Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres, Biyo-psiko-sosyal Cevap ve Stresle Başetme Davranışları Ölçekleri

Özet

Bu çalışma, hemşirelik öğrencilerinin yaşadığı stres düzeylerini, bu strese verdikleri biyo-psiko-sosyal cevapları ve kullandıkları baş etme davranışlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan ölçeklerin Türkçe’ye uyarlanmasını ve psikometrik özelliklerinin incelenmesini kapsamaktadır. Uyarlama çalışması, Karaca ve arkadaşları tarafından 2015 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçekler seti, hemşirelik eğitiminin zorlu ortamında öğrencilerin yaşadığı algılanan stresin doğasını ve bu strese nasıl tepki verdiklerini kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek setinin alt boyutlarından biri olan Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres Ölçeği 29 maddeden oluşmaktadır. Tüm ölçek maddeleri, ‘4– Benim için çok stres verici’ ile ‘0– Benim için stres verici değil’ arasında değişen beşli Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak değerlendirilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik Öğrencileri, Algılanan Stres, Biyo-psiko-sosyal Cevap, Stresle Baş Etme, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Güvenirlik, Geçerlik.

Yazarlar

Aysel Karaca, Nuran Yıldırım, Halil Ankaralı, Funda Açıkgöz, Duygu Akkuş.

Amaç

Ölçek setinin temel amacı, hemşirelik öğrencilerinin eğitim süreçleri boyunca karşılaştıkları akademik ve klinik stresörlere verdikleri tepkileri ve kullandıkları stratejileri kültürel olarak geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebilecek araçları Türkçe literatürüne kazandırmaktır. Bu araçlar, öğrencilerin ruh sağlığı ve akademik başarıları üzerindeki stresin etkilerini araştırmada kritik öneme sahiptir.

Yapı

Bu ölçek seti, stres ve baş etme mekanizmalarını üç temel psikolojik yapı üzerinden incelemektedir:

• Algılanan Stres: Öğrencinin çevresel talepleri başa çıkma yeteneklerini aşan durumlar olarak öznel değerlendirmesi.
• Biyo-psiko-sosyal Cevap: Stresin fizyolojik, psikolojik ve sosyal alanlarda ortaya çıkan tepkileri.
• Stresle Baş Etme Davranışları: Stresle başa çıkmak için bilinçli olarak kullanılan bilişsel ve davranışsal çabalar.

Bu üç yapı, hemşirelik öğrencilerinin stres deneyimlerini bütüncül bir bakış açısıyla analiz etmeye olanak tanır.

Geçerlik

Ölçeklerin yapı geçerliğini incelemek amacıyla gerçekleştirilen analizler, faktör analizine uygunluğu destekleyen güçlü istatistiksel kanıtlar sunmuştur.

• Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) Değerleri:
  • Algılanan Stres Ölçeği: 0.94
  • Biyo-psiko-sosyal Cevap Ölçeği: 0.93
  • Stresle Baş Etme Davranışları Ölçeği: 0.87

  Bu değerlerin tamamı (0.80 üzeri), örneklem büyüklüğünün ve verilerin faktör analizi için mükemmel düzeyde uygun olduğunu göstermektedir.

• Bartlett Testi: Algılanan Stres, Biyo-psiko-sosyal Cevap ve Stresle Baş Etme Davranışları ölçeklerinin Bartlett testi sonuçları anlamlı bulunmuştur (ki-kare değerleri anlamlı), bu da değişkenler arasında faktörleştirmeye uygun korelasyonların varlığını teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeklerin iç tutarlılığını değerlendirmek için Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılmıştır.

• Algılanan Stres ve Biyo-psiko-sosyal Cevap Ölçekleri: Bu ölçeklerin Cronbach’s alfa güvenirlik katsayıları 0.67 ile 0.93 arasında yüksek bir aralıkta değerler almıştır. Bu sonuçlar, bu alt ölçeklerin genel olarak kabul edilebilir ve güçlü bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.
• Stresle Baş Etme Davranışları Ölçeği: Bu ölçeğin iki alt boyutunun Cronbach’s alfa katsayıları 0.04–0.40 gibi oldukça düşük bir aralıkta bulunmuştur. Yazarlar, bu düşük değerlerin, ilgili alt boyutların Türkçe popülasyonunda zayıf iç tutarlılığa sahip olduğunu veya kültürel farklılıklar nedeniyle orijinal yapının tam olarak yansıtılamadığını işaret ettiğini belirtmiştir. Bu bulgu, bu özel alt boyutların kullanımında dikkatli olunmasını gerektirmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama çalışması kapsamında gerçekleştirilen temel bileşenler analizi, hemşirelik öğrencilerinin stres deneyimlerini ölçen yapıların faktöriyel geçerliğini incelemiştir. Yüksek Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) değerleri, veri setinin çoklu doğrusal regresyon için uygun olduğunu ve ortak faktörlerin varlığını güçlü bir şekilde desteklemektedir. Analiz sonuçları, ölçeklerin orijinal yapılarına benzer şekilde ayrışan alt boyutlara sahip olduğunu göstermiştir, ancak Stresle Baş Etme Davranışları ölçeğinin alt boyutlarının iç tutarlılık sorunları, faktör yapısının tam olarak kültüre uyum sağlayamamış olabileceğine dair bir uyarı sunmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Çok boyutlu, öz bildirim ölçeği seti.

Maddelerin Sayısı: Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres Ölçeği 29 maddeden oluşmaktadır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Hedef Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Genç yetişkinlik dönemi (Genellikle 18-25 yaş arası üniversite öğrencileri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’deki hemşirelik fakültesi öğrencileri.

Test Metodolojisi: Beşli Likert tipi derecelendirme kullanılmıştır (0’dan 4’e kadar puanlama). Yüksek puanlar ilgili yapıda (stres, cevap veya baş etme davranışı) daha yüksek bir düzeyi işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Hemşirelik, Üniversite Öğrencileri, Psikometrik Özellikler, İç Tutarlılık, Yapı Geçerliği, Likert Ölçeği, KMO.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Aysel Karaca

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Sağlanan kaynakta mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek setinin Türkçe uyarlaması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya ticari kullanımı için izin ve ücret bilgileri, sorumlu yazar Aysel Karaca ile iletişime geçilerek öğrenilmelidir.

Kaynaklar

Karaca, A., Yıldırım, N., Ankaralı, H., Açıkgöz, F., ve Akkuş, D. (2015). Hemşirelik Öğrencileri için Algılanan Stres, Biyo-psiko-sosyal Cevap ve Stresle Başetme Davranışları Ölçeklerinin Türkçe’ye uyarlanması. Journal of Psychiatric Nursing/Psikiyatri Hemşireleri Derneği, 6(1), 15-25.

Orijinal makalenin PDF dosyası buradan indirilebilir: hemsirelik-ogrencileri-icin-algilanan-stres-biyo-psiko-sosyal-cevap-ve-stresle-basetme-davranislari.pdf

Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres, Biyo-psiko-sosyal Cevap ve Stresle Başetme Davranışları Ölçekleri Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Hemşirelik Öğrencileri İçin Algılanan Stres Ölçeği 29 maddeden oluşmuştur. Maddelerin değerlendirilmesinde; ‘4– Benim için çok stres verici, 3, 2, 1, 0– Benim için stres verici değil’ olmak üzere beşli likert tipi değerlendirme kullanılmıştır.