Modifiye Barthel İndeksi

Özet

Modifiye Barthel İndeksi, orijinal Barthel İndeksi’nin (BI) klinik ve araştırma amaçlı kullanılan bir uyarlamasıdır. Temel amacı, hastaların günlük yaşam aktivitelerini (GYA) gerçekleştirme düzeylerindeki fonksiyonel bağımsızlıklarını objektif olarak ölçmektir. Bu ölçek, özellikle inme, omurilik yaralanmaları ve diğer nörolojik rahatsızlıklar sonucu fonksiyon kaybı yaşayan bireylerin rehabilitasyon süreçlerinin değerlendirilmesi ve izlenmesi için kritik bir araçtır. Türkiye’deki uyarlaması, 1996 yılında Gülsen Yavuzer tarafından nörorehabilitasyon hastalarının izleminde kullanılmak üzere geliştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Modifiye Barthel İndeksi, Barthel İndeksi, Fonksiyonel Bağımsızlık, Günlük Yaşam Aktiviteleri (GYA), Nörorehabilitasyon, Engellilik Değerlendirmesi, Uyarlama.

Yazarlar

Orijinal Ölçek Geliştiricileri: Mahoney F.I. & Barthel D.W. (1965). Türkiye Uyarlaması: Gülsen Yavuzer (1996).

Amaç

Modifiye Barthel İndeksi’nin temel amacı, bireylerin temel günlük yaşam aktivitelerinde (GYA) ne kadar bağımsız olduklarını veya ne ölçüde yardıma ihtiyaç duyduklarını belirlemektir. Bu indeks, hastaların kişisel bakım, mobilite, beslenme ve tuvalet gibi alanlardaki performanslarını puanlayarak genel bir bağımsızlık skoru sağlar.

Ölçek, özellikle akut hastalık sonrası veya rehabilitasyon programları sırasında hastaların fonksiyonel durumlarındaki değişimleri kaydetmek için kullanılır. Bu sayede, tedavi etkinliği değerlendirilebilir ve rehabilitasyon hedefleri daha gerçekçi bir şekilde belirlenebilir. Yavuzer’in 1996 tarihli çalışması, özellikle nörorehabilitasyon hastalarında bu değerlendirme aracının kullanım yerini ve önemini vurgulamaktadır.

Yapı

Barthel İndeksi ve Modifiye Barthel İndeksi, fonksiyonel bağımsızlık yapısını ölçer. Bu yapı, genellikle 10 ila 15 farklı günlük aktivite kategorisine ayrılır. Ölçek, bir kişinin bu aktiviteleri ne kadar yardımsız yapabildiğine odaklanır. Yüksek bir skor, daha yüksek bir bağımsızlık düzeyini ve daha az bakıma ihtiyaç duyulduğunu gösterir.

Ölçülen temel fonksiyonel alanlar genellikle şunları içerir: beslenme, banyo yapma, giyinme, tuvalet kullanımı, idrar kontrolü, dışkı kontrolü, yatak/sandalye transferi, ambulasyon (yürüme) veya tekerlekli sandalye kullanımı, merdiven çıkma ve kişisel bakım. Puanlama sistemi, aktivitenin tamamen bağımsız yapılması ile tamamen bağımlı olunması arasında değişen kademeli bir derecelendirme sunar.

Geçerlik

Ölçeğin orijinal versiyonu olan Barthel İndeksi, yıllar içinde geniş bir geçerlik kanıtına sahip olmuştur. Ancak, Yavuzer (1996) tarafından yapılan Türkçe uyarlama çalışmasının kaynak içeriğinde spesifik geçerlik (içerik, ölçüt veya yapı geçerliği) bilgileri açıkça belirtilmemiştir.

Genel olarak, Modifiye Barthel İndeksi’nin diğer fonksiyonel ölçüm araçları (örneğin Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği – FIM) ile yüksek korelasyon göstermesi beklenir ki bu da iyi bir eşzamanlı geçerliğe işaret eder. Türkçe adaptasyonun tam psikometrik özelliklerinin, ilgili uzmanlık tezinin incelenmesiyle ortaya çıkarılması gerekmektedir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte, Modifiye Barthel İndeksi’nin Türkçe uyarlamasına ait özgül güvenirlik (iç tutarlılık, test-tekrar test veya gözlemciler arası güvenirlik) katsayıları yer almamaktadır.

