Hemşirelik Öğrencileri için Modifiye Edilmiş Ahlaki Duyarlılık Ölçeği

Özet

Hemşirelik Öğrencileri için Modifiye Edilmiş Ahlaki Duyarlılık Ölçeği (HÖMADÖ), hemşirelik öğrencilerinin etik ikilemleri tanıma, duygusal olarak tepki verme ve bu durumlarda uygun eylemi belirleme yeteneği olan ahlaki duyarlılık düzeylerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2015 yılında Yilmaz Sahin, Iyigun ve Acikel tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçek, 30 maddeden oluşmakta olup, 7’li Likert tipi bir derecelendirme formatını kullanmaktadır. Uyarlama çalışması, hemşirelik eğitiminde etik yeterliliğin ölçülmesine önemli bir katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ahlaki Duyarlılık, Hemşirelik, Hemşirelik Öğrencileri, Ölçek Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Etik, Moral, Psikometri.

Yazarlar

Sibel Yilmaz Sahin, E. Iyigun, C. Acikel.

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, hemşirelik eğitimi alan bireylerin mesleki uygulamalar sırasında ortaya çıkan etik sorunları ne kadar derinlemesine algılayabildiklerini ve bu sorunlara karşı ne ölçüde duyarlı olduklarını belirlemektir. Bu ölçüm, hemşirelik eğitim programlarının etik bileşenlerinin etkinliğini değerlendirmek ve öğrencilerin etik muhakeme becerilerini geliştirmeye yönelik müdahalelerin planlanması için temel veriler sunmaktadır.

Türkçe uyarlama çalışması, uluslararası alanda kullanılan bu önemli aracın Türk kültürüne ve diline uygunluğunu test ederek, Türkiye’deki hemşirelik araştırmacılarının ve eğitimcilerinin kullanımına sunmayı hedeflemiştir.

Yapı

Ölçek, profesyonel etik alanında kritik bir bileşen olan ahlaki duyarlılık kavramını ölçmektedir. Ahlaki duyarlılık, bir bireyin eylemlerinin ve kararlarının diğer insanlar üzerindeki etkilerini ve etik sonuçlarını fark etme yeteneği olarak tanımlanır. Bu kavram, etik karar verme sürecinin ilk ve en temel aşamasıdır.

Ölçeğin Türkçe uyarlaması, ahlaki duyarlılığı altı veya yedi temel bileşen üzerinden incelemektedir. Bu bileşenler arasında Kişilerarası Yönelim, Değiştirilmiş Özerklik, Yardımseverlik, Etik Anlam Yaratmak, Etik İkilemi Yaşamak ve Uzman Görüşü Almak gibi boyutlar bulunmaktadır. Bu faktörler, hemşirelik öğrencilerinin etik durumlara verdikleri bilişsel ve duygusal tepkileri kapsamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğine kanıt sağlamak amacıyla istatistiksel analiz yöntemlerinden Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Bu analizde temel bileşenler yöntemi esas alınmıştır. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapısal uygunluğuna dair bulgular sunmuştur.

Yapılan geçerlik çalışmasında, ölçeğin toplam 30 maddeden oluştuğu ve başlangıçta 7 faktörlü bir yapıyı işaret ettiği tespit edilmiştir. Bu faktör yapısı, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı ahlaki duyarlılık yapısını yeterince temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek amacıyla Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır. Ölçeğin Türkçe versiyonunun tamamı için hesaplanan genel Cronbach Alfa katsayısı α = .73 olarak bulunmuştur. Bu değer, sosyal bilimlerde kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyine işaret etmektedir.

Ancak, ölçeğin alt bileşenlerine ait iç tutarlılık katsayıları daha düşüktür ve bu durum alt boyutların bağımsız kullanımında dikkatli olunmasını gerektirmektedir. Alt boyutlara ait güvenirlik katsayıları aşağıda listelenmiştir:

• Kişilerarası Yönelim bileşeni için: α = .33
• Değiştirilmiş Özerklik bileşeni için: α = .41
• Yardımseverlik bileşeni için: α = .50
• Etik Anlam Yaratmak bileşeni için: α = .22
• Etik İkilemi Yaşamak bileşeni için: α = .59
• Uzman Görüşü Almak bileşeni için: α = .28

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını ortaya koymak için Açımlayıcı Faktör Analizi uygulanmıştır. Analiz, temel bileşenler yöntemini kullanarak 30 maddenin faktör yüklerini incelemiştir. Geçerlik bölümünde 7 faktörden bahsedilmiş olsa da, ölçeğin nihai yapısı 30 madde ve 6 faktörden oluştuğu şeklinde özetlenmiştir. Bu 6 faktörlü yapı, ölçeğin alt boyutlarını temsil etmektedir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin Kişilerarası yönelim ve Etik ikilemi yaşamak gibi bileşenlerinin yapısal olarak ayrıştığını, ancak bazı bileşenlerin düşük iç tutarlılık değerleri (özellikle Etik Anlam Yaratmak ve Uzman Görüşü Almak) nedeniyle gelecekteki çalışmalarda revizyona ihtiyaç duyabileceğini göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: 30 maddelik, öz bildirim anketi

Derecelendirme: 7’li Likert Tipi

Derecelendirme Detayları: 1-Hiç Katılmıyorum, 2-Katılmıyorum, 3-Az Katılmıyorum, 4-Kararsızım, 5-Az Katılıyorum, 6-Katılıyorum, 7-Kesinlikle Katılıyorum

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Hemşirelik Öğrencileri

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (Genç Yetişkin)

Popülasyon Detayları: Hemşirelik lisans veya ön lisans programlarına kayıtlı öğrenciler.

Test Metodolojisi: Kağıt/Dijital ortamda öz bildirim yoluyla uygulama.

Anahtar Kelimeler

Ahlaki Duyarlılık, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Hemşirelik Etiği, MMSQ-SN, Etik İkilem, Yapı Geçerliği.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Sibel Yilmaz Sahin

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Kaynakta belirtilmemiştir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır. Ölçeği kullanmak isteyen araştırmacıların ve uygulayıcıların, izinler ve olası ücretler konusunda sorumlu yazar Sibel Yilmaz Sahin ile iletişime geçmeleri tavsiye edilmektedir.

Orijinal makaleye erişim linki: proxy2.marmara-elibrary.com

Kaynaklar

Yilmaz Sahin, S., Iyigun, E., & Acikel, C. (2015). Validity and reliability of a Turkish version of the Modified Moral Sensitivity Questionnaire for Student Nurses. Ethics & Behavior, 25(4), 351-359.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: modified-moral-sensitivity-questionnaire-for-student-nurses-mmsqsn-toad.pdf

Hemşirelik Öğrencileri için Modifiye Edilmiş Ahlaki Duyarlılık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim ve ölçeğin tam metni için lütfen sorumlu yazar ile iletişime geçiniz veya kaynak makaleye (Yilmaz Sahin, Iyigun & Acikel, 2015) başvurunuz.