Multipl Skleroz Semptom Ölçeği

Özet

Multipl Skleroz Semptom Ölçeği (MSSÖ), Multipl Skleroz (MS) hastalarının yaşadığı çeşitli semptomları değerlendirmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, orijinal İngilizce aracın Türkçe’ye bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Toplam 26 maddeden oluşan MSSÖ, hastaların motor, nöropsikiyatrik, beyin sapı, duyuşsal ve eliminasyon gibi temel semptom alanlarındaki şiddetini belirlemeyi hedefler. Ölçek, semptomların sıklığını ölçmek için 6’lı Likert Ölçeği formatını kullanır ve klinik takip ile tedavi etkinliğinin değerlendirilmesinde önemli bir araçtır.

Anahtar Kelimeler

Multipl Skleroz, MS, Semptom Ölçeği, Nöropsikiyatri, Geçerlik, Güvenirlik, Uyarlama, Hastalık Belirtileri.

Yazarlar

Zeliha Tülek, Ceyda Polat, Mehmet Kürtüncü, Murat Eraksoy.

[quads id=5]

Amaç

Multipl Skleroz Semptom Ölçeği’nin temel amacı, Multipl Skleroz (MS) tanısı almış bireylerde hastalığa bağlı olarak ortaya çıkan semptomların yoğunluğunu ve sıklığını standardize edilmiş bir yöntemle ölçmektir. Bu ölçek, klinik uygulamalarda ve araştırmalarda hastaların semptom yükünü objektif bir şekilde değerlendirerek tedavi etkinliğinin izlenmesine olanak tanır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, Türk kültürüne ve diline özgü nüansları dikkate alarak, MS semptomlarının kültürel olarak hassas ve geçerli bir şekilde değerlendirilmesini sağlamak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, Türk popülasyonunda hastalığın farklı boyutlardaki etkileri güvenilir bir biçimde saptanabilmektedir.

Yapı

MSSÖ, Multipl Skleroz hastalığının geniş ve karmaşık semptom yelpazesini temsil eden çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, hastaların fiziksel ve nöropsikolojik sağlık durumlarının kritik yönlerini kapsar. Ölçek, semptomları beş ana alt boyutta gruplandırarak, hastalığın bireyin farklı sistemler üzerindeki etkilerini ayrı ayrı inceleme imkanı sunar.

Ölçülen yapı, yalnızca fiziksel kısıtlamaları (motor ve eliminasyon) değil, aynı zamanda bilişsel ve duygusal zorlukları (nöropsikiyatrik ve duyuşsal) da içermektedir. Bu bütüncül yaklaşım, MS’in yaşam kalitesi üzerindeki genel etkisini daha kapsamlı bir şekilde anlamayı sağlar ve klinisyenlere hastanın en çok zorlandığı alanlara odaklanma fırsatı verir.

Geçerlik

MSSÖ’nün Türkçe uyarlama çalışmasında (Tülek vd., 2016), ölçeğin yapısal ve içerik geçerliği detaylıca incelenmiştir. Uyarlama sürecinde, orijinal ölçeğin kavramsal yapısının Türk popülasyonunda da korunduğu gösterilmiştir. Bu, maddelerin MS semptomlarını doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü doğrular.

Yapı geçerliği analizleri, 5 alt boyutlu yapının klinik olarak anlamlı ve istatistiksel açıdan sağlam olduğunu göstermektedir. Ayrıca, ayırt edici geçerlik çalışmaları, ölçeğin MS semptomlarını diğer ilişkili olmayan yapılardan başarıyla ayırabildiğini ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, özellikle iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) üzerinden değerlendirilmiştir. Türkçe versiyonun genel ve alt boyutlar bazında yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda homojen olduğunu ve ölçüm hatalarının düşük olduğunu işaret eder.

Bu yüksek güvenirlik düzeyi, MSSÖ’nün hem kesitsel çalışmalarda hem de hastalığın seyrini izleyen uzunlamasına (longitudinal) çalışmalarda güvenilir bir değerlendirme aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir.

Faktör Analizi

Multipl Skleroz Semptom Ölçeği, faktör analizi sonucunda elde edilen 5 farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Bu alt boyutlar, MS hastalığının spesifik semptom kümelerini temsil eder ve klinik olarak ayrı ayrı değerlendirilmesi gereken alanlardır. Orijinal ve Türkçe uyarlama çalışmalarında bu 5 faktörlü yapının korunması, ölçeğin psikometrik sağlamlığını gösterir.

Bu faktörler ve madde sayıları şunlardır:

• Motor Alt Boyutu: 7 madde. Örnek semptom: Kol zayıflığı.
• Beyin Sapı Alt Boyutu: 4 madde. Örnek semptom: Çift görme.
• Duyuşsal Alt Boyutu: 3 madde. Örnek semptom: Yalnızlık.
• Nöropsikiyatrik Alt Boyutu: 4 madde. Örnek semptom: Hissizlik.
• Eliminasyon Alt Boyutu: 6 madde. Örnek semptom: İdrara çıkma sıklığında artış (GÜNDÜZ).

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon)

Format: Kendi kendine raporlama (Self-report) ölçeği. Toplam 26 madde ve 5 alt boyuttan oluşur.

Mevcut Dil: Türkçe (Orijinali İngilizce).

Popülasyon Grubu: Multipl Skleroz (MS) tanısı almış hastalar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Klinik MS popülasyonu).

Popülasyon Detayları: Nörolojik semptomlar gösteren ve klinik olarak MS tanısı konmuş bireylerde semptom şiddetini ölçmek için tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Semptomların sıklığını ve şiddetini ölçmek için 6’lı Likert Ölçeği kullanılır. Derecelendirme sistemi 0 (Asla) ile 5 (Her zaman) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Motor belirtiler, Beyin sapı, Duyuşsal belirtiler, Eliminasyon, Nöroloji, Psikometri, Semptom şiddeti.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değil.

Bağlantı E-posta Adresi: [email protected] (Sorumlu Yazar Zeliha Tülek)

Yazışma Adresi: Veri mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: Ölçeğin Türkçe uyarlama ve güvenirlik/geçerlik çalışması 2016 yılında yayımlanmıştır.

İzinler ve Kullanım Ücreti: Ölçeğin klinik veya akademik araştırmalarda kullanımı için izin ve telif hakları bilgileri için sorumlu yazar Zeliha Tülek ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Referanslar

Tülek, Z., Polat, C., Kürtüncü, M. ve Eraksoy, M. (2016). Validity and reliability of the Turkish version of the Multiple Sclerosis Related Symptom Checklist. Nöropsikiyatri Arşivi, Advance online publication.

DOI: 10.5152/npa.2016.16976

Makalenin orijinal bağlantısı burada bulunabilir: noropsikiyatriarsivi.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: multipl-skleroz-semptom-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Multipl Skleroz Semptom Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek, 5 alt boyut ve 26 maddeden oluşmaktadır:

• Motor (7 m): Kol zayıflığı
• Beyin Sapı (4 m): Çift görme
• Duyuşsal (3 m): Yalnızlık
• Nöropsikiyatrik (4 m): Hissizlik
• Eliminasyon (6 m): İdrara çıkma sıklığında artış: GÜNDÜZ

Derecelendirme: 6’lı Likert (0=Asla, 5=Her zaman)