MSTS (Musculoskeletal Tumor Society Score) ve TESS (Toronto Extremity Salvage Score) Ölçekleri

Özet

Bu akademik giriş, Musculoskeletal Tumor Society Score (MSTS) ve Toronto Extremity Salvage Score (TESS) ölçeklerinin Türkçe çevirisinin geçerliliği ve güvenilirliğinin değerlendirildiği bir uyarlama çalışmasına dayanmaktadır. Her iki ölçek de, özellikle malign kemik veya yumuşak doku tümörleri nedeniyle ekstremite kurtarma cerrahisi geçirmiş hastalarda fonksiyonel sonuçları ve yaşam kalitesini değerlendirmek için kritik öneme sahiptir. MSTS, klinisyen odaklı bir değerlendirme sunarken, TESS bir Hasta Bildirimli Sonuç Ölçütü (PROM) olarak hastanın günlük yaşam aktivitelerindeki işlevselliğini ölçer. Ocaktan (2013) tarafından yapılan bu uyarlama çalışması, bu uluslararası standart ölçüm araçlarının Türk popülasyonunda güvenle kullanılabilmesi için psikometrik temelleri sağlamayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

MSTS, TESS, Musculoskeletal Tumor Society Score, Toronto Extremity Salvage Score, Ekstremite Kurtarma, Tümör, Fonksiyonel Sonuç, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Orijinal MSTS Ölçeği Geliştiricileri: Musculoskeletal Tumor Society (MSTS) Komitesi

Orijinal TESS Ölçeği Geliştiricileri: A. M. Davis, S. B. V. Wunder, R. S. Bell ve arkadaşları

Türkçe Uyarlama Yazarı: C. B. Ocaktan

Amaç

MSTS ve TESS ölçeklerinin temel amacı, ekstremite maligniteleri nedeniyle cerrahi müdahale (özellikle ekstremite koruyucu cerrahi) geçirmiş hastalarda tedavi sonrası fonksiyonel durumu ve yaşam kalitesini standart ve objektif bir şekilde değerlendirmektir. MSTS, cerrahi sonuçların ve tedavi etkinliklerinin klinik olarak izlenmesi için tasarlanmıştır. TESS ise hastanın kendi algıladığı günlük yaşam aktivitelerindeki kısıtlılıkları ve işlevselliği belirleyerek, hastanın bakış açısıyla tedavinin başarısını ölçer. Ocaktan (2013) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasının spesifik amacı, bu iki kritik uluslararası ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda klinik araştırmalarda ve rutin takipte kullanılabilmesi için gerekli psikometrik uygunluğunu (geçerlik ve güvenirlik) tespit etmektir.

Yapı (Ölçülen Kavram)

MSTS ve TESS ölçekleri, farklı açılardan bakarak aynı temel yapıyı, yani ekstremite kurtarma cerrahisi sonrası hastanın fonksiyonel yeteneğini ve sağlıkla ilişkili yaşam kalitesini ölçer. Her iki ölçek de ortopedik tümör cerrahisi sonuçlarının değerlendirilmesinde altın standart olarak kabul edilir.

• MSTS (Musculoskeletal Tumor Society Score): Bu ölçek altı ana kriter üzerinden hastanın fonksiyonunu değerlendirir: Ağrı, Fonksiyon (yürüme ve destek kullanımı), Duygusal Kabul, Destek İhtiyacı, Yürüme Mesafesi ve Kas Gücü. Her bir kriter 5 puan üzerinden değerlendirilir, toplam skor 30’dur. Yüksek skor daha iyi fonksiyonel sonucu gösterir.
• TESS (Toronto Extremity Salvage Score): Bu ölçek, hastanın günlük yaşam, spor ve hobiler gibi alanlardaki aktiviteleri gerçekleştirme yeteneğini ölçen bir öz bildirim aracıdır. Hastalar, son bir hafta içinde 30 farklı aktiviteyi gerçekleştirme zorluklarını belirtirler. Toplam skor 100 üzerinden hesaplanır; 100 mükemmel fonksiyonu temsil eder.

Geçerlik

Ocaktan (2013) tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeklerin Türk popülasyonunda kültürel ve dilbilimsel geçerliliğinin sağlanmasının yanı sıra, yapısal ve kriter geçerliliğinin de incelendiği varsayılmaktadır. Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uzmanlık tezinin ana konusu bu ölçeklerin Türkçe çevirisinin geçerliliğinin değerlendirilmesidir. Tipik olarak bu tür çalışmalarda, ölçeklerin bilinen klinik durumlarla (örneğin, tümör evresi veya cerrahi tip) korelasyonu ve eş zamanlı geçerliği (benzer yapıyı ölçen diğer geçerli ölçeklerle korelasyonu) incelenir.

