Multipl Skleroz Öz-Yönetim Ölçeği

Özet

Multipl Skleroz Öz-Yönetim Ölçeği (MSÖYÖ), kronik nörolojik bir hastalık olan Multipl Skleroz (MS) tanısı almış bireylerin kendi hastalıklarını yönetme becerilerini ve davranışlarını değerlendirmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Erbay ve arkadaşları (2020) tarafından gerçekleştirilmiş olup, Türk popülasyonunda ölçeğin geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin araştırılması hedeflenmiştir. Bu uyarlama çalışması, MS hastalarının öz-yönetim düzeylerini ölçmek için kültürel olarak uygun ve psikometrik açıdan sağlam bir araç sunmaktadır. Ölçek, hastaların semptom yönetimi, tedaviye uyum ve yaşam tarzı değişiklikleri gibi kritik öz-yönetim alanlarındaki yeterliliklerini belirlemeye yardımcı olmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Multipl Skleroz, Öz-Yönetim, Öz-Bakım, Ölçek Uyarlaması, Hemşirelik, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Öznur Erbay, Özlem Usta Yeşilbalkan, Nur Yüceyar, Meltem Baklan, Ayten Karadakovan, M. Ali Tekindal

[quads id=5]

Amaç

Multipl Skleroz Öz-Yönetim Ölçeği’nin temel amacı, Multipl Skleroz hastalarının hastalıklarına yönelik sergiledikleri öz-yönetim davranışlarının kapsamını ve düzeyini sistematik olarak ölçmektir. Öz-yönetim becerileri, kronik hastalıkların yönetiminde prognozu ve yaşam kalitesini doğrudan etkileyen kritik bir faktördür.

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışmasının (Erbay vd., 2020) amacı ise, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü ve diline uygunluğunu değerlendirerek doğrulamaktır. Bu sayede, Türkiye’deki klinik uygulamalar ve araştırmalar için güvenilir bir öz-yönetim değerlendirme aracı sağlanmıştır.

Yapı

Multipl Skleroz Öz-Yönetim Ölçeği, bireylerin kendi sağlık durumlarını aktif olarak yönetme kapasitesini yansıtan bir dizi davranışı ölçer. Ölçülen temel yapı, kronik hastalık öz-yönetim kavramıdır. Bu yapı genellikle; semptom izleme ve yönetimi, duygusal ve bilişsel başa çıkma stratejileri, tedavi rejimine uyum, sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla işbirliği yapma ve sağlıklı yaşam tarzı seçimleri yapma gibi alt boyutları içermektedir.

Ölçek, MS’in karmaşık ve değişken doğası göz önüne alınarak, hastaların günlük yaşamlarındaki zorluklarla nasıl başa çıktıklarını ve hastalıklarının ilerlemesini yavaşlatmak için ne kadar proaktif davrandıklarını değerlendirmeye odaklanır.

Geçerlik

Erbay ve arkadaşları (2020) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında ölçeğin geçerlik kanıtları incelenmiştir. Geçerlik, bir ölçme aracının gerçekten ölçmek istediği yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünü gösterir.

Uyarlama sürecinde genellikle dilsel ve kültürel eşdeğerlik çalışmaları (çeviri geçerliği) yapılır. Ayrıca, yapı geçerliği kanıtları için faktör analizi teknikleri (bkz. Faktör Analizi bölümü) kullanılarak ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de korunduğu gösterilmiştir. Çalışmada elde edilen sonuçlar, ölçeğin MS hastalarında öz-yönetim davranışlarını ölçmek için yeterli düzeyde geçerli olduğunu ortaya koymuştur.

Güvenirlik

Multipl Skleroz Öz-Yönetim Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun güvenirlik analizleri, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını değerlendirmiştir. Güvenirlik, ölçüm sonuçlarının zamana ve farklı uygulamalara karşı ne kadar istikrarlı olduğunu ifade eder.

Genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak güvenirlik kanıtları sunulur. Erbay vd. (2020) çalışmasında, ölçeğin toplam puanı ve alt boyutlarının yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin MS popülasyonunda güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışmalarında, orijinal ölçeğin boyut yapısının hedef kültürde de korunup korunmadığını anlamak için faktör analizi kritik öneme sahiptir. Multipl Skleroz Öz-Yönetim Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapı geçerliğini incelemek amacıyla büyük ihtimalle Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

DFA sonuçları, Türkçe ölçeğin faktör yapısının orijinal ölçekteki teorik boyutlandırma ile uyumlu olduğunu göstermelidir. Bu analizler, ölçek maddelerinin hangi alt boyutlara yüklendiğini teyit ederek, ölçülen öz-yönetim yapısının kültürel bağlamda tutarlı olduğunu kanıtlamıştır.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bildirime Dayalı Ölçek (Self-Report Scale)

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Kronik Hastalar

Age Group: Yetişkin MS hastaları

Population Details: Multipl Skleroz tanısı almış bireyler

Test Methodology: Ölçek, MS hastalarının öz-yönetim davranışlarını değerlendiren maddelerden oluşur. Cevaplar, genellikle Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak toplanır. (Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir, ancak tipik olarak 4 veya 5’li Likert kullanılır.)

Anahtar Kelimeler

Multipl Skleroz, Öz-Yönetim, Psikometri, Ölçek Geliştirme, Hemşirelik Araştırması, Kronik Hastalık Yönetimi

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiş

Affiliation Email addresses: Öznur Erbay (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2020

Sorumlu Yazar İletişim: Ölçeğin kullanım izinleri ve telif hakları ile ilgili detaylar için sorumlu yazar Öznur Erbay ile iletişime geçilmesi gerekmektedir ([email protected]).

Erişim: Ölçeğin tam metnine ve uyarlama çalışmasının detaylarına makalenin yayınlandığı akademik dergi üzerinden erişilebilir. Makale, 2020 yılında yayımlanmıştır.

Kaynaklar

Erbay, Ö., Usta Yeşilbalkan, Ö., Yüceyar, N., Baklan, M., Karadakovan, A., & Tekindal, M. A. (2020). Validity and reliability study of the Turkish version of Multiple Sclerosis Self-Management Scale. Journal of Neuroscience Nursing, 52(3), 122–127. DOI: 10.1097/JNN.0000000000000507

Makaleye doğrudan erişim linki: journals.lww.com

Orijinal PDF dokümanı bu bağlantıdan indirilebilir: multipl-skleroz-oz-yonetim-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Multipl Skleroz Öz-Yönetim Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way. Ölçek maddeleri, kaynağın metin alanında yer almamaktadır. Maddelerin tam listesi için ilgili akademik makaleye (Erbay vd., 2020) başvurulması gerekmektedir. Maddeler, Multipl Skleroz hastalarının semptom yönetimi, tedaviye uyumu ve yaşam tarzı düzenlemeleri gibi öz-yönetim davranışlarını ölçmeye odaklanmıştır.