz (MS) hastalarının reçetelenen tedavi rejimlerine ne ölçüde uyum sağladıklarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, özellikle hastalığın seyrini yavaşlatan ve semptomları yöneten uzun süreli tedavilere (hastalık modifiye edici tedaviler) gösterilen bağlılığı değerlendirir. MS-TAQ’nun Türkçe uyarlaması, Türk popülasyonunda geçerlik ve güvenirlik çalışmalarının yapılmasının ardından klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere adapte edilmiştir.

Ölçeğin temel amacı, tedaviye uyum düzeyini nicel olarak belirlemek ve böylece düşük uyumun potansiyel nedenlerini ve sonuçlarını araştırmaktır. Bu uyarlama çalışması, MS hastalarının tedavisindeki başarıyı optimize etmek için kültürel olarak geçerli bir ölçüm aracı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Multipl Skleroz, Tedaviye Uyum, MS-TAQ, Psikometri, Uyarlama, Nöroloji, Kronik Hastalık Yönetimi

Yazarlar

Yeşilbalkan ÖU, Erbay Ö, Yüceyar N

Amaç

Multipl Skleroz Tedaviye Uyum Anketi’nin (MS-TAQ) birincil amacı, MS hastalarının hastalık modifiye edici tedavilere (HMT) ve diğer yönetim stratejilerine olan bağlılık seviyelerini objektif olarak değerlendirmektir. Tedaviye uyum, MS yönetiminde kritik bir faktördür; zira düşük uyum, nüks oranlarının artmasına, hastalığın ilerlemesine ve genel yaşam kalitesinin düşmesine yol açabilir.

Bu anket, klinisyenlere hastaların uyum sorunlarını erkenden teşhis etme ve bireyselleştirilmiş müdahale stratejileri geliştirme konusunda yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Türkçe uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne ve sağlık sistemine uygunluğunu test ederek, bu ölçüm aracının Türkiye’deki nöroloji ve psikiyatri alanlarında standart bir araç olarak kullanılmasını sağlamıştır.

Yapı

MS-TAQ, sağlık psikolojisi ve kronik hastalık yönetimi bağlamında “tedaviye uyum” (adherence) yapısını ölçmektedir. Tedaviye uyum, sadece ilaçların düzenli alınmasını değil, aynı zamanda randevulara katılımı, sağlıklı yaşam tarzı önerilerine bağlı kalmayı ve tedavi planına aktif katılımı içeren çok boyutlu bir yapıdır.

Ölçek, hastaların tedaviye ilişkin algılarını, motivasyonlarını ve karşılaştıkları potansiyel engelleri değerlendirerek uyumun farklı yönlerini kapsamaktadır. Bu yapı, genellikle hastanın öz-yeterlilik inancı, hastalığa yönelik tutumu ve sosyal destek gibi psikososyal değişkenlerle ilişkilendirilmektedir.

Geçerlik

MS-TAQ’nun Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışmaları, ölçeğin amaçlanan yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü göstermeyi hedeflemiştir. Uyarlama çalışmasında (Yeşilbalkan vd., 2018), dilsel ve kültürel geçerliğin sağlanması için çeviri-geri çeviri yöntemleri kullanılmıştır.

Yapı geçerliği, genellikle faktör analizi teknikleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe versiyonunda da korunduğunu ve maddelerin teorik olarak beklenilen alt boyutlar altında toplandığını doğrular. Ek olarak, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, MS-TAQ puanlarının diğer ilgili sağlık çıktıları (örneğin, yaşam kalitesi veya hastalık aktivitesi) ile anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediği incelenmiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, MS-TAQ’nun zaman içinde tutarlı sonuçlar verdiğini ve iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermek için yapılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılığı, genellikle Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayıları, MS-TAQ’nun Türkçe formunun klinik ve araştırma amaçlı kullanım için yeterli düzeyde güvenilir olduğunu desteklemektedir. Test-tekrar test güvenilirliği de, ölçeğin kısa bir zaman aralığında uygulandığında stabil sonuçlar verdiğini doğrulamak amacıyla incelenmiş olabilir.

Faktör Analizi

MS-TAQ’nun adaptasyonu sürecinde yapılan faktör analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya koymuştur. Tipik olarak, tedaviye uyum ölçekleri, tedaviye bağlılık, ilaç yönetimi ve yaşam tarzı değişikliklerine uyum gibi farklı alt boyutlara ayrılabilir.

Yeşilbalkan ve arkadaşlarının çalışması, orijinal ölçeğin faktör yapısının Türk örnekleminde de uygun olduğunu ve bu yapının teorik çerçeve ile uyumlu olduğunu doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin puanlama ve yorumlama süreçlerinin temelini oluşturur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Cross-cultural Adaptation) / Öz Bildirim Anketi

Format: Kendinden raporlama (Self-Report) formatında, genellikle çok seçenekli veya Likert tipi derecelendirme sistemi kullanır.

Language Available: Türkçe (Turkish), Orijinal dili İngilizce veya başka bir dildir (kaynakta belirtilmemiştir, ancak uyarlama Türkçe versiyonudur).

Population Group: Multipl Skleroz (MS) tanısı almış hastalar.

Age Group: Genellikle yetişkin (18 yaş ve üzeri) MS hastaları.

Population Details: Ölçek, kronik nörolojik hastalığı olan ve uzun süreli tedavi gören bireylerde kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Test Methodology: Bireysel veya grup uygulamasına uygun olup, hastaların tedavi rejimlerine ne sıklıkta uyduklarını ve bu süreçte karşılaştıkları zorlukları değerlendiren maddelerden oluşur.

Anahtar Kelimeler

MS, Tedavi Bağlılığı, Hasta Raporlu Sonuç, Klinik Psikoloji, Ölçek Geliştirme, Nörolojik Hastalıklar

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: Sorumlu yazar için e-posta adresi mevcuttur: [email protected]

Correspondence Address: Belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2018.

Ölçeğin orijinal versiyonunun kullanım izinleri, orijinal geliştiricilerinden alınmalıdır. Türkçe uyarlama için sorumlu yazar Öznur Erbay ile iletişime geçilmesi önerilir ([email protected]).

Orijinal makale, genellikle açık erişim veya ilgili kurum aboneliği aracılığıyla ulaşılabilir durumdadır.

Kaynaklar

Aşağıdaki kaynak, MS-TAQ’nun Türkçe uyarlama çalışmasına ait temel referanstır:

• Yeşilbalkan ÖU, Erbay Ö, Yüceyar N. Translation and Validation of the Turkish Version of Multiple Sclerosis Treatment Adherence Questionnaire (MS-TAQ). Noro Psikiyatr Ars. 2018;56(3):191–194.

Bu çalışmanın tam metni, aşağıdaki bağlantı üzerinden erişilebilir (PDF formatında):

• ncbi.nlm.nih.gov

Anketin orijinal PDF’i aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: multipl-skleroz-tedaviye-uyum-anketi-ms-taq-toad.pdf

Multipl Skleroz Tedaviye Uyum Anketi (MS-TAQ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

(Kaynak içerikte anket maddeleri bulunmadığından, bu kısım boş bırakılmıştır. Maddelerin yer aldığı orijinal PDF’e yukarıdaki bağlantıdan ulaşılabilir.)