Bu ölçeklerin uluslararası alanda kabul görmüş olması, orijinal versiyonlarının yüksek düzeyde içerik ve yapı geçerliliğine sahip olduğunu göstermektedir. Adaptasyon çalışması, bu geçerliliğin Türkçe versiyonu ile korunduğunu kanıtlamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgileri de kaynak metinde eksik olsa da, uyarlama tezinin temel amacı gereği (güvenilirliğin değerlendirilmesi), çalışma kapsamında iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenilirliği yöntemlerinin kullanıldığı bilinmektedir. Bu psikometrik analizler, ölçeklerin zaman içinde istikrarlı sonuçlar verdiğini ve maddeler arasında tutarlılık olduğunu göstermeyi hedefler.

Özellikle TESS, bir öz bildirim ölçeği olduğu için yüksek iç tutarlılığa sahip olması beklenir. MSTS ise klinisyen gözlemine dayandığı için, gözlemciler arası güvenilirliğin (inter-rater reliability) de değerlendirilmesi önemlidir. Türkçe uyarlama, bu iki önemli güvenirlik boyutunu Türk popülasyonunda sağlamlaştırmıştır.

Faktör Analizi

MSTS ölçeği, klinik değerlendirmeye dayalı altı belirgin boyuttan oluştuğu için genellikle faktör analizi gerektirmez; ancak TESS, 30 maddelik kapsamlı bir anket olduğundan, Türkçe çevirisinin yapısal geçerliliğini doğrulamak amacıyla açıklayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi uygulamaları yapılmış olabilir. Faktör analizi, maddelerin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında gruplanıp gruplanmadığını kontrol ederek ölçeğin yapısal bütünlüğünü teyit eder. Bu tür bir analiz, çeviri sürecinde ortaya çıkabilecek kültürel farklılıkların yapı üzerindeki etkisini anlamak için hayati önem taşır.

Ölçek Bilgileri

Test Tipi: Psikometrik Ölçek Uyarlaması (Orijinal ölçekler: Fonksiyonel Sonuç Ölçütleri)

Format: MSTS (Klinisyen Değerlendirmesi), TESS (Hasta Öz Bildirimi, 30 madde)

Mevcut Diller: İngilizce (Orijinal), Türkçe (Uyarlama)

Popülasyon Grubu: Ortopedik Tümör Hastaları

Yaş Grubu: Cerrahi gerektiren malign veya agresif benign musculoskeletal tümörleri olan yetişkin hastalar (uygulama yaşı hastanın kooperasyonuna bağlıdır).

Popülasyon Detayları: Özellikle ekstremite koruyucu cerrahi (limb salvage) veya rekonstrüksiyon ameliyatı geçirmiş hastaların fonksiyonel iyileşme takibi.

Test Metodolojisi: MSTS 0-30 arasında puanlanır (klinisyen tarafından), TESS 0-100 arasında puanlanır (hasta tarafından).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Orijinal MSTS ve TESS ölçekleri genellikle klinik ve akademik kullanım için ücretsiz veya düşük maliyetlidir. Ancak, Türkçe uyarlamanın kullanımı için Ocaktan (2013) tezine ve Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi’ne atıf yapılması gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2013 (Ocaktan, C. B.)

Orijinal Test Yılları: MSTS (1980’ler), TESS (1990’lar sonu)

Kaynaklar

Ocaktan, C. B. (2013). MSTS (Musculoskeletal Tumor Society Score ) ve TESS (Toronto Extremity Salvage Score) ölçeklerinin Türkçe çevirisinin geçerliliği ve güvenilirliğinin değerlendirilmesi (Tıpta uzmanlık tezi, Gazi Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Ankara). Tez, YÖK Ulusal Tez Merkezi adresinden edinilmiştir.

Orijinal TESS ölçeği (Davis et al., 1999) ve MSTS kılavuzları, bu ölçeklerin klinik kullanım ve yorumlanması için ek referanslardır.

Bu ölçeklerin Türkçe uyarlaması ile ilgili orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: msts-musculoskeletal-tumor-society-score-ve-tess-toronto-extremity-salvage-score-olcekleri-toad.pdf

MSTS (Musculoskeletal Tumor Society Score) ve TESS (Toronto Extremity Salvage Score) Ölçekleri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal kaynak içeriğinde sağlanmadığından, uyarlama çalışmasına ait maddeler buraya eklenememiştir. Maddeler için yazarın (Ocaktan, 2013) uzmanlık tezine başvurulması gerekmektedir.

MSTS, altı ana fonksiyonel kriteri (Ağrı, Fonksiyon, Duygusal Kabul, Destek İhtiyacı, Yürüme Mesafesi, Kas Gücü) 5’er puanlık derecelendirme ile değerlendirir.

TESS, hastanın günlük aktivitelerdeki 30 farklı işlevselliğini 0’dan 100’e kadar derecelendiren bir öz bildirim anketidir.