Orijinal Barthel İndeksi, genellikle yüksek düzeyde gözlemciler arası güvenilirliğe ve iyi bir iç tutarlılığa (Cronbach alfa değerleri genellikle 0.85’in üzerinde) sahip olduğu kabul edilen bir ölçektir. Türkçe uyarlamanın da bu standartlara uygun olarak yüksek güvenilirlik değerleri sergilemesi beklenir, ancak bu durumun Yavuzer’in çalışmasında istatistiksel olarak kanıtlanmış olması gerekir.

Faktör Analizi

Modifiye Barthel İndeksi’nin Türkçe uyarlamasına ilişkin spesifik bir faktör analizi raporu kaynak içerikte mevcut değildir.

Barthel İndeksi’nin yapısal analizi üzerine yapılan uluslararası çalışmalar genellikle iki temel faktörü ortaya koymuştur: (1) Mobilite (yürüme, transfer, merdiven çıkma) ve (2) Kişisel Bakım (beslenme, giyinme, tuvalet, banyo). Bu iki faktör, GYA’nın temel bileşenlerini temsil eder ve ölçeğin yapısal geçerliliğini destekler. Türkçe uyarlamanın da bu iki faktörlü yapıyı doğrulaması beklenir.

Enstrüman

Test Türü:
Uyarlama (Orijinal ölçek, gözlemsel veya öz bildirim temelli bir fonksiyonel değerlendirme indeksidir.)

Format:
10 veya 15 maddelik (versiyona bağlı olarak) kademeli puanlama sistemi. Genellikle uzman bir gözlemci veya klinisyen tarafından doldurulur.

Mevcut Diller:
Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal), İspanyolca, Almanca ve birçok diğer dil.

Popülasyon Grubu:
Fonksiyonel kısıtlılık yaşayan yetişkinler ve yaşlılar.

Yaş Grubu:
Genellikle yetişkin (18+) ve geriatrik popülasyon.

Popülasyon Detayları:
İnme, omurilik yaralanması, multiple skleroz, parkinson hastalığı gibi nörolojik hastalıkları olan hastalar ile genel rehabilitasyon ve kronik bakım hastaları.

Test Metodolojisi:
Klinik gözlem ve/veya hasta veya bakım verici görüşmesi yoluyla her bir aktivitenin bağımsızlık derecesinin puanlanması. Puanlar toplanarak toplam bağımsızlık skoru elde edilir. Derecelendirme sistemi kaynak içerikte belirtilmemiştir.

Anahtar Kelimeler

ADL, Bağımsızlık İndeksi, Rehabilitasyon, Günlük Yaşam Aktiviteleri, Fonksiyonel Durum, Geriatri, Nöroloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı:
Mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri:
Mevcut değil.

Yazışma Adresi:
Mevcut değil.

İzinler & Ücret ve Test Yılı

Modifiye Barthel İndeksi, genellikle kamu malı olarak kabul edilen ve geniş çapta kullanılan klinik bir araç olan Barthel İndeksi’nin bir türevidir. Bu nedenle kullanımı genellikle ücretsizdir.

Uyarlama Yılı: 1996 (Türkiye Uyarlaması).

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: modifiye-barthel-indeksi-toad.pdf

Referanslar

Yavuzer, G. (1996). Nörorehabilitasyon hastalarının değerlendirimi ve izleminde Fonksiyonel Bağımsızlık Ölçeği ve Modifiye Barthel İndeksi’nin yeri (Tıpta uzmanlık tezi). Ankara Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Ankara.

Bu teze Yükseköğretim Kurulu (YÖK) Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişilebilir: tez.yok.gov.tr

Mahoney FI, Barthel DW. Functional evaluation: the Barthel Index. Md State Med J. 1965;14:61–65. (Orijinal Barthel İndeksi Kaynağı).

Modifiye Barthel İndeksi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almadığından, bu bölüm genel Barthel İndeksi maddeleri baz alınarak yapılandırılmıştır.

• Beslenme (Yemek yeme)
• Banyo yapma (Kişisel hijyen)
• Giyinme
• Tuvalet kullanımı
• Dışkı kontrolü (Kontinans)
• İdrar kontrolü (Kontinans)
• Yatak/Sandalye transferi
• Ambulasyon (Yürüme) veya Tekerlekli Sandalye kullanımı
• Merdiven çıkma
• Tuvalet sonrası kişisel bakım